Từ Copenhagen đến Brussels: Nâng tầm quan hệ Việt Nam - châu Âu

Thông điệp của một chuyến đi “đầu tiên”

Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước Đan Mạch đầu tiên của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời là chuyến thăm chính thức EU và Bỉ đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sau Đại hội lần thứ XIV của Đảng và cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI. Khi đất nước bước vào chặng đường mới với những mục tiêu cao hơn, việc chọn châu Âu làm điểm đến đối ngoại quan trọng đã gửi đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam coi trọng các đối tác châu Âu, và các nước cũng coi trọng Việt Nam.

Sự trọng thị ấy hiện rõ ngay từ đầu. Tại Copenhagen, Nhà Vua Frederik X và Hoàng hậu Mary chủ trì lễ đón theo nghi thức cấp Nhà nước ngay tại sân bay, rồi chủ trì quốc yến tại Cung điện Christiansborg, nơi Thái tử Christian, người vừa tròn 21 tuổi, lần đầu dự quốc yến. Nhà Vua trao Huân chương Voi, huân chương hiệp sĩ hoàng gia lâu đời và cao quý nhất của Đan Mạch cho Tổng Bí thư, Chủ tịch nước. Trong bài phát biểu tại yến tiệc, Nhà Vua kể rằng cha mình, Hoàng thân Henrik đã sống những năm đầu đời ở Hà Nội và luôn giữ Việt Nam trong trái tim. Tại Brussels, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và Thủ tướng Bỉ Bart De Wever cũng trực tiếp chủ trì lễ đón. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, đoàn nhận được sự đón tiếp đặc biệt thân tình với nhiều biệt lệ ở mức rất cao. Đằng sau những nghi lễ ấy là sự tin cậy chính trị được bồi đắp qua nhiều năm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly hội kiến Nhà Vua Đan Mạch Frederik X và Hoàng hậu Mary.

Từ tình hữu nghị lịch sử đến Đối tác chiến lược toàn diện

Điểm nhấn lớn nhất của chuyến công tác là Tuyên bố chung ký tại Copenhagen ngày 20/10, nâng quan hệ Việt Nam - Đan Mạch lên Đối tác chiến lược toàn diện. Đan Mạch là nước thứ hai trong EU có quan hệ ở tầm mức này với Việt Nam, và dấu mốc đến đúng dịp hai nước kỷ niệm 55 năm quan hệ ngoại giao, sau Đối tác toàn diện năm 2013 và Đối tác chiến lược xanh năm 2023. Tình hữu nghị ấy có cội nguồn sâu xa: năm 1971, giữa lúc Việt Nam còn chiến tranh, Đan Mạch là một trong những nước phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao.

Tại Đại học Copenhagen, ngôi trường gần 550 năm tuổi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mở đầu bài phát biểu bằng những trang cổ tích Andersen quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt, rồi đề xuất năm phương hướng lớn: nâng tầm quan hệ; chuyển từ hỗ trợ sang “đồng kiến tạo” trong hợp tác kinh tế, coi mục tiêu thương mại 1 tỷ USD là điểm khởi đầu chứ không phải đích đến; làm đối tác ưu tiên về khoa học công nghệ và chuyển đổi xanh; lấy giáo dục và giao lưu nhân dân làm nền tảng; cùng đóng góp cho hòa bình, tự do hàng hải theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982. Đề xuất đầu tiên đã thành hiện thực chỉ một ngày sau đó.

Tuyên bố chung cụ thể hóa khuôn khổ mới qua 43 điều khoản: tăng cường tiếp xúc cấp cao, tham vấn chính trị giữa hai Bộ Ngoại giao; thiết lập đối thoại về an ninh hàng hải; luân phiên tổ chức Ủy ban liên Chính phủ về kinh tế, thương mại, đầu tư và công nghệ; tiếp tục Chương trình Đối tác Năng lượng hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, trong đó điện gió ngoài khơi là hướng hợp tác lớn; khuyến khích đường bay thẳng, hàng hải xanh, hợp tác y tế, giáo dục, đào tạo nghề. Đan Mạch cũng sẽ mở Tổng Lãnh sự quán tại Thành phố Hồ Chí Minh. Điều đáng chú ý là hai bên sẽ xây dựng kế hoạch hành động để triển khai chung.

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - Đan Mạch, Tổng Bí thư cùng Nhà Vua chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác. Hơn 150 doanh nghiệp Đan Mạch, trong đó có LEGO, Maersk, Pandora, Carlsberg, Vestas, đang hiện diện tại Việt Nam, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động. Thủ tướng Mette Frederiksen đánh giá cao cộng đồng hơn 18.000 người Việt tại Đan Mạch và nhận lời mời sớm thăm Việt Nam.

Củng cố tin cậy, mở rộng hợp tác

Chặng thứ hai của chuyến công tác diễn ra tại Brussels ngày 22/10, khi quan hệ Việt Nam - EU vừa được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện hồi tháng 1/2026. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa và gặp Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Thông cáo báo chí chung nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường tự cường, đa dạng hóa quan hệ đối tác và thúc đẩy ổn định, thịnh vượng ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; cam kết đẩy mạnh đầu tư trong khuôn khổ chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng toàn cầu của Liên minh châu Âu (Global Gateway) và JETP, thực thi đầy đủ Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVIPA); hợp tác về nguyên liệu thô thiết yếu, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển xanh. Hai bên cũng ghi nhận tiềm năng hợp tác quốc phòng - an ninh, an ninh hàng hải, an ninh mạng và tái khẳng định cam kết về quyền con người thông qua đối thoại chuyên ngành.

Điều đáng chú ý là tư duy hợp tác đã mở rộng. Như Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhận định, hợp tác không dừng ở thương mại, đầu tư hay chuyển giao công nghệ, mà hướng tới kết nối viện, trường với doanh nghiệp, cùng nghiên cứu, tạo ra sản phẩm chung và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Lãnh đạo EU đánh giá cao vai trò xây dựng của Việt Nam trong ASEAN và mong đợi Hội nghị cấp cao kỷ niệm 50 năm quan hệ ASEAN - EU năm 2027. Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là đầu cầu của ASEAN trong hợp tác với EU.

Tín hiệu EVIPA và tầm nhìn nâng cấp quan hệ

Chặng cuối chuyến công tác tại Bỉ, ngày 23 - 24/10, khởi đầu bằng một tín hiệu tích cực: Hạ viện Liên bang Bỉ bỏ phiếu thông qua EVIPA ngay trước các hoạt động chính thức, sau nhiều lần lãnh đạo ta đề nghị. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước hội đàm với Thủ tướng Bart De Wever, hội kiến Nhà Vua Philippe, Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện. Tuyên bố chung ghi nhận hơn 50 năm quan hệ kể từ năm 1973 và gần mười năm Khuôn khổ Đối tác chiến lược về nông nghiệp, đồng thời cam kết hướng tới nâng cấp lên Đối tác chiến lược vào thời điểm thích hợp. Bỉ là đối tác thương mại lớn thứ sáu của Việt Nam trong EU, còn Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Bỉ trong ASEAN.

Hợp tác được xác định ở những lĩnh vực hai nền kinh tế bổ trợ cho nhau: bán dẫn, cảng biển, logistics, đóng tàu, khu công nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, dược phẩm, cùng nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, đáng tin cậy. Lễ ký thỏa thuận khung giữa Tổng công ty Hàng hải Việt Nam và Cảng Antwerp-Bruges là một ví dụ sinh động. Về chính trị, Việt Nam trân trọng việc Hạ viện Bỉ là cơ quan lập pháp đầu tiên trên thế giới thông qua nghị quyết ủng hộ nạn nhân chất độc da cam; hai bên tái khẳng định UNCLOS 1982 và duy trì hợp tác quốc phòng theo Bản ghi nhớ năm 2003. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng tiếp Thủ hiến hai vùng Flanders và Wallonie, mở thêm nhiều kênh hợp tác địa phương.

Điểm nhấn tư tưởng của chặng Brussels là bài phát biểu chính sách tại Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Egmont chiều 23/10. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giới thiệu phương châm “Tự tin - tự chủ - tự lực - tự cường - tự hào dân tộc” cùng những con số về hành trình phát triển của Việt Nam như GDP bình quân đầu người từ khoảng 84 USD năm 1975 lên trên 5.000 USD năm 2025, quy mô GDP vượt 500 tỷ USD, 18 hiệp định thương mại tự do với trên 60 đối tác. Việt Nam không nhìn Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) như rào cản bảo hộ mà như động lực tái cấu trúc nền kinh tế xanh; đồng thời đề xuất năm hướng hợp tác đột phá, trong đó có kết nối với trung tâm bán dẫn IMEC của Bỉ và xây dựng “Liên minh tri thức”. Bài phát biểu khép lại bằng sự gặp gỡ giữa phương châm “Đoàn kết tạo nên sức mạnh” trên Quốc huy Bỉ và lời dặn về đại đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Gắn kết cộng đồng, huy động nguồn lực cho phát triển

Chuyến thăm cũng có ý nghĩa sâu sắc đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Tổng Bí thư gặp cộng đồng tại Đan Mạch, Iceland và Nam Thụy Điển; tại Bỉ, gặp đại diện cộng đồng từ 10 nước châu Âu cùng các chuyên gia, trí thức tại Bỉ và Luxembourg, với thông điệp chuyển từ “đi tìm nguồn lực” sang “kết nối nguồn lực với nhu cầu”. Phu nhân Ngô Phương Ly thăm, động viên bệnh nhi tại Bệnh viện Nhi Đại học Hoàng hậu Fabiola, làm giàu thêm sắc thái nhân văn của ngoại giao nhân dân.

Qua các diễn đàn và tiếp xúc doanh nghiệp, nhiều tập đoàn châu Âu đã giới thiệu kế hoạch, dự án dự kiến triển khai tại Việt Nam, với quy mô trao đổi sơ bộ khoảng 20 tỷ euro. Cần đọc con số này đúng bản chất: đó là cơ hội đã mở ra, chưa phải kết quả đã hoàn thành. Đối tác ghi nhận nỗ lực hoàn thiện thể chế, đồng thời mong môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, nhất quán và có tính dự báo cao. Về phía mình, Việt Nam đề nghị các nước EU còn lại sớm phê chuẩn EVIPA và EU sớm gỡ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản.

Từ cam kết đến hành động

Giá trị của chuyến thăm sẽ được đo bằng việc các thỏa thuận đi vào đời sống. Như Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh, vấn đề quan trọng nhất là chuyển hóa cam kết cấp cao thành chương trình, dự án, sản phẩm cụ thể. Trước hết, cần khẩn trương cụ thể hóa kết quả chuyến thăm thành kế hoạch hành động với nhiệm vụ, tiến độ, đầu mối, trách nhiệm rõ ràng; tận dụng tốt hơn EVFTA, thúc đẩy phê chuẩn EVIPA, nâng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường EU về môi trường, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội. Những tiêu chuẩn ấy không nên chỉ bị nhìn như hàng rào kỹ thuật; vượt qua chúng chính là cách để doanh nghiệp Việt Nam bước sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tiếp đó là ưu tiên các dự án chiến lược, khả thi: với Đan Mạch là chuyển đổi năng lượng, điện gió ngoài khơi, cảng biển, logistics xanh; với EU là chủ động đề xuất dự án trong Global Gateway, JETP, Horizon Europe; với Bỉ là cảng biển, năng lượng sạch, khoa học – công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao. Cuối cùng, cần phát huy vai trò của bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu, chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang cùng nghiên cứu, sản xuất, để từng bước làm chủ công nghệ.

Châu Âu hôm nay là một trong những trung tâm của trật tự thế giới đa cực đang hình thành. Làm sâu sắc quan hệ với Đan Mạch, EU và Bỉ vì thế không chỉ phục vụ lợi ích kinh tế trước mắt, mà còn củng cố đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa. Quyết tâm chính trị của lãnh đạo các bên đã rõ; phần việc còn lại thuộc về sự chủ động, sáng tạo của bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu. Khi những cam kết ở Copenhagen và Brussels trở thành công trình, dự án, sản phẩm cụ thể, đó sẽ là thước đo đích thực của một chuyến công tác thành công.