Nghệ thuật bài chòi: Cần một ông bầu tâm huyết

Nghệ thuật bài chòi là di sản cộng đồng, lưu truyền các bài bản cổ, các tập quán xã hội, tín ngưỡng và lễ hội liên quan đến môi trường sinh hoạt. Nghệ thuật bài chòi ra đời thỏa mãn nhu cầu vui chơi giải trí, thẩm mĩ. Sau này được lồng ghép các trò chơi, người diễn, người xem cùng chung một sân đất với quy ước diễn xuất bên ngoài hoặc bên trong những chiếc chòi được đóng bằng tre...

Người yêu sao cứ vơi dần

Mới đây nghệ thuật bài chòi được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa Phi vật thể của nhân loại. Trong niềm vui cũng có phân vân của người hát, người nghe, nhiều người yêu bài chòi đặt câu hỏi nghệ thuật bài chòi rồi sẽ ra sao?

Bài chòi phản ánh nét bình dân trong sinh hoạt thôn làng. Những làn điệu của nó được sinh ra từ hát tuồng, nhưng giữa các tỉnh, thành lại có sự khác biệt mà chỉ những người thực hành bài chòi mới hiểu rõ. Nghệ nhân ưu tú Đỗ Hữu Quế, CLB bài chòi Sông Yên, TP Đà Nẵng cho rằng, làn điệu cũng như nhạc bài chòi ở Bình Định mang nhiều giai điệu của hát tuồng nên khán giả hơi khó hiểu, khó tiếp nhận; hát bài chòi ở tỉnh Quảng Nam, TP Đà Nẵng “thoát hơn”, mới nghe lần đầu hay nghe nhiều đều thấy dễ tiếp nhận và thích thưởng thức môn nghệ thuật này.

Hiện nay, có chín tỉnh duyên hải trung bộ, từ Quảng Bình đến Khánh Hòa là nơi thực hành nghệ thuật bài chòi. Phát triển nhất vẫn là tỉnh Bình Định, Quảng Nam và Đà Nẵng. Thông qua lời hát, bài chòi thể hiện tình quê hương, đất nước, yêu gia đình, tình thầy trò, tình yêu đôi lứa..., “Lấy chồng từ thuở mười lăm/ Chồng chê còn nhỏ không nằm với em/ Đến chừng mười tám đẹp xinh/ Em nằm dưới đất chồng rinh lên giường/ Một nói thương, hai nói thương, ba bốn cũng nói rằng thương/ Quớ anh ơi, thương chi hung rứa để bốn chưn giường gãy một còn ba”.

Singing game- trò chơi trong hát bài chòi


Bài chòi cũng có khi nói lên những khó khăn, trục trặc của người lao động trong cuộc sống. Còn nếu, phận “hẩm”, duyên “ôi”, lấy phải chồng lười, thì người phụ nữ hát: “Thôi thôi tôi chán anh rồi/ Tôi về, đi buôn, đi bán, trả nợ bánh tráng, trả nợ bánh xèo”. Cùng với những lời hát này, diễn cảm của người vợ là vùng vằng, chạy quanh. Người chồng lúc này phải biết cách giỗ nịnh vợ mình thương tình ở lại, để anh sửa sai: “Bây giờ anh hứa trước bà con/ anh sẽ chí thú làm ăn đàng hoàng…”. Qua lời thơ như trên, người đọc cũng khó hình dung, có khi cho rằng, thơ như vậy mà hát thì quá đơn giản. Tuy nhiên, đặt trong không gian diễn xướng âm nhạc, với cách hát luyến láy, hát lặp lại ba từ cuối cho câu thơ thứ hai, người nghe sẽ cảm nhận được tình cảm chân thành và bị cuốn hút.

Cũng như nhiều môn nghệ thuật dân tộc khác của ta, khi được vinh danh cũng là lúc không còn nhiều khán giả. Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Trần Hồng cho biết: “Nghệ thuật bài chòi xưa có bốn làn điệu: Xuân nữ, xàn xê, cổ bản, hò Quảng. Nay, làn điệu bài chòi có cải biên, xuân nữ, xàn xê được chia làm hai thứ bậc cũ và mới. Như vậy, nghệ thuật bài chòi hiện có sáu làn điệu”. Bàn về khán giả bài chòi, nhạc sĩ Trần Hồng bộc bạch: “Khán giả của nghệ thuật này còn ít lắm. Người trẻ đến với bài chòi, tuổi cũng đã trên 40”.

Bài chòi, “bài bạc”, bầu sô

Nghệ thuật bài chòi được sinh ra từ cộng đồng dân cư, việc thực hành nó, giữ gìn bản sắc phụ thuộc vào người thực hành, người nghe xem. Nếu thiếu một trong hai vế, bài chòi xem như phải xếp trong… bảo tàng. Tiếp nối thế hệ hát bài chòi, Ngô Văn Hậu, 16 tuổi, ngụ xã Hòa Liên, Hòa Vang, TP Đà Nẵng cho biết, đã có bốn năm theo nhóm, theo đoàn. Hậu thích dân ca và học bài chòi. Cùng trang lứa với Hậu, nhiều bạn chê: “Hát chi mà quái quái, buồn ngủ”. Nói về điều này, Hậu cũng thở dài: “Thế hệ em, ít người mê bài chòi”!

Bài chòi dịch sang tiếng Anh là singing game - vừa hát, vừa diễn nhưng cũng vừa là cuộc chơi may rủi. Dụ người đến với bài chòi, càng đông vui, hát diễn càng thăng hoa, nên từ lâu, diễn xướng bài chòi giống cuộc vui có thưởng. Người nghe, được anh hiệu (tên gọi người điều khiển cuộc chơi) phát thẻ bài cho người đến xem. Sau đó anh hiệu ôm ống tre đựng các quân bài xóc đi, xóc lại rồi rút từng con bài. Mỗi lần rút, anh hiệu hô hát câu có tên con bài, nếu khán giả có con bài trùng tên sẽ được thưởng. Nói vậy, không có nghĩa bài chòi là bài bạc, nó chỉ là một tiết mục gần cuối của buổi sân khấu. Nhiều nghệ nhân cho biết, phần thưởng trước kia là cái nồi đất, ấm đất pha trà hay một vài dụng cụ gắn với nhà nông. Đi xem bài chòi, giống như tìm về những kỉ niệm.

“Hát bài chòi, hát lắm cũng nghiện”, Nghệ nhân ưu tú Võ Thị Ninh cho biết. Tại buổi vinh danh nghệ thuật bài chòi, có nhiều phát biểu mang đậm tính từ ngợi ca, nhưng không có ai bàn đến chuyện tổ chức hay mô hình cho bài chòi tồn tại theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng. Làm thế nào để bài chòi sống mãi trong lòng cộng đồng, để người xem thổn thức cùng tiếng trống, tiếng phách, cung đàn.

Tuy nhiên, số người sống được bằng nghề diễn xướng bài chòi không nhiều. Để giữ lửa nghề cho người hát, giữ thu nhập ổn định cần phải có nhiều người biết giới thiệu, đưa bài chòi đến với những đối tượng công chúng khác nhau. Ông Quế và nhiều người đã làm được điều đó, hi vọng các CLB, các nghệ nhân, những người yêu nghệ thuật bài chòi sẽ tìm ra hướng đi hiệu quả cho mình, để môn nghệ thuật này vang xa hơn.

Ninh Nguyễn

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Thơ lục bát “Nhất - Thủ” - bức tranh quê của họa sĩ Nguyễn Tân Quảng

Thơ lục bát “Nhất - Thủ” - bức tranh quê của họa sĩ Nguyễn Tân Quảng

Thi sĩ, họa sĩ Nguyễn Tân Quảng hiện đang sống ở thị trấn Đồi Ngô, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Ông được đánh giá là người làm thơ lục bát dân giã và tài hoa.
Một thoáng với thành phố ven sông

Một thoáng với thành phố ven sông

Từng bước đi qua thời gian, Đồng Hới - một “thị trấn” nhỏ trước đây chỉ là điểm dừng chân cho những du khách trên đường khám phá Phong Nha - Kẻ Bàng, đã trải qua một sự biến đổi đáng kể. Ngày nay, nơi đây không chỉ là điểm dừng chân ngắn ngày mà còn là điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách muốn khám phá vẻ đẹp tự nhiên và lịch sử của Quảng Bình.
Tưng bừng ngày Hội Kiêng Gió

Tưng bừng ngày Hội Kiêng Gió

Huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh có 9 dân tộc anh em sinh sống, trong đó người Dao chiếm số đông. Trước đây, Hội Kiêng Gió, ngày hội đặc trưng của người Dao Thanh Phán thường được tổ chức ở thị trấn Đầm Hà.
Hội NCT thị trấn Kon Dơng đoạt giải Nhất toàn đoàn

Hội NCT thị trấn Kon Dơng đoạt giải Nhất toàn đoàn

Ngày 17/5, Hội NCT huyện Mang Yang phối hợp Phòng Văn hóa và Thông tin; Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao huyện tổ chức thành công Hội thao NCT huyện năm 2024. Tham dự Hội thao có ông Nguyễn Thành Nuôi, Phó Trưởng ban Đại diện Hội NCT tỉnh, lãnh đạo Ban Dân vận Huyện ủy, Phòng Văn hóa và Thông tin, Hội NCT huyện cùng hàng trăm vận động viên, cổ động viên đến từ các xã, thị trấn trên địa bàn.
Cảm nhận bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi” của Nguyễn Đức Thụ

Cảm nhận bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi” của Nguyễn Đức Thụ

Từ xưa đến nay, thiên nhiên luôn là một đề tài hấp dẫn đem đến cho tâm hồn thi sĩ nguồn thi hứng dào dạt. Đứng trước thiên nhiên, trái tim họ như thổn thức, rạo rực niềm yêu thương. Đối với nhà thơ Nguyễn Đức Thụ cũng vậy, cách đây 25 năm trong một lần đến với chùa Hương, cảnh đẹp nơi đây đã khiến ông ngây ngất và là nguồn thi hứng để ông cho ra đời bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi”.

Tin khác

Hoạ sĩ đam mê vẽ tranh Bác Hồ

Hoạ sĩ đam mê vẽ tranh Bác Hồ
Hơn 50 năm qua, hoạ sĩ Đặng Đình Nguyễn, ở xã Liên Hoà, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh miệt mài, đam mê sáng tác, vẽ tranh về Bác Hồ...

Sôi động Giải Bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh Cao Bằng 2024

Sôi động Giải Bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh Cao Bằng 2024
Trong các ngày từ 16 đến 19/5, Hội NCT tỉnh Cao Bằng phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh năm 2024. Dự lễ khai mạc và bế mạc có đại diện lãnh đạo UBND tỉnh; Hội NCT tỉnh; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Ủy ban MTTQ tỉnh và các huyện, thành phố.

Trăng sáng quê nhà

Trăng sáng quê nhà
Liên lấy chồng, cả họ đều mừng! Chồng Liên là một chàng trai, tuy gốc gác nông thôn nhưng rất điển trai và có rất nhiều tài lẻ.

Bản đúc trên Cửu đỉnh ở cố đô Huế được vinh danh Di sản tư liệu thế giới

Bản đúc trên Cửu đỉnh ở cố đô Huế được vinh danh Di sản tư liệu thế giới
Những bản đúc nổi trên cửu đỉnh ở hoàng cung Huế là di sản tư liệu độc bản, thể hiện sự tài hoa của nghệ thuật đúc đồng lẫn mĩ thuật dưới triều vua Minh Mạng, chính thức được ghi danh vào danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á- Thái Bình Dương của UNESCO.

Công bố danh sách tập trung U19 Việt Nam

Công bố danh sách tập trung U19 Việt Nam
U19 Việt Nam công bố danh sách cầu thủ chuẩn bị tham dự giải giao hữu tại Trung Quốc, trước khi hướng đến giải U19 Đông Nam Á 2024 và vòng loại U20 châu Á 2025.

Tỉnh Đồng Tháp: Sẵn sàng cho đêm khai mạc Lễ hội Sen lần thứ 2 năm 2024

Tỉnh Đồng Tháp: Sẵn sàng cho đêm khai mạc Lễ hội Sen lần thứ 2 năm 2024
Bà Huỳnh Thị Hoài Thu, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao Du lịch tỉnh Đồng Tháp, Phó Trưởng ban tổ chức Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ 2 năm 2024, cho biết: Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ 2 năm 2024 với chủ đề “Rạng ngời sắc Sen” sẽ chính thức khai mạc vào tối nay (16/5), tại Quảng trường Công viên Văn Miếu, TP Cao Lãnh. Đến nay, các khâu chuẩn bị cho đêm khai mạc đã hoàn tất.

Về thăm di tích cụ Nguyễn Sinh Sắc

Về thăm di tích cụ Nguyễn Sinh Sắc
Nếu có dịp về Ðồng Tháp, một địa chỉ về nguồn lịch sử, bạn không thể không ghé thăm đó là Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc, nơi yên nghỉ của thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Điệu vũ của sức sống cội nguồn

Điệu vũ của sức sống cội nguồn
Những tiếng cồng tiếng chiêng vang lên rộn rã, cho từng vòng xoang ngày càng đắm say rạo rực, gần 800 nghệ nhân đã làm sống dậy nền văn hóa một miền cao nguyên nhiều huyền bí và đầy sức sống…

Mưa và em

Mưa và em
Đêm, thành phố chìm trong màn mưa ảm đạm, mưa ồ ạt mỗi lúc thêm nặng hạt. Bên li cà phê nguội lạnh, sống mũi anh cay xè, trái tim nhói lên từng nhịp đau đớn. Tai anh ù đi trong tiếng mưa.

Nghề làm giấy dó của dân tộc Cao Lan

Nghề làm giấy dó của dân tộc Cao Lan
Giấy dó đóng vai trò quan trọng trong đời sống của dân tộc Cao Lan. Không chỉ để ghi lại các văn tự cổ của các dòng họ, các bài hát, bài cúng… mà nó còn là “vật” để giao tiếp giữa tổ tiên với con cháu. Vì thế, làm giấy dó được đồng bào Cao Lan truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác...

Sự tích nghề đan cỏ tế làng Lưu Thượng

Sự tích nghề đan cỏ tế làng Lưu Thượng
Làng nghề “Đan cỏ tế” thôn Lưu Thượng, xã Phú Túc, huyện Phú Xuyên, TP Hà Nội cách trung tâm thành phố khoảng 40km về phía Nam là nơi đầu tiên xuất hiện nghề đan cỏ tế, cách đây đã hơn 400 năm.

Lịch phát sóng, link xem trực tiếp "Những nẻo đường gần xa" trên VTV

Lịch phát sóng, link xem trực tiếp "Những nẻo đường gần xa" trên VTV
Bộ phim “Những nẻo đường gần xa” do VFC sản xuất quy tụ dàn diễn viên gạo cội như NSUT Đỗ Kỷ, NSUT Nguyệt Hằng, nghệ sỹ Vĩnh Xương cùng các gương mặt diễn viên trẻ hứa hẹn sẽ mang đến nhiều cung bậc cảm xúc cho khán giả truyền hình.

Về thăm làng cổ Hùng Lô

Về thăm làng cổ Hùng Lô
Hùng Lô là một làng cổ, một vùng đất thiêng gắn với nhiều huyền tích thời Hùng Vương trên vùng Đất Tổ Phú Thọ. Nơi đây, có không gian làng cổ quần tụ bên dòng Lô giang hiền hòa, lưu giữ kho trầm tích văn hóa, di sản đặc biệt có giá trị với những phong tục gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, hát Xoan và mái đình Hùng Lô cổ kính từ lâu đã đi vào tâm thức của cư dân đất Việt...

Các địa phương sôi nổi Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi năm 2024

Các địa phương sôi nổi Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi năm 2024
Các tỉnh Lai Châu, Bắc Kạn, Nghệ An sôi nổi tổ chức Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi năm 2024.

SALA RUNNING HUB – Điểm đến cho những người yêu thích chạy bộ tại Khu đô thị Sala

SALA RUNNING HUB – Điểm đến cho những người yêu thích chạy bộ tại Khu đô thị Sala
Hơn 1.000 runners đã tham gia sự kiện chạy bộ Sala Run Fest 10km vào ngày 5/5, nhân dịp Thế giới Chạy Bộ - chuỗi hệ thống bán lẻ sản phẩm thể thao và Faminuts House – thương hiệu dinh dưỡng từ hạt thuần chay chính thức khai trương chi nhánh Sala Running Hub, tại khu đô thị Sala, TP Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh.
Xem thêm
Một thoáng với thành phố ven sông

Một thoáng với thành phố ven sông

Từng bước đi qua thời gian, Đồng Hới - một “thị trấn” nhỏ trước đây chỉ là điểm dừng chân cho những du khách trên đường khám phá Phong Nha - Kẻ Bàng, đã trải qua một sự biến đổi đáng kể. Ngày nay, nơi đây không chỉ là điểm dừng chân ngắn ngày mà còn là điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách muốn khám phá vẻ đẹp tự nhiên và lịch sử của Quảng Bình.
Tưng bừng ngày Hội Kiêng Gió

Tưng bừng ngày Hội Kiêng Gió

Huyện Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh có 9 dân tộc anh em sinh sống, trong đó người Dao chiếm số đông. Trước đây, Hội Kiêng Gió, ngày hội đặc trưng của người Dao Thanh Phán thường được tổ chức ở thị trấn Đầm Hà.
Cảm nhận bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi” của Nguyễn Đức Thụ

Cảm nhận bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi” của Nguyễn Đức Thụ

Từ xưa đến nay, thiên nhiên luôn là một đề tài hấp dẫn đem đến cho tâm hồn thi sĩ nguồn thi hứng dào dạt. Đứng trước thiên nhiên, trái tim họ như thổn thức, rạo rực niềm yêu thương. Đối với nhà thơ Nguyễn Đức Thụ cũng vậy, cách đây 25 năm trong một lần đến với chùa Hương, cảnh đẹp nơi đây đã khiến ông ngây ngất và là nguồn thi hứng để ông cho ra đời bài thơ “Hương Sơn, chiều xuống núi”.
Tỉnh Đồng Tháp: Sẵn sàng cho đêm khai mạc Lễ hội Sen lần thứ 2 năm 2024

Tỉnh Đồng Tháp: Sẵn sàng cho đêm khai mạc Lễ hội Sen lần thứ 2 năm 2024

Bà Huỳnh Thị Hoài Thu, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao Du lịch tỉnh Đồng Tháp, Phó Trưởng ban tổ chức Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ 2 năm 2024 cho biết:
Bộ VH-TT&DL kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về du lịch

Bộ VH-TT&DL kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về du lịch

Bộ VH-TT&DL vừa ban hành Kế hoạch số 1908/KH-BVHTTDL về kiểm tra công tác chấp hành các quy định pháp luật và đảm bảo chất lượng của các doanh nghiệp lữ hành, hệ thống cơ sở lưu trú du lịch, các cơ sở giáo dục đào tạo nghiệp vụ lĩnh vực du lịch và hoạt độ
Nón ngựa miền di sản

Nón ngựa miền di sản

Mấy trăm năm thịnh suy, những đôi tay gầy guộc của người làng đã cần mẫn tạo nên một di sản. Một di sản bằng sự giữ gìn truyền thống và sáng tạo, mang nét cũ xưa và cả hơi thở hiện đại của thời cuộc vào trong chiếc nón mỏng manh nhẹ nhàng ấy…
Hội NCT thị trấn Kon Dơng đoạt giải Nhất toàn đoàn

Hội NCT thị trấn Kon Dơng đoạt giải Nhất toàn đoàn

Ngày 17/5, Hội NCT huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai phối hợptổ chức Hội thao NCT huyện năm 2024.
Sôi động Giải Bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh Cao Bằng 2024

Sôi động Giải Bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh Cao Bằng 2024

Trong 3 ngày 16 đến 19/5, Hội NCT tỉnh Cao Bằng phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Giải bóng chuyền hơi trung, cao tuổi tỉnh năm 2024.
Công bố danh sách tập trung U19 Việt Nam

Công bố danh sách tập trung U19 Việt Nam

U19 Việt Nam công bố danh sách cầu thủ chuẩn bị tham dự giải giao hữu tại Trung Quốc, trước khi hướng đến giải U19 Đông Nam Á 2024 và vòng loại U20 châu Á 2025.
Trăng sáng quê nhà

Trăng sáng quê nhà

Liên lấy chồng, cả họ đều mừng! Chồng Liên là một chàng trai, tuy gốc gác nông thôn nhưng rất điển trai và có rất nhiều tài lẻ.
Mưa và em

Mưa và em

Đêm, thành phố chìm trong màn mưa ảm đạm, mưa ồ ạt mỗi lúc thêm nặng hạt. Bên li cà phê nguội lạnh, sống mũi anh cay xè, trái tim nhói lên từng nhịp đau đớn. Tai anh ù đi trong tiếng mưa.
Con gái của ba

Con gái của ba

Từ nhỏ, tôi đã luôn nghĩ ba là người đàn ông lạnh lùng nhất mà tôi biết. Ông cứng nhắc trong tất cả các vấn đề, trong lối sống hằng ngày và cả cách yêu thương vợ con.
Lịch phát sóng, link xem trực tiếp "Những nẻo đường gần xa" trên VTV

Lịch phát sóng, link xem trực tiếp "Những nẻo đường gần xa" trên VTV

Bộ phim “Những nẻo đường gần xa” do VFC sản xuất quy tụ dàn diễn viên gạo cội như NSUT Đỗ Kỷ, NSUT Nguyệt Hằng, nghệ sỹ Vĩnh Xương cùng các gương mặt diễn viên trẻ hứa hẹn sẽ mang đến nhiều cung bậc cảm xúc cho khán giả truyền hình.
Mời chuyên gia thẩm định huy hiệu “lạ” gây tranh cãi của Đàm Vĩnh Hưng

Mời chuyên gia thẩm định huy hiệu “lạ” gây tranh cãi của Đàm Vĩnh Hưng

Chiều 9/5, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Phạm Đức Hải cùng ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông đồng chủ trì họp báo về tình hình kinh tế - xã hội của thành phố.
Bộ VH-TT&DL vào cuộc vụ Đàm Vĩnh Hưng cài huy hiệu "lạ" khi biểu diễn

Bộ VH-TT&DL vào cuộc vụ Đàm Vĩnh Hưng cài huy hiệu "lạ" khi biểu diễn

Theo Chánh Thanh tra Bộ VH-TT&DL Lê Thanh Liêm cho biết bộ đã nắm được thông tin liên quan đến trang phục biểu diễn của Đàm Vĩnh Hưng trong liveshow diễn ra ở TP.HCM vào tối hôm 5/5 vừa qua.
Phiên bản di động