Đời sống 07/02/2026 09:00
Nha Trang - Khánh Hòa, xứ sở trầm hương, tên gọi lắng trong hương rừng và hoa cỏ, giữa ngàn lau lộng gió lưng đèo, rưng rưng trên từng bước chân những nữ biệt động năm xưa, gợi nhớ những ngày Xuân xưa khi tuổi các bà vừa chớm đôi mươi.
Nằm ở phía Tây Nha Trang, dãy núi Hoàng Ngưu (Đồng Bò) sừng sững như bức tường thành, cách trung tâm phố thị khoảng 10km tính theo đường chim bay. Đây cũng là căn cứ của các lực lượng vũ trang Khánh Hòa, điểm xuất phát của các tổ biệt động đánh xuống thị xã Nha Trang, căn cứ Cam Ranh và các huyện lân cận trong những năm chống Mỹ.
Vạch cây rừng, men theo con đường mòn ngược lên dốc núi, đây rồi gộp Đá Hang - Sông Lô cheo leo bên dòng suối Bà Giải vẫn âm thầm chảy. Vẫn còn đây những phiến đá như chú voi quỳ nằm trầm mặc rêu phong với bao lớp bụi thời gian. Gộp đá nào là nơi các nữ biệt động ngồi thảnh thơi chải tóc sau những trận đánh? Dòng suối mát lành kia chắc hẳn là nơi các anh làm vơi bớt nỗi ưu tư, và vẫn còn đây những vạt rau rừng vẫn mướt xanh như thời con gái?
 |
| Gặp mặt đồng đội trên chiến khu Đồng Bò. |
Sau Chiến dịch Mậu Thân 1968, thị xã Nha Trang bị giặc vây ráp, khủng bố gắt gao, nhiều cơ sở của ta bị vỡ, hoạt động trong nội thành rất khó khăn. Đội biệt động Thành phải rút về căn cứ và chia thành từng tổ công tác nhỏ, hoạt động rải khắp từ Hòn Chùa, Dốc Gạo - Vĩnh Trung len về suối Phi Châu, Đá Bàn - Sông Lô, trải dài đến Cam Ranh. Nhiệm vụ của họ là tiếp tục gây dựng cơ sở và tuyên truyền hoạt động trong dân, tổ chức huấn luyện lực lượng biệt động, điều tra tình hình địch và chuẩn bị cho những trận đánh mới. Tổ của Hai Long bám trụ ở gộp Đá Hang, tổ của Anh Đào (toàn là nữ) xuôi về hoạt động ở địa bàn Cam Tân. Hai vợ chồng cách nhau người ở sườn bên này, kẻ ở bên kia dãy núi, như vẫn thường đùa vui “Tây Trường Sơn nhớ Đông Trường Sơn”.
Họ len lỏi bám núi, bám làng để xây dựng cơ sở cách mạng, với phương châm 4 cùng và mệnh lệnh: Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng. Những tháng năm nếm mật, nằm gai, với những bữa cơm ngày Tết cảm động đến ngẹn lòng. Bởi có lúc họ phải ăn sắn bột, bắp đã ngả màu bốc mùi hôi mốc, vì lương thực phải mang chôn để giữ bí mật. Đó là những ngày địch càn, các anh, các chị phải cầm cự không thể xuống núi.
Có những mùa Xuân như thế! Đó là những dòng nhật kí mà nữ biệt động Anh Đào đã viết trong những năm chiến tranh khốc liệt. Tôi không thể cầm lòng khi đọc: “Con yêu ơi! Mẹ không được bên con và cho con dòng sữa, mẹ phải về với chiến khu vì nhiệm vụ, Ly ở lại với các dì cho ngoan, nếu có hệ gì đừng trách mẹ nghe con…”. Và người mẹ ấy nuốt nước mắt ngoảnh lại nhìn con, vắt cạn bầu sữa để lại, ăn vội miếng cơm cháy kịp trở về căn cứ lúc hoàng hôn buông xuống. Có 4 mùa Xuân họ đón Tết xa nhau, ở ba đầu nỗi nhớ trên vùng giáp ranh với địch. Những kỉ niệm về những ngày Tết trên chiến khu đã trở thành kí ức không thể nào quên…
Những ngày cuối năm 1971, tổ biệt động 3 người, gồm Anh Đào, Sáu Dung và Út Huệ với mật danh A14-C7 về nắm địa bàn Cam Tân. Đây là một địa bàn hoạt động khó khăn, bên sườn núi là rừng cây lúp xúp, qua một khoảng đất trống mới tiếp cận được nhà dân. Xung quanh là địch, phía sau là dãy núi Hòn Rồng. Nếu đụng giặc, các chị phải mở đường máu rút về căn cứ. Các chị phải di chuyển chỗ ở liên tục, lương thực mang theo phải chôn giấu, chỗ đi lấy nước phải đi qua một quãng đường rừng khá xa.
 |
| Chị Anh Đào và những nữ biệt động gặp đồng đội trên chiến khu Đồng Bò |
Năm ấy, Anh Đào mới 21 tuổi, người con gái đất Quảng, nhỏ nhắn, thông minh, gan góc ấy đã có nhiều chiến công vang dội. Đáng nhớ là trận đánh Xuân 1969, khi chị áp sát ném lựu đạn vào địch ở khách sạn Thắng Lợi - Nha Trang. Trong trận đánh quả cảm ấy, chị mất đi mắt phải, mắt trái vẫn còn mảnh đạn nhưng nghị lực phi thường chị vẫn tiếp tục cùng đồng đội vượt qua biết bao thách thức, nghiệt ngã giữa cuộc chiến tranh cam go, ác liệt. Đứa con gái đầu lòng chưa đầy 2 tháng tuổi, chị đành gửi con ở hậu cứ để thực thi nhiệm vụ. Út Huệ, Sáu Dung vừa tròn 18, sôi nổi hồn nhiên như đóa hoa rừng, thoắt vui buồn mà đánh giặc gan dạ, dũng cảm.
Anh Đào nhớ lại: Năm ấy chiến tranh diễn ra ác liệt, trong nội thị và ngoại thành giặc kiểm soát rất ngặt, việc đi trinh sát và về với dân rất khó khăn. Hôm đó là ngày 25 tháng chạp năm 1971, họ tổ chức bữa cơm tất niên. Trong hang đá dẫu chật chội, nhưng họ vẫn căng tấm tăng làm phông, có bàn thờ Tổ quốc và treo ảnh Bác Hồ và cánh mai rừng ấm áp. Xúc động nhất là lúc các chị làm lễ tưởng niệm những đồng chí đã hi sinh, họ mời đồng đội về ăn Tết, chỉ giản dị vậy thôi mà thiêng liêng đến lạ. Bữa cơm cuối năm diễn ra trong im lặng, không có đèn, chỉ có chấm đèn pin bằng hạt đậu. Họ lặng lẽ, lòng bâng khuâng da diết nhớ quê hương, gia đình. Bữa tất niên chỉ có rau rừng và nồi cá kho keo, ít bánh khô, bánh nổ, do thím Dư, cơ sở của ta chuyển đến mấy bữa trước. Dẫu vậy nhưng tinh thần đón Xuân của mấy chị em vẫn rất tươi vui hồn nhiên. Tội nhất là Sáu Dung, sinh ra ở làng biển, dường như Dung đã có người để nhớ mà chưa dám nói. Còn Út Huệ, lớn lên bên dòng sông Trà Khúc, có cặp mắt đen, tóc tết đuôi sam, lắm khi nhớ mẹ lại ôm lấy chị Đào nũng nịu.
Có một câu chuyện xảy ra trong cái Tết năm ấy, bây giờ nhớ lại Anh Đào vẫn còn cảm giác rợn người. Sáng ngày mùng 1 Tết năm ấy, lợi dụng địch canh phòng chểnh mảng, chị quyết định đi lấy nước ở đoạn suối Ba Li, cách nơi đóng quân gần 2km, sát với các nơi đóng quân của địch. Ngày đó các chị dùng săm xe lam đựng nước, mỗi ruột xe đựng được khoảng 15 lít nước. Lúc về vai mang nặng vừa súng và nước, hai tay vạch cây rừng cúi gập người thầm bước. Khi đi qua một vạt lau sậy, như có linh tính mách bảo, Anh Đào dừng lại quan sát. Khi chị thấy cách chỗ chị mấy chục bước chân, trên tảng đá một con hổ vằn chừng 2 tạ đang nằm. Khắp người chị như tê cứng, toàn thân nghe ớn lạnh. Sau phút hoảng sợ, chị dần trấn tĩnh, xác định không thể chạy, không dám bắn vì sợ lộ đơn vị. Cúi thấp người hơn, chị lê dần từng bước, tâm tưởng lúc ấy chị chỉ biết chắp tay thầm khấn vái… Thật may, con hổ đã bỏ đi chỗ khác. Khi đã cách xa chỗ con hổ nằm một đoạn khá xa, chị mới hoàn hồn trở lại. Tối hôm ấy, 3 chị em lại lặng lẽ đi vào Thành, bắt mối với cơ sở để vận động người dân. Sáng mùng 2 Tết, trên đường về vị trí đóng quân, các chị nhẹ bước giữa một không gian bạt ngàn mai núi. Ngày ấy, những rừng mai ở Cam Ranh trải dài khắp dãy Hoàng Ngưu đến tận cùng bán đảo.
Có sớm Xuân nào đẹp hơn sáng Xuân ngày ấy - những mùa Xuân ra trận cùng với tuổi đôi mươi…
