Nhạc võ...

Khi đến tham quan Bảo tàng Quang Trung tại thị trấn Phú Phong huyện Tây Sơn, du khách sẽ được xem biểu diễn nhiều môn võ thuật cổ truyền Bình Định. Một trong các môn võ cổ truyền độc đáo thời Quang Trung - Nguyễn Huệ vẫn còn lưu lại là tuyệt chiêu “nhạc võ”... hay còn gọi là nhạc võ Tây Sơn...

Huyền tích...

Trong kho tàng võ cổ truyền Việt Nam, Võ Bình Định được tách thành một hệ phái riêng và rất độc đáo. Người đời nay vẫn thường gọi môn phái đó là võ Tây Sơn hoặc “Võ Bình Định”. Trong các môn võ cổ truyền dành cho chiến đấu chống giặc ngoại xâm của nhà Tây Sơn còn có một bộ môn riêng rất độc đáo là “Nhạc võ”. Người ta sử dụng một bộ trống gồm 12 cái, đặt ở những vị trí khác nhau để đánh theo nội dung bài võ: “Mười hai trống xếp hàng hai/ Đôi tay gõ nhịp đường dài hành quân/ Mười hai trống xếp ba hàng/ Đôi tay gõ nhịp tiến quân công đồn...”.

Khi biểu diễn nhạc võ, người biểu diễn phải dùng tất cả các bộ phận tay chân để đánh 12 chiếc trống đúng theo nhịp của bài võ từ cổ tay, nắm tay cho đến cùi chỏ, chân... theo truyền thuyết, 12 chiếc trống trận ứng với 12 con giáp, hoặc 12 tháng trong một năm. Do vậy, trống có độ lớn nhỏ khác nhau. Bốn chiếc trống lớn, có đường kính mặt trống khoảng 40cm, 4 chiếc trống cỡ vừa có đường kính 30cm, và 4 chiếc trống nhỏ có đường kính 20cm.

Nhờ kỹ thuật bịt da điêu luyện nên độ căng của trống khác nhau. Do vậy, tiếng trống khi vang lên có âm thanh to nhỏ, trầm bổng khác nhau. Hòa lẫn với âm thanh của các nhạc khí phụ trợ như đàn nhị, kèn, chủm chọc (não bạt hay xụp xỏa), tạo thành những âm điệu đặc thù cho từng bài võ. Khi thì hùng dũng, chỉnh tề; khi thì khoan thai, êm đềm, vui tươi. Khi hành quân thì tiếng trống giục giã; khi công thành thì khẩn trương, gấp gáp. Hoặc khi chiến thắng thì phấn chấn, náo nức, reo hò, cổ vũ ...

Đội nhạc võ Tây Sơn của Bảo tàng Quang Trung đang biểu diễn tại hoa viên Quang Trung (TP Quy Nhơn).
Đội nhạc võ Tây Sơn của Bảo tàng Quang Trung đang biểu diễn tại hoa viên Quang Trung (TP Quy Nhơn).

Đặc biệt, nhạc võ Tây Sơn sử dụng trong hành quân thường có thêm chiếc trống đại (trống cái) và chiêng lớn. Khi đánh hòa âm với nhạc của 12 chiếc trống tạo nên một bầu không khí hào hùng, nâng cao tinh thần cho binh sĩ xông trận.

Theo các nhà nghiên cứu võ học ở Bình Định, những bậc cao thủ giỏi về nhạc võ có thể sử dụng thêm 5 chiếc trống khác nữa. Một cái đặt gần đầu để dùng đầu đánh. Hai chiếc trống đặt 2 bên hông để đánh bằng 2 cùi chỏ. Hai trống còn lại đặt ở phía sau để đánh bằng 2 gót chân. Khi một “cao thủ” đánh nhuần nhuyễn cùng lúc 17 cái trống thì có thể gọi họ là bậc võ công thượng thừa về nhạc võ của Tây Sơn.

Tương truyền khi ra trận, người sử dụng nhạc võ Tây Sơn đã dùng chiếc dùi trống có chiều dài khoảng 30cm. Những chiếc trống trận được đặt lên xe đẩy. Dùi trống vừa dùng để đánh trống trận vừa làm vũ khí để tấn công quân địch khi cần. Người sử dụng nhạc võ Tây Sơn khi triển khai một chiêu thức là có thể đánh được cùng lúc 4 cái trống. Người đánh trống không bao giờ ngồi mà chỉ đứng, 2 tay vừa múa võ vừa đánh trống, có lúc nhanh giống như cả 12 chiếc trống trận cùng được đánh một lúc. Trong hàng ngũ tướng sĩ Tây Sơn thời ấy được sử sách lưu truyền về tài nghệ đánh “nhạc võ” có một vị nữ tướng dưới trướng Bùi Thị Xuân: Thị Dần quả thực đa tài/ Ngoài tài thuần phục ngựa, voi chiến trường/ Nàng còn giỏi cả bộ môn/ Đả thập nhị cổ tiếng đồn xa hơn”...

Ngoài “Thị Dần” còn có một nữ tướng khác tên là Châu Thị Đăng, phu nhân của Trần Văn Kỷ, một danh sĩ dưới thời Tây Sơn Tam kiệt, bà nổi tiếng vì có biệt tài dùng sống kiếm để chém xả vào các mặt trống bằng đồng, tạo nên từng tràng, từng chuỗi âm thanh rờn rợn, liên hoàn, lúc khoan, lúc nhặt làm cho kẻ thù kinh hồn khiếp vía.

Nhạc võ Tây Sơn có 72 bài múa võ đánh trống. Tuy nhiên, cho đến nay, hầu như đã thất truyền gần hết, chỉ còn lại 4 bài được lưu truyền đó là “Xuất quân”; “Hành quân”; “Công thành” và “Khải hoàn” được nghệ sĩ Nguyễn Thị Thuận ở Trung tâm văn hóa huyện Tây Sơn biểu diễn khá thành công.

Ngàn năm còn lại chút này...

Vào năm 1978, Hội nghị nghiên cứu về phong trào nông dân Tây Sơn và Anh hùng dân tộc Quang Trung Nguyễn Huệ tại Quy Nhơn, võ sư Đinh Văn Tuấn là người đóng góp công sức vào việc sưu tầm, cung cấp nhiều tài liệu về chủ đề này. Ông cũng là người có thể đánh được nhạc võ Tây Sơn rất điêu luyện. Sau này, ông Tuấn từng được Liên đoàn võ cổ truyền Việt Nam tại Pháp mời sang trao đổi kinh nghiệm cho các học trò từ các nước Châu Âu, Bắc Mỹ đang theo học.

Đánh nhạc võ 12 trống, 16 trống đã là rất khó, đánh nhạc võ 45 trống thì gần như chỉ còn trong huyền thoại. Theo ghi chép của người xưa, dàn trống 45 chiếc bao gồm gồm 5 trống chầu, 24 trống chiến và 16 trống lỡ. Phương pháp đánh theo trận pháp bát quái, ngũ hành, sử dụng bộ pháp tứ hành thủ âm. Sử dụng cả hai bàn tay sấp ngửa, nắm đấm, cổ tay, cùi chỏ… để đánh, đòi hỏi người đánh phải có sức khỏe, võ thuật cao cường, sự khéo léo nhanh nhẹn, chính xác cả về thủ pháp và bộ pháp. Tóm lại, đánh được 45 trống cùng lúc theo một bài bản đòi hỏi sự khổ luyện công phu. Vốn cổ độc đáo nhạc võ Tây Sơn 45 trống nay dường như chỉ còn trong sách sử và huyền thoại của miền đất võ Tây Sơn - Bình Định.

Nguyễn Tấn Tuấn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Tây Nguyên mùa dã quỳ trổ bông!

Vào mấy ngày cuối tuần giữa tháng 11/2020, nhóm bạn chúng tôi, những lữ khách từ TP Hồ Chí Minh đã có chuyến “phượt” bằng xe gắn máy đầy thú vị tới TP Đà Lạt.
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà văn Kim Lân

Ngày 16/11, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của nhà văn Kim Lân (1920 - 2020).
Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Bắc Ninh: Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa chùa Phương Lưu

Ngày 15/11, xã Yên Giả (huyện Quế Võ) tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh chùa Phương Lưu.
Khi đam mê dẫn lối...

Khi đam mê dẫn lối...

Gặp nhà thiết kế Đỗ Quyên Hoa trong một buổi tối muộn, vương cái se lạnh của mùa thu Hà Nội, lắng nghe chia sẻ của chị về cuộc đời và những đam mê đang cuốn lấy chị miệt mài, tôi càng cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của “đóa hồng thời 4.0” này.
Những người thầm lặng trong bão lũ

Những người thầm lặng trong bão lũ

Trong chuyến ra cứu trợ miền Trung mới đây, dọc đường thấy từng đoàn xe có dán băng rôn trước và hông xe “Hướng về miền Trung”. Trên các xe hàng chứa tất cả tình cảm của đồng bào khắp cả nước chia sẻ những món quà ấm áp đến với người dân vùng lũ. Và khi trực tiếp đi cứu trợ mới thấy và nghe được những câu chuyện hết sức cảm động của những người lính, của chính quyền các vùng bị lũ lụt…

Tin khác

Đường nội đồng mang tên CCB

Đường nội đồng mang tên CCB
Có về tận nơi thì mới thấy được việc làm của 74 CCB đầu đã bạc, răng đã long nhưng vẫn tay cuốc, tay bay, vai khuân làm 300 mét đường bê tông nội đồng ở xã Bưng Riềng, huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Đà nẵng: Hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh cho gần 100 người mù

Đà nẵng: Hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh cho gần 100 người mù
Chiều 27/10, Hội Người mù TP Đà Nẵng tổ chức Chương trình tập huấn hướng dẫn người mù sử dụng điện thoại thông minh. Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Đà Nẵng Lê Văn Minh và Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển công nghệ cho người mù Nguyễn Lê Hoàng Quỳnh đến dự.

Về việc tiếp nhận, phân phối tiền, hàng cứu trợ đồng bào bị lũ lụt

Về việc tiếp nhận, phân phối tiền, hàng cứu trợ đồng bào bị lũ lụt
Những ngày qua, mưa lũ đặc biệt lớn đã gây thiệt hại hết sức nặng nề về người và tài sản của Nhân dân và Nhà nước tại các tỉnh miền Trung; nhiều tổ chức, cá nhân và các nhà hảo tâm đã làm thiện nguyện, giúp đỡ, phần nào đáp ứng nhu cầu khẩn thiết của những hoàn cảnh đáng được trợ giúp, thể hiện tinh thần đùm bọc lẫn nhau của Nhân dân ta.

Gặp “người nổi tiếng” chuyên vẽ tranh Bác Hồ

Gặp “người nổi tiếng” chuyên vẽ tranh Bác Hồ
Được truyền thụ những kiến thức về hội họa từ người cha của mình nay từ lúc mới 5, 6 tuổi, thừa hưởng được cái “gen” về nghệ thuật của gia đình có truyền thống về nghệ thuật; được nhiều người đánh giá là họa sĩ vẽ chân dung Bác Hồ có “hồn”, chân thực và nhiều nhất tại Việt Nam hiện nay. Đó là họa sĩ Xuân Phúc, người con của xứ Thanh mà tôi có dịp gặp trong thời gian gần đây.

Ra mắt cuốn sách “Chống xâm lăng trong ca khúc Việt Nam”

Ra mắt cuốn sách “Chống xâm lăng trong ca khúc Việt Nam”
“Hình ảnh người chiến sĩ giải phóng quân dũng cảm xả thân vì đất nước đi vào thơ, vào nhạc, sẽ được lưu giữ muôn đời cho đất nước Việt Nam”. Đó là tâm nguyện của tác giả Trần Văn Nhiệm (bí danh trong hoạt động bí mật là Ba Nhiệm) cho cuốn sách “Tuổi trẻ Việt Nam và những ca khúc chống xâm lăng”. Cuốn sách trên do Nhà  xuất bản Văn hóa –Văn nghệ ấn hành, vừa được ra mắt bạn đọc vào sáng 13/10, tại Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh.

Doanh nhân say mê đọc Báo Người cao tuổi

Doanh nhân say mê đọc Báo Người cao tuổi
Vốn là người cần cù lao động, vượt qua nhiều thăng trầm, bươn chải trong cuộc sống, rồi trở thành người kinh doanh giỏi, được biết đến như  một doanh nhân tâm đắc vẹn toàn, giàu lòng nhân ái, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, từ thiện, cũng là người say mê đọc Báo Người cao tuổi (Nay là Tạp chí Người cao tuổi).
Xem thêm
Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Sun World Ba Na Hills là điểm nhấn hút khách cho Đà Nẵng trong đợt kích cầu du lịch lần 2

Ngày 24/11/2020, khu du lịch Sun World Ba Na Hills thuộc Tập đoàn Sun Group đã đón đoàn Famtrip – Caravan các tỉnh thành toàn quốc đến tham quan, khảo ...
Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi cỏ hồng năm 2020

Từ ngày 20-22/11/2020, tại xã Glar, UBND huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai đã tổ chức thành công Ngày hội văn hóa - thể thao gắn với du lịch đồi ...
“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?

“Khẩu vị” du lịch của thế hệ Y có gì khác?

Chiếm 25,5% tổng dân số Việt Nam (2019), thế hệ Millennials (hay còn gọi là thế hệ Y) đang là những người tạo ra trào lưu khi đi du lịch. ...
Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Văn Quyết được gọi lên tuyển Quốc gia

Trong danh sách các cầu thủ được gọi lên tuyển Quốc gia, bên cạnh các gương mặt quen thuộc còn có sự trở lại hứa hẹn nhiều thú vị như ...
Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Người hâm mộ đổ lệ tiễn biệt huyền thoại bóng đá Maradona

Huyền thoại bóng đá Maradona được an táng tại nghĩa trang Jardin de Bella Vista lúc 6h ngày 27/11 (giờ Hà Nội).
Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona

Ronaldo, Messi tri ân huyền thoại Maradona

Trên trang cá nhân của mình, nhiều siêu sao hàng đầu làng túc cầu - Ronaldo, Messi hay cựu danh thủ David Beckham đã bày tỏ sự tiếc thương trước ...
Người thầy của tôi

Người thầy của tôi

Cho tới giờ mỗi khi nhắc lại và biết ơn nhất, tôi vẫn luôn nghĩ về thầy Tiêu Âm, người thầy đã dìu dắt tôi suốt những tháng năm cấp ...
Một vòng nhân gian

Một vòng nhân gian

Ni cô Tuệ Tâm đang quét dọn những lá vàng rụng của đêm qua. Buổi sáng không khí bao giờ cũng trong lành, tĩnh lặng như nghe được cả tiếng ...
Con chim sẻ cụt chân

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
NSND Xuân Huyền qua đời

NSND Xuân Huyền qua đời

Đạo diễn, NSND Xuân Huyền qua đời trưa 27/11 tại Bệnh viện Bạch Mai sau thời gian chống chọi với bệnh tật, thọ 78 tuổi.
Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh Hoa hậu Đỗ Thị Hà lấm lem sau khi làm đồng gây ‘sốt’

Bức ảnh chụp khoảnh khắc Tân Hoa hậu Việt Nam 2020 lấm lem cùng nụ cười rạng rỡ sau khi đi làm đồng gây sốt trên mạng xã hội.
Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Nhan sắc hoa hậu Đặng Thu Thảo ‘gây sốt’ sau 8 năm đăng quang

Xuất hiện tại đêm chung kết Hoa hậu Việt Nam 2020, Đặng Thu Thảo gây 'sốt' với nhan sắc ngày càng đằm thắm, rạng ngời sau 8 năm đăng quang.
Phiên bản di động