Nhìn trong lịch sử thế giới về khái niệm “xã hội dân sự”

Lâu nay đôi khi được nghe cụm từ mà những thế lực bất mãn, chống đối, không thiện cảm với nhà nước ta thích nêu lên, đó là “xã hội dân sự”.

Vậy “xã hội dân sự” là gì? Lịch sử hình thành hiện thực hóa khái niệm “xã hội dân sự” trên thế giới hiện đại ra sao?

Theo trang Wikipedia, xã hội dân sự cấu thành từ tổng thể của các tổ chức xã hội và dân sự tự nguyện mà các tổ chức này tạo nên cơ sở của một xã hội tự vận hành, khác với các cấu trúc quyền lực của một nhà nước (bất kể hệ thống chính trị của nhà nước này thuộc kiểu gì) và các thể chế thương mại của thị trường. Thuật ngữ xã hội dân sự xuất hiện lần đầu tiên ở châu Âu vào thế kỉ XVI và phổ biến vào thế kỉ XVIII.

Xã hội dân sự bao gồm không gian gia đình và lĩnh vực tư nhân, được gọi là “khu vực thứ ba” của xã hội, phân biệt với chính phủ và kinh doanh. Đôi khi thuật ngữ xã hội dân sự được sử dụng theo nghĩa tổng quát hơn, là “các yếu tố như tự do ngôn luận, tư pháp độc lập... để tạo nên một xã hội dân chủ”.

Edmund Burke (nhà triết học người Ireland, nhà sáng lập tư tưởng của chủ nghĩa bảo thủ hiện đại), Alexis de Tocqueville (chính trị gia Pháp) và cả những nhà trí thức Nga từ thế kỉ XVIII đã cho xã hội dân sự là nền tảng căn bản cho nền dân chủ. Song một số nhà chính trị, triết gia tư sản khác lại lưu ý rằng các tổ chức xã hội dân sự đã thu được một số lượng đáng kể quyền lực chính trị thông qua các hoạt động của họ mà không có người trực tiếp bầu hoặc bổ nhiệm họ. Partha Chatterjee (một nhà khoa học chính trị và nhân chủng học người Ấn Độ) đã lập luận rằng, trong hầu hết các đất nước, “xã hội dân sự vẫn chỉ là đại diện cho quyền lợi của một nhóm nhỏ”. Khi nó chỉ đại diện cho quyền lợi số ít, khó có thể sẽ mang lại dân chủ thực sự.

Lênin cho rằng xã hội dân sự là thứ cản trở nền chuyên chính vô sản. Ông tin tưởng rằng: “Phạm vi công cộng trong xã hội xã hội chủ nghĩa thì phải thống nhất và duy nhất” và gạt bỏ các tổ chức xã hội dân sự, cho đó là tư tưởng tư sản. Người Bolshevik xem những tổ chức, công đoàn độc lập là tác nhân gây ra sự chia rẽ quan điểm trong xã hội. Thật ra những người Bolshevik không thích những tổ chức độc lập bởi vì chúng đòi hỏi việc con người tự quyết định cuộc sống riêng tư của họ bất chấp khuôn khổ quản lí của nhà nước, bởi vì chúng khuyến khích những tư tưởng độc lập và chúng làm cho con người cá nhân nảy sinh nhiều thái độ mâu thuẫn đối với quyền lực của nhà nước.

Trong thời kì Cách mạng Tháng Mười, Đảng Bolshevik là đảng chính trị đầu tiên có mục tiêu dứt khoát cấm bất cứ tổ chức nào mà không được họ trực tiếp lập ra và không trung thành với họ. Tại Liên Xô, ngay cả những tổ chức phi chính trị cũng bị cấm, bởi vì Lênin tin tưởng rằng “tất cả các tổ chức tự nhiên là chính trị; nếu họ không làm chính trị thẳng thắn thì cũng làm chính trị bí mật”.

Ngay cả các nhà Marxist chính thống cũng ưa thích tự do mậu dịch hơn là tự do lập hội, kể cả lập ra những hội thể thao phi chính trị hay các hội văn hóa. Điều này là đúng như vậy dưới thời Lênin, Stalin, Krushchev và Brezhnev. Mặc dù nhiều thứ đã thay đổi trong lịch sử của Liên Xô, sự phản bác xã hội dân sự tiếp tục tới tận thập niên 80 thế kỉ XX.

Đến cuối thập niên 1980, ở Liên Xô, Gorbachev đề ra cải cách chính trị, cho phép thành lập hàng loạt các tổ chức phi chính phủ, xã hội dân sự... Kết quả là chính phủ Liên Xô trở nên ngày một yếu đuối và dễ bị tổn thương do họ không còn quyền lực mạnh mẽ như trước đây. Các tổ chức phi chính phủ, xã hội dân sự đã lợi dụng chủ trương phản biện xã hội để chỉ trích, thậm chí vu khống Nhà nước Liên Xô, biến phản biện xã hội thành một quá trình không kiểm soát được. Không còn bị kiểm soát, các tổ chức này đã tiến hành những hoạt động “diễn biến hòa bình”, gây mâu thuẫn giữa các sắc tộc trong Liên bang Xô Viết. Các biện pháp bao gồm: Bôi nhọ Chủ nghĩa Mác-Lênin, gây mất lòng tin của người dân vào chính quyền bằng các biện pháp chụp mũ, tạo tin đồn giả. Xuất hiện rất nhiều bài viết xét lại lịch sử, xét lại chủ nghĩa xã hội, phủ nhận vai trò của Cách mạng Tháng Mười trên báo chí mà không bị ngăn chặn và xử lí. Các “tổ chức phi chính phủ” xuất hiện rất nhiều (hơn 30.000 tổ chức vào năm 1987), trong đó nhiều tổ chức nhận tài trợ nước ngoài, vận động ngầm hoặc công khai truyền bá tư tưởng phủ nhận Nhà nước Liên Xô. Nhiều đơn vị xuất bản, phát thanh, truyền hình được phương Tây tài trợ đã quay sang chỉ trích lịch sử cách mạng, khiến tư tưởng chính trị của đảng viên và Nhân dân Liên Xô trở nên dao động dữ dội, lòng tin vào sự nghiệp cách mạng sụt giảm nghiêm trọng. Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự tan rã Liên Xô năm 1991.

Có thể khẳng định, “xã hội dân sự” - một thứ ngay chính các thể chế nhà nước tư bản nay cũng không muốn nó tồn tại để đối trọng với chính quyền nhưng lại được họ triệt để tận dụng tại các nước Đông Âu, Liên Xô trước đây và với Liên bang Nga hiện tại.

Thực tiễn ở các nước Liên Xô và Đông Âu năm 1990, hay khủng hoảng chính trị ở Trung Đông, Bắc Phi năm 2012 đã cho thấy, các thế lực bên ngoài đã lợi dụng các tổ chức xã hội dân sự để tạo ra tổ chức đối lập, lợi dụng “đấu tranh dân chủ” để kích động người dân thực hiện “Cách mạng màu”, nhằm lật đổ chế độ xã hội ở các quốc gia khác.

Dưới chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, mô hình nhà nước được thiết chế đầy đủ các tổ chức đại diện cho các nhóm trong xã hội. Với thiết chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lí, Nhân dân làm chủ, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể xã hội đều có quyền giám sát, phản biện chính sách trong khuôn khổ pháp luật nhằm tới mục tiêu chung là dân chủ, công bằng.

Những thế lực bất mãn, chống đối hiểu rõ sự lợi hại của “xã hội dân chủ” chính từ thực tiễn tại Liên Xô, Đông Âu, Bắc Phi. Họ nói xã hội dân sự nhưng đằng sau là những mưu đồ chính trị, đúng như Lênin vạch rõ “nếu họ không làm chính trị thẳng thắn thì cũng làm chính trị bí mật”. Mục tiêu của các cuộc “Cách mạng màu” đâu phải là tạo một nền dân chủ mới, đó đều là thay đổi thể chế hiện tại.

Đinh Hoàng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bốn thập kỉ bổ nhiệm Giáo sư, Phó giáo sư

Bốn thập kỉ bổ nhiệm Giáo sư, Phó giáo sư

Việc xét công nhận GS, PGS ở nước ta hình thành 3 cấp Hội đồng: Cấp cơ sở (trường - cụm trường, viện nghiên cứu), cấp ngành - liên ngành và cấp Nhà nước. Ứng viên nộp hồ sơ cho Hội đồng cơ sở để xét từ dưới lên.
Bốn thập kỉ Bổ nhiệm Giáo sư, Phó giáo sư

Bốn thập kỉ Bổ nhiệm Giáo sư, Phó giáo sư

Nhà nước ta chủ trương phong học hàm Giáo sư, Phó giáo sư (GS, PGS) từ năm 1976. Năm 1980 Chính phủ quyết định công nhận đợt đầu. Từ đó, cứ đến hẹn lại lên, một hoặc hai năm một đợt, các ứng viên lập hồ sơ trình lên 3 cấp Hội đồng xem xét, công nhận…
Ai cũng tham lợi thì nước sẽ nguy

Ai cũng tham lợi thì nước sẽ nguy

Cuộc đời Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực tuyệt vời về rèn luyện đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính để chúng ta noi theo. Đạo đức cần, kiệm, liêm, chính luôn luôn được Người thực hiện một cách mẫu mực, gắn chặt với sự nghiệp phục vụ Tổ quốc, phụng sự Nhân dân.
Nỗi lo nhân lực khi tỉ lệ NCT tăng nhanh

Nỗi lo nhân lực khi tỉ lệ NCT tăng nhanh

Trong hàng chục năm qua, nhiều hội nghị, hội thảo quốc tế và quốc gia được tổ chức bàn về Già hóa dân số, dân số già và nỗi lo về thiếu nguồn lực trầm trọng trong tương lai nhưng kết quả vẫn còn rất hạn chế mặc dù có nhiều khuyến nghị, cảnh báo, giải pháp…
Để thông điệp yêu thương được lan tỏa

Để thông điệp yêu thương được lan tỏa

Xã hội càng phát triển, vai trò, vị trí của phụ nữ ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, hiện nay tình trạng “trọng nam khinh nữ”, bạo lực gia đình vẫn còn xảy ra.

Tin khác

Vợ chồng và nghệ thuật chia sẻ trong cuộc sống

Vợ chồng và nghệ thuật chia sẻ trong cuộc sống
Khi một cặp vợ chồng chung sống với nhau, hạnh phúc hay bất hạnh luôn có ảnh hưởng lẫn nhau. Nhất là trong hoàn cảnh một người đang phải đối mặt với khó khăn thách thức và cả sự thất bại, tức khắc người kia thấy phải có trách nhiệm chia sẻ gánh nặng đó với người mình yêu thương. Vì vậy nếu chẳng may người bạn đời của bạn cũng đang buồn rầu, chán nản về một vấn đề nào đó, bạn hãy thể hiện sự quan tâm và tình yêu chân thành của mình, bằng cách:

Dân vận và “quan vận”

Dân vận và “quan vận”
Công tác “quan vận” là cách nói nôm na, dân dã về công tác giáo dục, rèn luyện, quản lí của Đảng đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên để họ thực sự là “công bộc của dân”.

Công tác cán bộ phải từ nội lực

Công tác cán bộ phải từ nội lực
Từ xưa trong dân gian đã có thành ngữ “Đẻ non, chín ép” để nói về những hiện tượng gượng ép, không thuận theo quy luật tự nhiên và cũng được dùng để phê phán tình trạng đề bạt, bổ nhiệm cán bộ bất chấp người đó có đủ năng lực, trình độ, đức tài hay không đã xảy ra ở một số địa phương... mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ hiện tượng cán bộ “chín ép”, “thăng tiến thần tốc”, “đỏ vỏ xanh lòng” không phải là hiếm gặp, gây nhiều bức xúc trong dư luận.

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi

Nâng cao sức khỏe tâm thần cho người cao tuổi
Hiện nay quá trình già hóa trên toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực y khoa, đã giúp con người có cuộc sống tốt hơn và kéo dài tuổi thọ. Để có tuổi già khỏe mạnh, bên cạnh việc đảm bảo sức khỏe về thể chất, chăm lo cho sức khỏe tinh thần cũng vô cùng quan trọng.

Phát triển kĩ năng mềm cho học sinh, sinh viên khi học online

Phát triển kĩ năng mềm cho học sinh, sinh viên khi học online
Kĩ năng mềm là kĩ năng cần thiết đối với học sinh, sinh viên trong quá trình rèn luyện và học tập, nó giữ vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự thành công của người học online.

Tập đoàn Vingroup có trục lợi như dư luận xôn xao?

Tập đoàn Vingroup có trục lợi như dư luận xôn xao?
Những ngày qua, dư luận xã hội nóng lên về thông tin Bộ Y tế và Tập đoàn Vingroup liên kết với nhau mua hàng chục triệu bộ kit xét nghiệm Covid-19 với giá cao để trục lợi. Thậm chí có những ý kiến cho rằng các bộ kit test của nước ngoài giá chỉ 1-1,5 USD/bộ thì Vingroup có thể kiếm lãi gấp 10 lần…
Xem thêm
Phiên bản di động