Người cao tuổi - Điểm tựa vững chắc cho gia đình và cộng đồng

Các chuyên gia ở Viện Xã hội học cho rằng: “NCT chính là cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu rằng gốc rễ văn hóa mới là nền tảng để bước vào đời sống hiện đại”. Ở nhiều gia đình, ông bà vẫn là người “cầm cân nảy mực” trong các quyết định quan trọng, từ việc tổ chức giỗ chạp, cưới xin đến định hướng giáo dục con cháu.

Người cao tuổi - Người “giữ lửa” cho gia đình, xã hội

Trong những bữa cơm chiều, sự có mặt của ông bà chính là “gia vị tinh thần”. Nhiều gia đình chia sẻ, chỉ cần nghe ông bà kể vài câu chuyện ngày xưa, không khí trong nhà lập tức trở nên ấm áp, chan hòa.

Theo một số nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới, gia đình tiếp tục được xem là giá trị quan trọng và là ưu tiên hàng đầu trong đời sống người Việt. Mối quan hệ liên thế hệ (ông bà - cha mẹ - con cháu) vẫn giữ vai trò gắn kết và hỗ trợ về tinh thần trong nhiều gia đình hiện nay.

Đại gia đình Nghệ sĩ ưu tú Phạm Đông.

Ông bà không chỉ là “người giữ cháu” giúp con cái yên tâm công tác, mà còn là “người thầy đầu tiên” dạy con cháu biết yêu thương, kính trên nhường dưới. Những lời ru, những câu chuyện lịch sử, truyền thống gia đình được ông bà kể đi kể lại, trở thành bài học đạo đức sâu sắc.

Tại Hà Nội cũng như nhiều địa phương trong cả nước, hoạt động giao lưu giữa ông bà và trẻ nhỏ được tổ chức linh hoạt trong trường học và cộng đồng: Kể chuyện truyền thống, dạy hát dân ca, trò chơi dân gian, trải nghiệm lịch sử… Những hoạt động này thường gắn với các câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau hoặc các chương trình sinh hoạt theo chủ điểm của Đoàn - Đội, qua đó góp phần gắn kết thế hệ và khuyến khích NCT tham gia cộng đồng.

Trái với quan niệm “tuổi già nghỉ ngơi”, NCT hiện nay vẫn rất năng động. Nhiều cụ ông, cụ bà tiếp tục đồng áng, chăm vườn, chăn nuôi ở nông thôn. Ở thành phố, không ít người tham gia buôn bán nhỏ, giữ trẻ, thậm chí còn học sử dụng điện thoại thông minh để bán hàng online hoặc gọi video cho con cháu.

Không chỉ trong gia đình, NCT còn góp phần giữ gìn sự bình yên, văn minh ở cộng đồng. Họ là thành viên tích cực trong các tổ hòa giải, ban công tác mặt trận, hội khuyến học, tổ tự quản… Theo đại diện Hội NCT tại cơ sở, NCT chính là điểm tựa tinh thần và cầu nối gắn kết tình làng nghĩa xóm. Khi NCT đứng ra vận động, hầu hết bà con đều đồng thuận, thể hiện sự tôn trọng và niềm tin dành cho lớp người đi trước.

NCT chính là cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu cội nguồn văn hóa mới để bước vào đời sống hiện đại.

Lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh với tốc độ thuộc nhóm cao ở châu Á. Các chuyên gia nhấn mạnh, thay vì coi già hóa là gánh nặng, cần thúc đẩy mô hình “già hóa năng động” - tức là tạo điều kiện để NCT tiếp tục học tập, lao động phù hợp, tham gia các hoạt động cộng đồng, được chăm sóc y tế và có không gian văn hóa, giải trí. Khi được quan tâm đầy đủ, NCT không chỉ giảm áp lực cho gia đình mà còn trở thành lực lượng lan tỏa tinh thần tích cực, góp phần xây dựng xã hội nhân văn và bền vững.

Ở nhiều địa phương, bên cạnh các câu lạc bộ văn hóa, thể thao, dưỡng sinh của NCT, nhiều chương trình giao lưu giữa ông bà và cháu được tổ chức, giúp trẻ nhỏ học hát dân ca, tìm hiểu truyền thống, trong khi con cháu lại hướng dẫn ông bà sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận công nghệ mới. Sự trao đổi hai chiều này không chỉ gắn kết tình cảm gia đình mà còn mở rộng thành mối quan hệ cộng đồng nhân văn, nơi mỗi thế hệ đều tìm thấy niềm vui và giá trị riêng.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Người cao tuổi về vai trò của NCT trong gia đình và xã hội, Nghệ sĩ ưu tú Phạm Đông chia sẻ: “NCT hiện nay không chỉ là người giữ gìn truyền thống gia đình, mà còn là nhân tố đổi mới, truyền năng lượng tích cực cho con cháu. Họ chính là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai”. Nghệ sĩ cho rằng, điều quan trọng là con cháu cần tôn trọng và sẻ chia, để NCT cảm thấy mình được lắng nghe, được đồng hành. Ngược lại, bản thân NCT cũng cần cởi mở, sẵn sàng thích ứng với nhịp sống mới, tránh tư tưởng “khép mình”.

Vai trò của NCT trong gia đình và cộng đồng ngày nay không hề giảm đi, mà đang được mở rộng, làm giàu thêm giá trị xã hội. Họ vừa là người thắp lửa truyền thống, vừa là điểm tựa tinh thần, vừa là lực lượng tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội.