Tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ môi trường và ý nghĩa trong phát triển bền vững giai đoạn hiện nay

Về môi trường và việc bảo vệ môi trường luôn đóng vai trò quan trọng ở bất kì giai đoạn hay thời điểm nào. Chủ tịch Hồ Chí Minh dù bận trăm công nghìn việc vẫn luôn dành sự quan tâm sâu sắc đến công tác bảo vệ môi trường. Người thường xuyên nhắc nhở Nhân dân, cán bộ và chiến sĩ về việc giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe, bởi theo Người, sức khỏe là tài sản quý giá nhất của con người. Khi con người khỏe mạnh, công việc mới đạt hiệu quả và chất lượng cao.

Ngay từ những ngày tháng bôn ba hoạt động ở nước ngoài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều bài viết đăng trên các tờ báo để kêu gọi bảo vệ môi trường, đồng thời lên án chủ nghĩa thực dân đã khai thác cạn kiệt tài nguyên và tàn phá môi trường ở các nước thuộc địa. Rồi đến những năm kháng chiến gian khổ, dù ở căn cứ địa cách mạng, Người cũng thường xuyên nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ đẩy mạnh tăng gia sản xuất, giữ gìn vệ sinh nơi ở, nơi làm việc và bảo vệ môi trường sống, sống hòa hợp với thiên nhiên. Sau khi đất nước được hòa bình lập lại, hằng năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đều đặn có những bài viết và buổi nói chuyện xoay quanh vấn đề môi trường.

Ảnh minh họa

Khi trở thành Chủ tịch nước, Người đã lựa chọn sống và làm việc tại ngôi nhà sàn trong khuôn viên Phủ Chủ tịch - một không gian hòa hợp với thiên nhiên, giản dị và thanh bình. Đây cũng là nơi thể hiện rõ tinh thần sống gần gũi với thiên nhiên của Người.

Trước hết, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho mọi tầng lớp Nhân dân. Người nhấn mạnh: “Cần giáo dục rộng khắp cho Nhân dân biết giữ vệ sinh. Phải tuyên truyền một cách thiết thực và rộng khắp trong Nhân dân, làm cho đồng bào hiểu rõ: Phải giữ gìn vệ sinh, ăn sạch, uống sạch, mặc sạch, ở sạch”.

Theo Người, giữa lao động, vệ sinh và sức khỏe tồn tại một mối quan hệ hữu cơ: “Muốn lao động sản xuất tốt thì phải giữ gìn sức khỏe. Muốn giữ gìn sức khỏe thì phải ăn sạch, uống sạch, mặc sạch, ở sạch”.

Để vận động toàn dân hiểu biết về tầm quan trọng và khơi dậy ý thức bảo vệ môi trường, Người đã đưa công tác vệ sinh phòng bệnh trở thành một nội dung quan trọng trong phong trào thi đua yêu nước và được Nhân dân nhiệt tình hưởng ứng. Người rất chú ý tới việc giữ vệ sinh nơi đông người, nơi tập thể vì nơi đó nếu thiếu vệ sinh sẽ rất dễ phát sinh dịch bệnh. Bản thân Người luôn là một tấm gương sáng trong giữ gìn trong sạch vệ sinh môi trường, thể hiện qua lối sống giản dị, ngăn nắp hằng ngày.

Theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo vệ môi trường sống trước hết là phải trồng cây, gây rừng. Việc trồng cây không chỉ đơn thuần là công việc thuộc lĩnh vực nông nghiệp hay lâm nghiệp, mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về mặt giáo dục: Đó là cách để rèn luyện đạo đức lao động cho Nhân dân, nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng lối sống hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Tết trồng cây” không chỉ là một cuộc thi đua ngắn hạn, kéo dài một hay hai năm, mà là một phong trào thi đua lâu dài, nhẹ nhàng nhưng có sức lan tỏa mạnh mẽ, có khả năng huy động sự tham gia của mọi người, mọi tầng lớp trong xã hội - từ người già đến trẻ em đều có thể tham gia. Nhận thấy ý nghĩa sâu sắc của công việc này đối với lợi ích quốc gia, Người khẳng định: “Từ năm 1960 đến 1965, chúng ta sẽ có 90 triệu cây, vừa cây ăn quả, cây có hoa, vừa cây làm cột nhà. Và trong mười năm, nước ta phong cảnh sẽ ngày càng tươi đẹp hơn, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ đầy đủ hơn. Điều đó sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống Nhân dân ta”.

Trong nhiều năm qua, bảo vệ môi trường luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành nhằm kịp thời giải quyết các vấn đề môi trường nảy sinh từ thực tiễn. Trong thời kì đổi mới, hệ thống quan điểm của Đảng về bảo vệ môi trường ngày càng được hoàn thiện, thể hiện rõ sự nhất quán và xuyên suốt trong tư duy chỉ đạo. Trên cơ sở thực tiễn và những vấn đề mới phát sinh, các kì Đại hội Đảng đều tiến hành tổng kết, bổ sung và phát triển các quan điểm về bảo vệ môi trường sao cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước và yêu cầu của thời đại. Cùng với đó, nhiều nghị quyết, chỉ thị quan trọng về công tác bảo vệ môi trường đã được ban hành, góp phần định hướng chiến lược cho sự phát triển bền vững.

Cùng với đó, quan điểm của Đảng về bảo vệ môi trường được thể hiện xuyên suốt qua các kì Đại hội Đảng. Trong văn kiện Đại hội IX, X, XI, XII, XIII của Đảng đều đề ra các mục tiêu cụ thể như:

Tại Đại hội IX, trong Báo cáo Chính trị khẳng định “… Sử dụng hợp lí và tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ và cải thiện môi trường tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, coi đây là một trong những nội dung quan trọng của chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế - xã hội. Tăng cường công tác quản lí ở tất cả các lĩnh vực, các vùng; thực hiện nghiêm Luật Bảo vệ môi trường…”.

Tại Đại hội X, Đảng tiếp tục xác định: “… Bảo vệ và sử dụng có hiệu quả tài nguyên quốc gia, cải thiện môi trường tự nhiên…”.

Đại hội XI, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội nêu rõ: “…Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội và nghĩa vụ của mọi công dân. Kết hợp chặt chẽ giữa kiểm soát ngăn ngừa, khắc phục ô nhiễm với khôi phục và bảo vệ môi trường sinh thái…”.

Đại hội XII, Đảng xác định: “… Ngăn chặn và từng bước khắc phục sự xuống cấp của môi trường tự nhiên do con người, nhất là do các dự án phát triển kinh tế gây ra. Hạn chế, tiến tới khắc phục căn bản tình trạng hủy hoại làm cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường của các cơ sở sản xuất... Hoàn thiện hệ thống pháp luật, ban hành các chế tài đủ mạnh để bảo vệ môi trường, ngăn chặn, xử lí theo pháp luật nhằm chấm dứt tình trạng gây ô nhiễm môi trường, tăng cường phòng ngừa và kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm môi trường…”.

Kế thừa và phát triển những quan điểm của Đảng, Nghị quyết Đại hội XIII đã đề ra quan điểm, chủ trương thể hiện tính chiến lược và quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong bảo vệ môi trường: “…Lấy bảo vệ môi trường sống và sức khỏe của Nhân dân là mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường…”.

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định quan điểm: “… Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước… bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường…”.

Như vậy, có thể thấy rằng, trong bất kì giai đoạn phát triển nào của đất nước, về quan điểm, chủ trương, Đảng, Nhà nước luôn đề cao vấn đề bảo vệ môi trường sống và sức khỏe của Nhân dân làm mục tiêu trong chiến lược phát triển đất nước, đồng thời không ngừng bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn.