Những chủ bút đầu tiên của các tờ báo cách mạng Việt Nam

1. Tờ báo Bác Hồ làm chủ bút

Ra đời khi Cách mạng nước ta còn khó khăn, Tổ chức "Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội" mới bắt đầu hoạt động được vài tháng, tuy vậy đã nhanh chóng xây dựng được tờ báo làm vũ khí tuyên truyền mục đích tôn chỉ của tổ chức Hội, đồng thời chuyển tải các vấn đề thuộc đường lối chiến lược của Cách mạng Việt Nam đến bạn đọc. Tờ "Thanh Niên" ra số đầu tiên vào ngày 21/6/1925, in bằng chữ Quốc ngữ. Thanh Niên chỉ xuất bản mỗi tuần một số và kéo dài gần 2 năm đến tháng 4/1927.

Tờ báo "Thanh Niên" do Bác Hồ làm chủ bút lúc đã ấn hành tổng cộng 88 số. Nội dung báo có nhiều chuyên mục như xã luận, bình luận, hỏi đáp, thơ ca, phê bình, trả lời bạn đọc, tin tức thời sự trong nước và trên thế giới ... Tờ báo chỉ cho mọi người dân Việt Nam nhận rõ bản chất của cách mạng là giải phóng dân tộc; kẻ thù chủ yếu của cách mạng là đế quốc thực dân và bọn vua quan phong kiến tay sai; lực lượng cách mạng chính là Nhân dân Việt Nam. Tờ "Thanh Niên" do Bác Hồ làm chủ bút sau này trở thành tờ báo cách mạng tiền thân của báo Đảng ngày nay.

2. Tờ báo do Trần Phú làm chủ bút

Sau tờ "Thanh Niên", một ấn phẩm báo chí cách mạng khác tiếp tục ra đời với tên gọi là báo "Tranh Đấu". Đây là tờ báo của Trung ương Đảng sau khi 3 tổ chức Đảng Cộng sản trong nước thống nhất thành một Đảng Cộng sản duy nhất ở Việt Nam. Ngày 15/8/1930, tờ "Tranh Đấu" chính thức ra mắt bạn đọc. Tờ báo do ông Trần Phú, Tổng Bí thư của Đảng làm chủ bút. Tiêu chí của tờ báo Tranh Đấu khi ấy khẳng định: Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng. Thời kì đầu những năm 1930, ở các vùng đô thị Việt Nam xu hướng "Tân học" và chữ Quốc ngữ đang phát triển mạnh. Ngược lại, ở vùng nông thôn thì chữ Hán và chữ Nôm vẫn tồn tại khá phổ biến trong các tầng lớp người dân. Vì vậy, Trung ương Đảng đã cho tờ báo "Tranh Đấu" xuất bản thêm một ấn bản bằng chữ Nôm, nhằm truyền bá quan điểm chỉ đạo của Đảng ta đến tận các vùng nông thôn xa xôi hẻo lánh ...

3. Tờ báo do Nguyễn Văn Cừ làm chủ bút

Tờ báo "Dân Chúng" cũng ra đời trong thời điểm này được coi là cơ quan ngôn luận chính thức của Trung ương Đảng CSVN. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ trực tiếp làm Tổng biên tập. Số báo ra đầu tiên vào ngày 22/7/1938 tại Sài Gòn. Đây là tờ báo tiếng Việt đầu tiên được xuất bản công khai. Thời kì này cao trào cách mạng của quần chúng lên cao, quyền tự do báo chí được ủng hộ mạnh mẽ ở Nam kỳ, nên vào ngày 30/8/1938, chính quyền thực dân phải thừa nhận "Dân Chúng" là tờ báo hợp pháp. Tờ "Dân Chúng" ra mắt đầu tiên phát hành 1.000 bản, số tiếp theo tăng lên 2.000 bản và các số báo Dân Chúng cứ tiếp tục tăng số lượng xuất bản, tùy theo tình hình nhu cầu của bạn đọc.

Bình quân mỗi kì xuất bản của tờ Dân Chúng trong giai đoạn này khoảng 8.000 tờ/kì. Cá biệt có số phát hành tăng lên đến 10.000 tờ. Đó là số báo ra ngày 3/1/1939 và số báo phát hành ngày 7/1/1939, đã tăng lượng phát hành nhằm kỉ niệm lần thứ 9 Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Đặc biệt số báo Xuân năm 1939, "Dân Chúng" Xuân đã tăng lên đến con số kỉ lục 15.000 ấn phẩm. Hồi đó, Bác Hồ đang hoạt động bí mật ở nước ngoài nhưng vẫn thường xuyên nhận báo và đọc tờ "Dân Chúng" từ trong nước gởi ra. Báo "Dân Chúng" đã ghi lại chiến công có ý nghĩa lịch sử, mở đường cho nền tự do báo chí thời ấy. Báo Dân Chúng phát hành rộng rãi khắp Đông Dương, được bạn đọc nhiệt tình ủng hộ.

4. Tờ báo do Trường Chinh làm chủ bút

Năm 1942, Trung ương Đảng chủ trương xuất bản tờ báo lấy tên "Cờ Giải Phóng" và giao cho đồng chí Trường Chinh trực tiếp làm Tổng biên tập, ông cũng là cây bút chủ lực với những bài chính luận sắc bén đăng thường xuyên trên báo. Số ra mắt của "Cờ Giải Phóng" xuất bản vào ngày 10/10/1942. Đến tháng 8/1945, Tòa soạn "Cờ Giải Phóng" dời về Hà Nội và được in kĩ thuật cao Typo, phương pháp in sử dụng khuôn chữ và mực in để tạo ra các hình ảnh và văn bản trên bề mặt giấy in. Những nội dung in sẽ là những phần tử nổi có độ cao bằng nhau được tẩm mực trước khi in và được kiểm tra kĩ càng nhằm bảo đảm chất lượng của ấn phẩm trên nền giấy trắng. Tờ báo là một công cụ tuyên truyền, cổ động, giáo dục và tổ chức quần chúng chung quanh Mặt trận Việt Minh để giải phóng đất nước. Việc chuẩn bị khởi nghĩa tháng Tám được Trung ương đề ra từ giữa năm 1944, trong giai đoạn này "Cờ Giải Phóng" đã đăng nhiều bài chỉ đạo hành động có sức động viên rất lớn đối với phong trào yêu nước.

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, báo Cờ Giải Phóng số 16 ra ngày 12/9/1945 đã đăng toàn văn bản Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Do yêu cầu của nhiệm vụ chính trị mới, đến tháng 11/1945, Trung ương Đảng ta chuyển vào hoạt động bí mật, vì vậy báo Cờ Giải Phóng ra đến số 33, ngày 18/11/1945 thì đình bản. Đến ngày 5/12/1945, báo Cờ Giải Phóng được thay thế bằng tờ "Sự Thật" với danh nghĩa là cơ quan tuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam …

5. Tờ Sự Thật tiền thân của báo Nhân Dân

Báo Sự Thật là tiền thân của báo Nhân Dân ngày nay, Sự Thật phát hành số đầu tiên ngày 5/12/1945 với danh nghĩa là cơ quan tuyên truyền cổ động của Hội Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác ở Đông Dương, nhưng thực chất báo Sự Thật là tờ báo của Đảng.

Thời kì này Báo do Tổng Bí thư Trường Chinh làm Chủ nhiệm. Năm 1946, kháng chiến toàn quốc nổ ra, báo đã di dời trụ sở đến nhiều địa điểm. Đến cuối năm 1947, trụ sở báo được đặt tại khu vực Khuổi Đăm, thôn Nà Khằn, xã Nghĩa Tá thuộc huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn ngày nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều bài chính luận sắc bén đăng trên báo Sự Thật, góp phần cổ động, giáo dục và tổ chức quần chúng đoàn kết đấu tranh giành độc lập tự do cho dân tộc.

Báo Sự Thật ra đời đã góp phần quan trọng vào công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, đấu tranh cho nền độc lập, tự do của đất nước, khơi dậy niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Từ báo Cờ Giải Phóng đổi thành báo "Sự Thật". Tờ báo được in khổ nhỏ, cỡ 23x37. Thời kì đầu báo ra một tuần 2 số, mỗi số 4 trang, có số chỉ 2 trang. Từ số báo 29, ra ngày 30/3/1946 được cải tiến tăng số trang lên 12 trang và phát hành hằng tuần. Từ đầu năm 1947, trung bình nửa tháng báo ra 1 số, khoảng từ 16 đến 20 trang. Ngoài những số báo thường, báo Sự Thật còn có những số đặc biệt dành cho ngày Tết và những ngày kỉ niệm Cách mạng tháng Tám, Ngày Quốc khánh (2/9), Ngày Quốc tế Lao động (1/5),... Báo in màu, có số đặc biệt dày 30 - 32 trang. Thời kì đầu báo in ở Hà Nội, sau đó chuyển lên in ở chiến khu Việt Bắc. Vào tháng 3/1951, Đảng Cộng sản Đông Dương xuất hiện với tên gọi mới: Đảng Lao động Việt Nam. Hội Nghiên cứu chủ nghĩa Mác ở Đông Dương cũng ngừng hoạt động, báo Sự Thật chính thức ngừng xuất bản, nhường chỗ cho Báo "Nhân Dân" hiện nay.