Nguyên nhân khiến Trung Mỹ trở thành “điểm nóng” động đất của thế giới

Lý do Venezuela thường xuyên hứng chịu động đất

Venezuela nằm trên ranh giới giữa mảng kiến tạo Caribe và mảng kiến tạo Nam Mỹ - một trong những khu vực có hoạt động địa chất phức tạp nhất tại khu vực Tây Bán cầu. Sự dịch chuyển liên tục giữa các mảng kiến tạo này khiến năng lượng tích tụ trong lòng đất và được giải phóng dưới dạng động đất.

Theo cơ quan khảo sát Địa chấn Mỹ USGS trận động đất mạnh hơn trong ngày 24/6 xuất phát từ một đứt gãy trượt bằng nông gần ranh giới hai mảng kiến tạo. Đây là hiện tượng hai khối đá lớn dịch chuyển ngang qua nhau dọc theo mặt đứt gãy. Khi ứng suất tích tụ vượt quá khả năng chịu đựng của lớp đá, năng lượng sẽ được giải phóng đột ngột, tạo ra các sóng địa chấn lan truyền lên mặt đất.

Những trận động đất có tâm chấn nông thường đặc biệt nguy hiểm bởi năng lượng địa chấn không bị suy giảm nhiều trước khi tác động tới con người và các công trình xây dựng.

Lực lượng cứu hộ tìm kiếm nạn nhân dưới đống đổ nát sau trận động đất kép tại Caracas, Venezuela tối 24/6/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Trung Mỹ trở thành “điểm nóng” địa chấn

Không chỉ Venezuela, phần lớn các quốc gia Trung Mỹ đều nằm trong khu vực có nguy cơ động đất cao. Nguyên nhân chủ yếu là do khu vực này nằm tại điểm giao cắt của nhiều mảng kiến tạo lớn.

Đáng chú ý nhất là vùng hút chìm, nơi mảng kiến tạo Cocos đang dịch chuyển xuống dưới mảng Caribe. Quá trình này diễn ra liên tục trong hàng triệu năm, tạo ra áp lực địa chất rất lớn. Khi lượng năng lượng tích tụ được giải phóng, các trận động đất mạnh có thể xảy ra.

Bên cạnh yếu tố tự nhiên, mức độ thiệt hại do động đất tại Trung Mỹ thường nghiêm trọng hơn vì nhiều người dân vẫn sinh sống trong các khu nhà ở tự phát hoặc các công trình cũ kỹ, không được thiết kế để chống chịu rung chấn mạnh. Khi động đất xảy ra, các công trình này rất dễ sụp đổ và thường là nguyên nhân chính gây thương vong.

Những nơi trên thế giới có nguy cơ động đất cao

Trên phạm vi toàn cầu, Vành đai lửa Thái Bình Dương được xem là khu vực hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới, chiếm khoảng 90% số trận động đất được ghi nhận hằng năm. Vành đai này trải dài từ Nam Mỹ, Bắc Mỹ, qua khu vực Đông Á tới vùng Viễn Đông của Nga.

Nhiều quốc gia thường xuyên hứng chịu động đất như Nhật Bản, Philippines và Indonesia đều nằm trên vành đai này.

Tuy nhiên, mức độ thiệt hại giữa các quốc gia có thể rất khác nhau. Nhật Bản là ví dụ điển hình khi thường xuyên xảy ra động đất mạnh nhưng số thương vong thường thấp hơn đáng kể nhờ hệ thống tiêu chuẩn xây dựng nghiêm ngặt và các công nghệ chống động đất tiên tiến.

Theo các chuyên gia, trong phần lớn các trận động đất trên đất liền, nguyên nhân gây tử vong chủ yếu không phải do rung lắc trực tiếp mà do sự sụp đổ của các công trình xây dựng không bảo đảm an toàn. Vì vậy, bên cạnh việc theo dõi và cảnh báo sớm động đất, nâng cao chất lượng hạ tầng và khả năng chống chịu của các công trình vẫn là giải pháp hiệu quả nhất nhằm giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra.