Nhạc võ...

Khi đến tham quan Bảo tàng Quang Trung tại thị trấn Phú Phong huyện Tây Sơn, du khách sẽ được xem biểu diễn nhiều môn võ thuật cổ truyền Bình Định. Một trong các môn võ cổ truyền độc đáo thời Quang Trung - Nguyễn Huệ vẫn còn lưu lại là tuyệt chiêu “nhạc võ”... hay còn gọi là nhạc võ Tây Sơn...

Huyền tích...

Trong kho tàng võ cổ truyền Việt Nam, Võ Bình Định được tách thành một hệ phái riêng và rất độc đáo. Người đời nay vẫn thường gọi môn phái đó là võ Tây Sơn hoặc “Võ Bình Định”. Trong các môn võ cổ truyền dành cho chiến đấu chống giặc ngoại xâm của nhà Tây Sơn còn có một bộ môn riêng rất độc đáo là “Nhạc võ”. Người ta sử dụng một bộ trống gồm 12 cái, đặt ở những vị trí khác nhau để đánh theo nội dung bài võ: “Mười hai trống xếp hàng hai/ Đôi tay gõ nhịp đường dài hành quân/ Mười hai trống xếp ba hàng/ Đôi tay gõ nhịp tiến quân công đồn...”.

Khi biểu diễn nhạc võ, người biểu diễn phải dùng tất cả các bộ phận tay chân để đánh 12 chiếc trống đúng theo nhịp của bài võ từ cổ tay, nắm tay cho đến cùi chỏ, chân... theo truyền thuyết, 12 chiếc trống trận ứng với 12 con giáp, hoặc 12 tháng trong một năm. Do vậy, trống có độ lớn nhỏ khác nhau. Bốn chiếc trống lớn, có đường kính mặt trống khoảng 40cm, 4 chiếc trống cỡ vừa có đường kính 30cm, và 4 chiếc trống nhỏ có đường kính 20cm.

Nhờ kỹ thuật bịt da điêu luyện nên độ căng của trống khác nhau. Do vậy, tiếng trống khi vang lên có âm thanh to nhỏ, trầm bổng khác nhau. Hòa lẫn với âm thanh của các nhạc khí phụ trợ như đàn nhị, kèn, chủm chọc (não bạt hay xụp xỏa), tạo thành những âm điệu đặc thù cho từng bài võ. Khi thì hùng dũng, chỉnh tề; khi thì khoan thai, êm đềm, vui tươi. Khi hành quân thì tiếng trống giục giã; khi công thành thì khẩn trương, gấp gáp. Hoặc khi chiến thắng thì phấn chấn, náo nức, reo hò, cổ vũ ...

nhac vo
Đội nhạc võ Tây Sơn của Bảo tàng Quang Trung đang biểu diễn tại hoa viên Quang Trung (TP Quy Nhơn).

Đặc biệt, nhạc võ Tây Sơn sử dụng trong hành quân thường có thêm chiếc trống đại (trống cái) và chiêng lớn. Khi đánh hòa âm với nhạc của 12 chiếc trống tạo nên một bầu không khí hào hùng, nâng cao tinh thần cho binh sĩ xông trận.

Theo các nhà nghiên cứu võ học ở Bình Định, những bậc cao thủ giỏi về nhạc võ có thể sử dụng thêm 5 chiếc trống khác nữa. Một cái đặt gần đầu để dùng đầu đánh. Hai chiếc trống đặt 2 bên hông để đánh bằng 2 cùi chỏ. Hai trống còn lại đặt ở phía sau để đánh bằng 2 gót chân. Khi một “cao thủ” đánh nhuần nhuyễn cùng lúc 17 cái trống thì có thể gọi họ là bậc võ công thượng thừa về nhạc võ của Tây Sơn.

Tương truyền khi ra trận, người sử dụng nhạc võ Tây Sơn đã dùng chiếc dùi trống có chiều dài khoảng 30cm. Những chiếc trống trận được đặt lên xe đẩy. Dùi trống vừa dùng để đánh trống trận vừa làm vũ khí để tấn công quân địch khi cần. Người sử dụng nhạc võ Tây Sơn khi triển khai một chiêu thức là có thể đánh được cùng lúc 4 cái trống. Người đánh trống không bao giờ ngồi mà chỉ đứng, 2 tay vừa múa võ vừa đánh trống, có lúc nhanh giống như cả 12 chiếc trống trận cùng được đánh một lúc. Trong hàng ngũ tướng sĩ Tây Sơn thời ấy được sử sách lưu truyền về tài nghệ đánh “nhạc võ” có một vị nữ tướng dưới trướng Bùi Thị Xuân: Thị Dần quả thực đa tài/ Ngoài tài thuần phục ngựa, voi chiến trường/ Nàng còn giỏi cả bộ môn/ Đả thập nhị cổ tiếng đồn xa hơn”...

Ngoài “Thị Dần” còn có một nữ tướng khác tên là Châu Thị Đăng, phu nhân của Trần Văn Kỷ, một danh sĩ dưới thời Tây Sơn Tam kiệt, bà nổi tiếng vì có biệt tài dùng sống kiếm để chém xả vào các mặt trống bằng đồng, tạo nên từng tràng, từng chuỗi âm thanh rờn rợn, liên hoàn, lúc khoan, lúc nhặt làm cho kẻ thù kinh hồn khiếp vía.

Nhạc võ Tây Sơn có 72 bài múa võ đánh trống. Tuy nhiên, cho đến nay, hầu như đã thất truyền gần hết, chỉ còn lại 4 bài được lưu truyền đó là “Xuất quân”; “Hành quân”; “Công thành” và “Khải hoàn” được nghệ sĩ Nguyễn Thị Thuận ở Trung tâm văn hóa huyện Tây Sơn biểu diễn khá thành công.

Ngàn năm còn lại chút này...

Vào năm 1978, Hội nghị nghiên cứu về phong trào nông dân Tây Sơn và Anh hùng dân tộc Quang Trung Nguyễn Huệ tại Quy Nhơn, võ sư Đinh Văn Tuấn là người đóng góp công sức vào việc sưu tầm, cung cấp nhiều tài liệu về chủ đề này. Ông cũng là người có thể đánh được nhạc võ Tây Sơn rất điêu luyện. Sau này, ông Tuấn từng được Liên đoàn võ cổ truyền Việt Nam tại Pháp mời sang trao đổi kinh nghiệm cho các học trò từ các nước Châu Âu, Bắc Mỹ đang theo học.

Đánh nhạc võ 12 trống, 16 trống đã là rất khó, đánh nhạc võ 45 trống thì gần như chỉ còn trong huyền thoại. Theo ghi chép của người xưa, dàn trống 45 chiếc bao gồm gồm 5 trống chầu, 24 trống chiến và 16 trống lỡ. Phương pháp đánh theo trận pháp bát quái, ngũ hành, sử dụng bộ pháp tứ hành thủ âm. Sử dụng cả hai bàn tay sấp ngửa, nắm đấm, cổ tay, cùi chỏ… để đánh, đòi hỏi người đánh phải có sức khỏe, võ thuật cao cường, sự khéo léo nhanh nhẹn, chính xác cả về thủ pháp và bộ pháp. Tóm lại, đánh được 45 trống cùng lúc theo một bài bản đòi hỏi sự khổ luyện công phu. Vốn cổ độc đáo nhạc võ Tây Sơn 45 trống nay dường như chỉ còn trong sách sử và huyền thoại của miền đất võ Tây Sơn - Bình Định.

Nguyễn Tấn Tuấn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

mc diep chi len tieng ve nu quan quan olympia 2020

MC Diệp Chi lên tiếng về nữ Quán quân Olympia 2020

MC Diệp Chi – người dẫn dắt cuộc thị Đường lên đỉnh Olympia năm nay – đã có “tâm thư” dài chia sẻ quan điểm cá nhân về tân quán quân Nguyễn Thị Thu Hằng.
hane phat dong chuong trinh vi bien dao xanh to quoc

HANE: Phát động chương trình Vì biển đảo xanh Tổ quốc

 Sáng 19/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh (HANE) kết hợp với Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA) tổ chức công bố giai đoạn I - chương trình: “VÌ BIỂN ĐẢO XANH TỔ QUỐC” sẽ kéo dài trong 3 năm.
trao uoc mo den nhung sinh vien ngheo

Trao ước mơ đến những sinh viên nghèo

Suntory PepsiCo Việt Nam vừa phối hợp với Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam trao 70 laptop cho sinh viên khó khăn, học khá giỏi tại Đà Nẵng, Quảng Nam và Quảng Ngãi.
nho cu do dat ba tri

Nhớ cụ đồ đất Ba Tri

Cụ Nguyễn Thị Từ, 86 tuổi, ở thị trấn Ba Tri, huyện Ba Tri,  tỉnh Bến Tre nói với vẻ đầy tự hào: “Cụ Đồ Chiểu luôn là niềm tự hào cho người dân xứ biển quê tôi bởi cuộc sống thanh bạch, gia tài về thơ văn của ông để lại rất đồ sộ và quý giá cho hậu thế…”.
tu bay sinh ton lien tuong den dai dich covid 19

Từ “Bẫy sinh tồn” liên tưởng đến đại dịch Covid – 19

“Vùng hoa lá bên trái và khu biển hồ mầu xanh bên phải hiện ra chiếc khẩu trang bịt kín khuôn mặt. Hậu quả của sự tàn phá thiên nhiên là con người phải hứng chịu nhiều bệnh tật, mà dịch Covid-19 chính là một trong những di hại đó…”. Đó là một trong những chia sẻ của ông Nguyễn Bá Trình, Tác giả bức tranh sơn dầu được ông đặt tên là “Bẫy sinh tồn”.

Tin khác

Truyền dạy để con, cháu nhớ về câu hát cha ông

truyen day de con chau nho ve cau hat cha ong
Theo chỉ dẫn của một cán bộ văn hóa huyện, chúng tôi tìm đến nhà Nghệ nhân dân gian Lương Thiêm Phú, 82 tuổi, thôn Trang Nà, xã Tình Húc, huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh…

Cờ tướng - môn thể thao trí tuệ

co tuong mon the thao tri tue
Thế kỉ V-VI, Cờ vua khởi nguồn từ môn chơi thời cổ ở Ấn Độ có tên gọi là “Chaturanga” có nghĩa là 4 binh chủng quân đội hợp thành: Chiến xa, tượng binh, kị binh và bộ binh.

Duyên thông gia

duyen thong gia
Một ngày đầu thu năm 1980, chị Nguyễn Kim Oanh, sinh năm 1959, nhân viên ngành thương nghiệp huyện Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang) dẫn chàng công an huyện hơn mình 2 tuổi về nhà “ra mắt” thân mẫu. Chị còn giữ ý, chưa báo cáo với bố và các anh, các chị.

Nghi lễ cầu may của người Sán Chỉ

nghi le cau may cua nguoi san chi
Cộng đồng người Sán Chỉ chiếm 15,4% dân số ở Bình Liêu, tập trung chủ yếu tại xã Húc Động. Trước đây, do sống trong điều kiện tự cung tự cấp là tiền đề người Sán Chỉ tạo ra những sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc. Hoạt động sinh kế gắn liền với nông nghiệp nên hằng năm người Sán Chỉ rất chú trọng đến nghi lễ cầu may.

Người cựu chiến binh có nhiều sáng kiến

nguoi cuu chien binh co nhieu sang kien
CCB Bùi Văn Suề, ở phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng, dù đã vào tuổi “thất thập cổ lai hy”, nhưng vẫn luôn nêu cao nhiệt tình tâm huyết và có nhiều sáng kiến trong công tác địa phương.

Người phụ nữ khuyết tật nêu gương sáng về ý chí và tài năng

nguoi phu nu khuyet tat neu guong sang ve y chi va tai nang
Chị Nguyễn Thị Lành, 39 tuổi, ở phường Thanh Khê Tây, quận Thanh Khê, TP Đà Nẵng, bị khuyết tật vận động từ nhỏ, bền bỉ phấn đấu phát triển kinh tế gia đình và lập nhiều thành tích xuất sắc về thi đấu cầu lông, thiết thực góp phần tô điểm vườn hoa thể thao của thành phố.  
Xem thêm
chiem nguong binh minh tren eo gio quy nhon trai nghiem nen thu mot lan trong doi

Chiêm ngưỡng bình minh trên Eo Gió – Quy Nhơn: Trải nghiệm nên thử một lần trong đời

Khoảnh khắc ngày mới lên nơi eo biển trải dài, sóng dập dìu làm loang những tia nắng đầu tiên phản chiếu trên mặt nước là ấn tượng không thể ...
binh thuan cong nhan mui ne la khu du lich quoc gia

Bình Thuận: Công nhận Mũi Né là Khu du lịch Quốc gia

Ngày 24/8, Bộ trưởng Bộ Văn hóa- Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện ký Quyết định công nhận Khu du lịch Mũi Né, tỉnh Bình Thuận là Khu ...
bat ngo voi thien duong hoa ruc ro khien chi em me man tai sam son

Bất ngờ với thiên đường hoa rực rỡ khiến chị em mê mẩn tại Sầm Sơn

Mỗi dịp hè sang thu về, hoa đua nhau khoe sắc thì cũng là lúc chị em náo nức “bung lụa” dưới những giàn hoa rực rỡ, tươi thắm. Không ...
afc doi the thuc bong da viet nam sang cua o san choi afc champions league 2021

AFC đổi thể thức, bóng đá Việt Nam 'sáng cửa' ở sân chơi AFC Champions League 2021

Với việc Liên đoàn bóng đá Châu Á (AFC) đổi thể thức, bóng đá Việt Nam sẽ 3 đại diện tranh tài ở  AFC Champions League và AFC Cup.
man city phuc thu thanh cong truoc wolves

Man City phục thù thành công trước Wolves

Mặc dù thiếu hụt lực lượng nghiêm trọng, tuy nhiên Man City vẫn dễ dàng đánh bại đội chủ nhà Wolves với tỷ số 3-1. De Bruyne, Sterling và Jesus ...
mu 1 3 crystal palace cu tat dau dieng tran ra quan

M.U 1-3 Crystal Palace: Cú tát đau điếng trận ra quân

Man Utd đã phải nhận một cú tát trời giáng từ Crystal Palace ngay trong trận ra quân ở Premier League mùa giải 2020-2021.
con chim se cut chan

Con chim sẻ cụt chân

Hôm nay ngày nghỉ, An được các bạn Quân, Tư rủ đi bẫy chim sẻ. Bẫy Quân mượn của anh mình. Nó biết cách bẫy, Tư có nhiệm vụ kiếm ...
giot nuoc mat muon mang

Giọt nước mắt muộn màng

“Ông đi đâu đấy? Chắc ông lại sang sông chứ gì?” Tôi cười, gọi khi ông Vĩ dắt xe máy đi phía sau cách tôi một quãng. Ông Vĩ quay ...
day dut

Day dứt

Chiếc Kia Morning đưa Phương Thảo vượt qua cửa khẩu Mộc Bài đến trung tâm tỉnh Battambang. Theo địa chỉ, lái xe người Việt kiều còn khá trẻ, tiếp tục ...
nhac si pho duc phuong qua doi o tuoi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời ở tuổi 76

Nhạc sĩ Phó Đức Phương qua đời hôm nay (19/9) sau thời gian chống chọi với bệnh ung thư tụy, hưởng thọ 76 tuổi.
noo phuoc thinh cong bo du an am nhac lon nhat nam 2020

Noo Phước Thịnh công bố dự án âm nhạc lớn nhất năm 2020

Nam ca sĩ đã chính thức chia sẻ về một món quà nghệ thuật bí mật sẽ được anh gửi tặng người hâm mộ trong năm nay.
nguoi dep bien nguyen thi loan va vai dien dau tay trong series phim hinh su bao ngam

Người đẹp Biển Nguyễn Thị Loan và vai diễn đầu tay trong series phim hình sự "Bão ngầm"

Nguyễn Thị Loan đã có những chia sẻ về lần đầu tiên xuất hiện trên màn ảnh nhỏ trong vai trò một diễn viên.
Phiên bản di động