Phát huy vai trò bí thư chi bộ cao tuổi trong sắp xếp địa bàn và phát triển kinh tế

Kỳ 1: Địa bàn thay đổi, cần phát huy người hiểu dân, nắm việc

Một lực lượng đang trực tiếp làm việc ở cơ sở

Tại Hội nghị biểu dương người cao tuổi tham gia xây dựng hệ thống chính trị và cơ sở (2019-2024) ngày 26/6/2025, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Thanh Bình cho biết, trong 1.270.000 người cao tuổi tham gia hệ thống chính trị ở cơ sở, có 127.000 người tham gia công tác xây dựng Đảng; 254.000 người tham gia công tác chính quyền; 889.000 người tham gia công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng.

Trung ương Hội biểu dương, tặng Bằng khen cho 252 cá nhân tiêu biểu tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở giai đoạn 2019–2024. Trong đợt tổng kết này, hàng chục nghìn người cao tuổi đã được các cấp có thẩm quyền ở địa phương và tổ chức Hội biểu dương, khen thưởng. Hội nghị đồng thời khen thưởng riêng 61 tập thể, 127 cá nhân có thành tích trong phong trào “Tuổi cao – Gương sáng”.

Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam và đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam trao Kỷ niệm chương cho các đại biểu tiêu biểu, nhân dịp Kỷ niệm 85 năm Ngày truyền thống người cao tuổi Việt Nam (6/6/1941-6/6/2026).

Số liệu trên phản ánh một lực lượng đang đảm nhiệm công việc thường xuyên ở cơ sở. Trong đó, số người tham gia công tác xây dựng Đảng bao gồm nhiều chức trách, không đồng nghĩa với số bí thư chi bộ cao tuổi. Muốn đánh giá đúng vai trò người đứng đầu chi bộ, cần xem xét thêm số liệu địa phương và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Theo thông tin công bố tại hội nghị của Hội Người cao tuổi tỉnh Thái Nguyên ngày 4/4/2025, giai đoạn 2019-2024, địa phương có 1.874 người cao tuổi là bí thư chi bộ; 1.926 người là tổ trưởng tổ dân phố, trưởng xóm; 1.532 người là trưởng ban công tác Mặt trận. Các số liệu được ghi nhận theo địa giới và thời kỳ báo cáo khi đó.

Từ quy mô tham gia ấy, có thể thấy việc phát huy vai trò bí thư chi bộ cao tuổi liên quan trực tiếp đến chất lượng hoạt động của nhiều tổ chức đảng ở khu dân cư. Đặc biệt, khi tổ chức bộ máy, địa bàn quản lý và phương thức làm việc thay đổi, kinh nghiệm của đội ngũ này cần được xem xét trong quan hệ với những nhiệm vụ mới.

Sáp nhập địa bàn, phải giữ công việc thông suốt

Sáp nhập tỉnh, xã và sắp xếp thôn, tổ dân phố khác nhau về phạm vi, thẩm quyền, cách tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, khi triển khai đều có những công việc cần làm đến từng khu dân cư: Cung cấp thông tin, hướng dẫn người dân liên hệ công tác, tiếp nhận kiến nghị, phối hợp với cán bộ phụ trách địa bàn và duy trì các hoạt động cộng đồng.

Ở nơi sáp nhập thôn, tổ dân phố, địa bàn rộng hơn có thể đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách sinh hoạt, phân công nhiệm vụ và tổ chức việc chung. Những vấn đề như sử dụng nhà văn hóa, bố trí nơi họp, duy trì hoạt động tự quản cần được bàn bạc phù hợp. Nếu tổ chức đảng được kiện toàn, tập thể cấp ủy phải sớm thống nhất cách làm, phân công đảng viên và nắm tình hình trên toàn địa bàn.

Ở nơi sáp nhập xã, tỉnh, dù tổ dân phố không thay đổi, đầu mối giải quyết một số công việc có thể được điều chỉnh. Người dân cần biết liên hệ ở đâu, phản ánh với ai, hồ sơ đang giải quyết được tiếp tục xử lý thế nào. Đối với những người ít sử dụng công nghệ hoặc gặp khó khăn khi đi lại, việc hướng dẫn trực tiếp càng cần thiết.

Ông Bạc Cầm Sương, dân tộc Thái, sinh năm 1954, Bí thư Chi bộ Bản Đông, xã Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên quan tâm xây dựng Chi bộ vững mạnh, phát triển đảng viên mới.

Bí thư chi bộ cao tuổi gắn bó lâu năm với địa phương có lợi thế trong những công việc này. Họ biết hoàn cảnh các gia đình, nắm những vấn đề tồn đọng, hiểu nền nếp sinh hoạt và có quan hệ công tác với các lực lượng tại khu dân cư. Những hiểu biết ấy giúp cán bộ mới tiếp cận địa bàn nhanh hơn, nhận diện việc cần ưu tiên và hạn chế bỏ sót kiến nghị trong quá trình bàn giao.

Sau sáp nhập, yêu cầu còn là xây dựng sự đoàn kết giữa các bộ phận dân cư. Người bí thư cần cùng tập thể giải quyết công việc công bằng, tránh cách nhìn chia địa bàn cũ, mới; bảo đảm các nhóm dân cư đều được thông tin, tham gia và phản ánh ý kiến.

Kinh nghiệm chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng khả năng thích nghi. Người đứng đầu phải nắm phân công mới, cập nhật cách liên hệ công tác và phối hợp với cán bộ phụ trách. Hiểu địa bàn cũ là một lợi thế, nhưng phải chủ động tìm hiểu phần địa bàn, dân cư mới được giao.

Vì vậy, đóng góp trong sáp nhập cần được đánh giá qua công việc: Sinh hoạt chi bộ có được duy trì; nhiệm vụ có người phụ trách; kiến nghị có được chuyển đúng nơi; các tổ chức có phối hợp và người dân có được hướng dẫn kịp thời hay không.

Quy hoạch, giải phóng mặt bằng: Cần uy tín và sự công tâm

Tại địa phương triển khai dự án giao thông, chỉnh trang đô thị, xây dựng khu dân cư hoặc công trình công cộng, bí thư chi bộ thường phải tham gia vận động người dân. Đây là công việc khó vì liên quan đến đất đai, chỗ ở, sinh kế và tài sản tích lũy của nhiều gia đình.

Chủ trương phát triển cần được giải thích bằng những thông tin cụ thể. Người dân cần biết dự án thực hiện theo căn cứ nào, ảnh hưởng đến gia đình mình ra sao, cơ quan nào chịu trách nhiệm và kiến nghị được tiếp nhận bằng cách nào. Chỉ phổ biến mục tiêu, tiến độ sẽ chưa giải đáp hết những băn khoăn ấy.

Bí thư chi bộ cao tuổi có thể góp phần nhận diện từng nhóm vấn đề. Có hộ chưa rõ chính sách; có hộ cần kiểm tra lại thông tin kiểm đếm; có trường hợp kiến nghị liên quan nguồn gốc đất, bồi thường, hỗ trợ hoặc tái định cư. Nắm đúng nội dung mới có thể hướng dẫn và chuyển đến đúng cơ quan.

Người sống lâu năm tại địa bàn cũng có thể cung cấp thông tin về biến động dân cư, quá trình sử dụng đất hoặc những vụ việc trước đây. Đây là thông tin hỗ trợ xác minh, cần được đối chiếu với hồ sơ, chứng cứ và kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Trong quá trình ấy, sự công tâm quyết định sức thuyết phục. Người bí thư vừa vận động chấp hành chủ trương, quyết định đúng quy định, vừa phải phản ánh đầy đủ những kiến nghị chính đáng. Những nội dung chưa rõ cần được đề nghị giải thích; những vấn đề vượt thẩm quyền phải chuyển xử lý và theo dõi trả lời.

Uy tín của người cao tuổi có ý nghĩa khi giúp cuộc trao đổi thẳng thắn, có trách nhiệm. Nếu người dân thấy ý kiến được ghi nhận, nội dung được trả lời và quyền lợi được xem xét đúng quy định, việc vận động sẽ có cơ sở hơn.

Thực tế đã có những đóng góp cụ thể của người cao tuổi trong xây dựng hạ tầng. Tạp chí Người cao tuổi tháng 3/2025 phản ánh, tại huyện Đan Phượng, Hà Nội, cán bộ, hội viên đã vận động gia đình, con cháu, dòng họ hiến 868m² đất, đóng góp 18.629 ngày công và 1,17 tỷ đồng làm đường, xây dựng nhà văn hóa; đồng thời tham gia vận động giải phóng mặt bằng Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô. Đây là kết quả chung của lực lượng người cao tuổi ở địa phương, không phải thành tích riêng của bí thư chi bộ.

Dẫn chứng cho thấy khả năng vận động từ gia đình, dòng họ đến cộng đồng có thể tạo ra đóng góp thiết thực. Nhưng cần phân biệt việc tự nguyện hiến đất, đóng góp xây dựng công trình với thu hồi đất thực hiện dự án. Kết quả vận động không thay thế trách nhiệm giải quyết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định.

Góp phần phát triển bằng việc giải quyết đúng những việc ở cơ sở

Đóng góp của bí thư chi bộ cao tuổi đối với phát triển kinh tế cần được nhìn từ kết quả công việc. Khi một vướng mắc được phản ánh sớm, một kiến nghị được chuyển đúng nơi, một nhiệm vụ được phối hợp rõ trách nhiệm, địa phương có thêm điều kiện triển khai công việc đúng tiến độ, hạn chế phát sinh kéo dài.

Tại khu dân cư có dự án, đó là tổ chức trao đổi, cung cấp thông tin và phối hợp giải quyết vấn đề liên quan đến người dân. Tại địa bàn mới sáp nhập, đó là thống nhất cách làm, duy trì hoạt động và xử lý những bất đồng ngay từ đầu. Tại khu vực đô thị hóa, đó là vận động chấp hành quy hoạch, giữ trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường và thực hiện quy ước cộng đồng.

Những việc này đều cần vai trò lãnh đạo của chi bộ. Người bí thư phải đưa vấn đề ra tập thể bàn bạc, phân công đảng viên, phối hợp với tổ trưởng tổ dân phố, Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể. Công việc cần có theo dõi, kiểm tra, xem xét kết quả.

Đây là yêu cầu quan trọng khi đánh giá bí thư chi bộ cao tuổi tiêu biểu. Kinh nghiệm cá nhân phải giúp chi bộ làm việc có nền nếp, huy động được nhiều người và giải quyết nhiệm vụ sát thực tế. Nếu mọi việc đều dựa vào một người, kết quả sẽ khó duy trì khi người đó nghỉ công tác hoặc sức khỏe giảm.

Cũng không thể lấy tuổi cao, thời gian công tác lâu năm làm bảo đảm cho năng lực. Người bí thư hiện nay cần sức khỏe, trách nhiệm, khả năng cập nhật quy định, sử dụng công cụ làm việc và phối hợp với cán bộ trẻ. Kinh nghiệm có giá trị khi được bổ sung bằng kiến thức và cách làm phù hợp.

Ngay tại hội nghị ngày 26/6/2025, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam đã lưu ý tình trạng một số nơi biểu dương còn thiếu chiều sâu, đánh giá chưa bài bản, điển hình chưa đủ sức thuyết phục. Điều đó đặt ra yêu cầu ghi nhận đóng góp bằng những việc làm và kết quả có thể kiểm chứng.

Với bí thư chi bộ tại địa bàn sáp nhập, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, cần làm rõ: Chi bộ đã lãnh đạo giải quyết vấn đề gì; người dân được thông tin, đối thoại ra sao; kiến nghị nào đã được trả lời; công việc chuyển biến thế nào sau khi cấp ủy vào cuộc.

Đó cũng là những câu hỏi để nhận diện đúng vai trò của bí thư chi bộ cao tuổi trong giai đoạn hiện nay. Từ thực tế ấy mới có căn cứ xác định việc cần giao, năng lực cần bồi dưỡng, điều kiện cần hỗ trợ và cách đánh giá phù hợp. Những kinh nghiệm cụ thể của các bí thư đã làm được việc khó ở khu dân cư sẽ được phản ánh trong kỳ tiếp theo.

Kỳ 2: Những bí thư cao tuổi giải quyết việc khó ở khu dân cư