Kỉ niệm 83 năm Ngày truyền thống NCT Việt Nam (6/6/1941- 6/6/2024):

Già hoá dân số và dân số già

Hiện nay nước ta có khoảng 16 triệu NCT. Đây là nguồn lực nội sinh quý giá, là lực lượng hướng đạo trong cố kết cộng đồng, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo sức mạnh làm chủ xã hội và tự nhiên. Từ ngàn xưa, truyền thống dân tộc Việt Nam là trọng lão, coi NCT là rường cột xã tắc, được kế thừa và phát huy mạnh mẽ trong thời đại Hồ Chí Minh…

Già hoá dân số là xu thế tất yếu mang tính thời đại

Theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNPA), từ năm 2011 Việt Nam bắt đầu quá trình già hoá dân số và số NCT liên tục tăng nhanh trong những năm trở lại đây. Dự kiến đến năm 2036 (sau 25 năm), nước ta chuyển sang gia đoạn dân số già với tỉ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm 20%, hoặc tỉ lệ người 65 tuổi trở lên khoảng 14% -15%. Đến năm 2050, Việt Nam trở thành xã hội siêu già với tỉ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm 25%, hoặc tỉ lệ người 65 tuổi trở lên chiếm trên 20% tổng dân số. Như vậy, quá trình già hoá dân số để trở thành quốc gia dân số già ở Việt Nam chỉ trong vòng 20 năm là siêu tốc, một thách thức lớn về an sinh xã hội.

Trên thế giới nhiều nước chuyển từ xã hội già hoá dân số sang thời kì dân số già kéo dài rất nhiều năm: Pháp (115 năm), Thuỵ Điển (89 năm), Hoa Kỳ (79 năm), … Nhật Bản là nước tình trạng già hoá dân số đáng báo động với 10% số dân 80 tuổi trở lên, trong khi tỉ lệ sinh ngày càng giảm. Hàn Quốc cũng vậy, số người trên 65 tuổi chiểm 18,5% tổng số dân; 25% số người trên 70 tuổi trở lên. Các nước Trung Quốc, Singapore, Đài Loan (Trung Quốc) và hàng loạt các quốc gia châu Âu, châu Mỹ cũng trở thành các quốc gia dân số già.

người cao tuổi tham gia đồng diễn thể dục dưỡng sinh, yoga. (Ảnh: Thu Hương/TTXVN)
Người cao tuổi tham gia đồng diễn thể dục dưỡng sinh, yoga. (Ảnh: Thu Hương/TTXVN)

NCT là trung tâm về trí tuệ, rường cột xã tắc…

Cách đây 83 năm, ngày 6/6/1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho phụ lão. Người viết: “Đất nước hưng thịnh do phụ lão gây dựng. Đất nước tồn tại do phụ lão góp sức. Nước bị mất, phụ lão cứu. Nước suy sụp, phụ lão phù trì. Nước nhà hưng suy, tồn vong, phụ lão đều gánh vác, trách nhiệm rất nặng nề”. Đó là nội dung cốt lõi của Tư tưởng Hồ Chí Minh về NCT và chính Bác là một NCT vĩ đại.

Trong lịch sử dân tộc, điều đó được minh chứng điển hình qua “Hội nghị Diên Hồng” năm 1284 do vua Trần Thánh Tông tổ chức để trưng cầu dân ý “hoà hay đánh” khi quân Nguyên Mông xâm lược nước ta lần thứ 2 và “Quốc dân Đại hội Tân Trào” do Hồ Chủ tịch khởi xướng để đi tới Cách mạng Tháng Tám thành công (1945). Điều đó khẳng định NCT là trung tâm trí tuệ, tâm huyết, trách nhiệm, chỗ dựa tinh thần, là rường cột xã tắc, là tài sản vô giá và là hồng phúc dân tộc. Truyền thống quý báu đó được kế thừa, phát huy mạnh mẽ trong thời đại Hồ Chí Minh.

Đó là truyền thống được hun đúc qua biết bao thế hệ, trở thành vốn quý hàng nghìn năm trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Đồng thời, là biểu tượng của ý chí tự chủ, tự lực, tự cường được nêu cao bởi các bậc phụ lão nước nhà. NCT giàu kinh nghiệm sống, giàu trí tuệ, bản lĩnh kiên trung, là lực lượng hướng đạo trong cố kết cộng đồng, góp phần quan trọng xây dựng nên khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo sức mạnh cải tạo xã hội, thiên nhiên, tích cực đóng góp trong xây dựng Đảng, chính quyền, mặt trận và lao động sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tham gia vào quá trình phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Già hoá dân số nhanh tạo ra thách thức lớn

Việt Nam là nước đang phát triển nhưng xu hướng già hoá dân số nhanh đi đôi với thách thức lớn, đồng thời cũng là cơ hội trong ngắn hạn và dài hạn. Quá trình ấy tạo ra nhiều tác động đa chiều từ kinh tế, xã hội đến an sinh, văn hoá. Xu hướng này ảnh hưởng sâu sắc đến cơ cấu kinh tế, đặc biệt là cơ cấu lao động và tăng trưởng kinh tế.

Theo kinh nghiệm các nước phát triển, quốc gia nào chủ động đi trước một bước về đổi mới tư duy, đổi mới sáng tạo, sớm ban hành cơ chế, chính sách thích ứng mang tính mở đường sẽ phát huy được tiềm năng nguồn lực NCT, tạo được lợi thế trong bảo đảm an sinh xã hội bền vững. Chủ động thích ứng với già hoá dân số, phát huy và trọng dụng trí thức, khả năng của NCT sẽ tạo nên sức mạnh nội sinh cho đất nước.

Hiện nay, tuổi thọ trung bình ở nước ta xấp xỉ 74 tuổi. Trong tổng số NCT cả nước thì chỉ có 39% có lương hưu, bảo hiểm xã hội, hưởng ưu đãi chính sách người có công và trợ cấp xã hội, số còn lại 61% sống dựa hoàn toàn vào khả năng bản thân, sự hỗ trợ của con cháu và cộng đồng.

Già hoá dân số ở nước ta có 3 đặc điểm nổi bật. Một là, tốc độ già hoá nhanh trong bối cảnh đất nước ta chưa giàu, thu nhập còn ở mức dưới trung bình, ý thức chuẩn bị cuộc sống tuổi già ở các tầng lớp chưa cao. Hai là, già hoá dân số diễn ra không đồng đều giữa các vùng, miền của đất nước, không cân bằng về giới, chủ yếu ở nông thôn và nghiêng về giới nữ. Ba là, hệ thống chính sách cho NCT chưa thật sự theo kịp thực tế, kết cấu hạ tầng xã hội chậm phát triển trong khi nhu cầu về chăm sóc NCT về số lượng, chất lượng chưa đáp ứng như kì vọng, nhất là nhu cầu NCT tiếp tục được phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, làm việc, cống hiến.

Quá trình già hoá dân số ở nước ta đang đặt ra những thử thách lớn. Thứ nhất, sự chuyển dịch cơ cấu dân số dẫn đến suy giảm nguồn lực trong độ tuổi lao động; suy giảm năng suất lao động tác động trực tiếp đến tăng trường kinh tế. Thứ hai, áp lực về ngân sách, tài chính gia tăng, nhất là trong điều kiện kinh tế đất nước chưa giàu dẫn đến nguy cơ tăng nợ, thâm hụt ngân sách, đe dọa sự ổn định kinh tế vĩ mô, tạo sức ép về thu nhập, bảo đảm an sinh và chăm sóc sức khoe cho NCT...

Từ những đặc điểm và thách thức trên đây, chính sách cần định hướng người trẻ có ý thức chuẩn bị cho tuổi già của ông bà, cha mẹ và bản thân từ sớm, từ xa. Thông qua việc tham gia thị trường lao động, thị trường bảo hiểm nhằm có thu nhập thường xuyên khi về già; cải cách và tăng cường hệ thống bảo hiểm xã hội, tăng tuổi nghỉ hưu chính thức, thu hẹp khoảng cách tuổi nghỉ hưu giữa nam và nữ, bình đẳng hoá phúc lợi giữa người lao động khu vực công và tư nhân để mở rộng phạm vi bao phủ của bảo hiểm xã hội; đẩy mạnh cung cấp dịch vụ chăm sóc xã hội cho NCT…

Già hoá dân số không đơn thuần là vấn đề của NCT để rồi chỉ tập trung vào chăm sóc sức khoẻ thể chất, tinh thần mà quan trọng hơn cần tập trung thực hiện Đề án ở các tỉnh, thành phố có tỉ lệ NCT cao, vùng khó khăn về phát triển kinh tế - xã hội, vùng dân tộc thiểu số, nơi có nhiều NCT hoàn cảnh khó khăn. Khuyến khích NCT làm kinh tế, tận dụng những NCT có trình độ chuyên môn kĩ thuật, còn đủ sức khoẻ vào cuộc. Lồng ghép yếu tố tuổi già vào tạo môi trường cho các hoạt động thể chất và xã hội cho NCT. Các chính sách khuyến khích NCT tạo việc làm, thu nhập cần được thiết kế có tính đặc thù, khai thác tiềm năng, đặc biệt lứa tuổi từ 60 đến 75 có nhiều kinh nghiệm. Đẩy mạnh hoạt động công - tư, xã hội hoá và khuyến khích phát triển các trung tâm dưỡng lão để chăm sóc NCT chu đáo, hạnh phúc. Bảo đảm tất cả NCT được tiếp cận, sử dụng các dịch vụ chăm sóc với sự tham gia tích cực, chủ động của các chủ thể, thành phần xã hội và nâng cao năng lực quản trị quốc gia về NCT.

Mặt khác, cần thay đổi quan niệm nhận thức cho rằng “NCT là gánh nặng” mà phải thấy rõ NCT là “tài sản” của gia đình, xã hội, cộng đồng và quốc gia.

Kim Quốc Hoa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Anh hùng Núp với cách mạng Cuba

Anh hùng Núp với cách mạng Cuba

Sau khi cách mạng thành công (1959), Cuba đẩy mạnh việc tìm hiểu cuộc kháng chiến chống Pháp của Nhân dân Việt Nam và lấy đó làm bài học thực tiễn sinh động trong cuộc chiến chống chủ nghĩa đế quốc Mỹ của Nhân dân Cuba...
Bác Hồ và Đại hội V Quốc tế Cộng sản

Bác Hồ và Đại hội V Quốc tế Cộng sản

Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản, gồm có đại biểu của 49 Đảng Cộng sản trên thế giới đã họp tại Mát-xcơ-va từ ngày 17/6 đến 8/7/1924.
Nghĩ về văn hoá học đường

Nghĩ về văn hoá học đường

Nhà trường không chỉ dạy chữ, mà còn dạy làm người. Vai trò và nhiệm vụ vẻ vang ấy đòi hỏi học đường phải không ngừng khẳng định bản chất văn hoá tiêu biểu.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người khởi xướng phong trào thi đua yêu nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người khởi xướng phong trào thi đua yêu nước

Ngày 11/6/1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra “Lời kêu gọi thi đua ái quốc”, với mục tiêu vừa thiết thực, vừa to lớn: “Dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc”.

Tin khác

“Cai nghiện” mạng xã hội, chúng ta được gì?

“Cai nghiện” mạng xã hội, chúng ta được gì?
Khi công nghệ phát triển, các nền tảng mạng xã hội cũng trở nên thông minh hơn khiến độ “gây nghiện” của thế giới trực tuyến ngày càng cao. Xu hướng này đồng thời dấy lên nhiều lo ngại, chẳng hạn nguy cơ quyền riêng tư bị xâm phạm hoặc nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng sức khỏe tâm thần của người dùng.

Những kiến nghị về thực trạng bộ máy và cán bộ cơ sở hiện nay

Những kiến nghị về thực trạng bộ máy và cán bộ cơ sở hiện nay
Theo Hiến pháp hiện hành, Nhà nước ta có 4 cấp, trong đó xã, phường, thị trấn là cấp cơ sở. Nhưng từ lâu cấp cơ sở đã trở thành trung gian, vì bộ máy còn nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều đầu mối. Số lượng cán bộ ngày càng đông, chi phí ngân sách ngày càng nhiều nhưng hiệu lực, hiệu quả còn nhiều hạn chế, nhất là HĐND xã, nên rất cần phải có giải pháp cho cấp này.

Để Ngày Quốc tế Thiếu nhi thêm ý nghĩa

Để Ngày Quốc tế Thiếu nhi thêm ý nghĩa
Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6 tại Việt Nam còn gọi là ngày Tết Thiếu nhi và được coi như một ngày hội lớn của trẻ nhỏ. Việt Nam cũng là nước đầu tiên ở châu Á và nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước về quyền trẻ em. Những ngày này cha mẹ và các bé rất háo hức chờ đón cái Tết vui vẻ, hạnh phúc bên gia đình thân yêu…

Nâng cao ý thức cộng đồng về trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ trẻ em

Nâng cao ý thức cộng đồng về trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ trẻ em
Chăm sóc và bảo vệ trẻ em (CS&BVTE), nhất là đối với những trẻ em hoàn cảnh đặc biệt khó khăn là thách thức đối với các ngành chức năng và toàn xã hội. Với những mô hình trực tiếp chăm sóc (CS), bảo vệ (BV), giáo dục trẻ em (TE), các ngành chức năng hướng đến việc nâng cao ý thức của cộng đồng về trách nhiệm trong CS&BVTE, hướng đến mọi TE đều được chăm sóc tốt về đời sống vật chất và tinh thần…

Đôi điều về “thương cho roi cho vọt,...”

Đôi điều về “thương cho roi cho vọt,...”
Trẻ thơ, đó là một bộ phận quan trọng của nhân loại, một thế giới thiên thần kì diệu của hành tinh chúng ta. Chẳng phải ngẫu nhiên mà trong các ngày lễ hội, người ta cầm những bó hoa sặc sỡ và kiệu trên vai trẻ em tươi cười trong ánh mặt trời.

Phòng chống sét đánh ở khu vực nông thôn miền núi

Phòng chống sét đánh ở khu vực nông thôn miền núi
Theo báo An ninh Thủ đô, chiều tối ngày 19/5 vừa qua, tại tỉnh Thanh Hóa có 2 nạn nhân là bà L.T.N bị sét đánh khi đang làm đồng tại thôn Yên Bằng, xã Đông Yên, huyện Đông Sơn và chị B.T.P bị sét đánh khi tham gia giao thông tuyến đường nối TP Thanh Hoá đi Nghi Sơn, thuộc địa phận xã Đồng Tiến, huyện Triệu Sơn. Còn tại tỉnh Nam Định, vào khoảng 16h, nạn nhân tên N.V.T khi đang di chuyển qua khu vực xã Giao Hải, huyện Giao Thủy thì bị sét đánh dẫn đến tử vong.

Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu nhi theo lời căn dặn của Bác

Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu nhi theo lời căn dặn của Bác
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người rất yêu quý thiếu nhi và Người đã dành muôn ngàn tình yêu thương dành cho các chủ nhân tương lai của đất nước...

Đạo Phật có trong mỗi con người

Đạo Phật có trong mỗi con người
Tôi còn nhớ, vào ngày Rằm, mùng Một, khi bà lên chùa lễ Phật, là tôi lại ra đầu ngõ ngóng dáng còng với bộ áo nâu của bà lộ ra sau khúc cua, nơi có rặng tre xanh mát. Nay đã gần 40 tuổi, tôi vẫn nhớ phẩm oản thơm mùi gạo nếp lộc chùa, nhớ nụ cười để lộ hàm răng đen nhánh của bà ngày nào...

Một số kĩ năng sống cơ bản nên dạy trẻ từ nhỏ

Một số kĩ năng sống cơ bản nên dạy trẻ từ nhỏ
Cha mẹ nào cũng luôn muốn con mình giỏi giang về học lực cũng như các lĩnh vực khác trong cuộc sống. Thế nhưng rõ ràng mỗi đứa trẻ có cá tính cũng như kĩ năng sở trường riêng. Một số cha mẹ sai lầm khi trông đợi con học được mọi thứ ở trường.

Bác Hồ với công tác bảo vệ môi trường

Bác Hồ với công tác bảo vệ môi trường
Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm, chú trọng đến việc tạo dựng môi trường xanh, Bác dạy trước hết phải bảo đảm cho điều kiện sống và công tác. Trong kháng chiến, cơ quan thường xuyên phải di chuyển, Người luôn căn dặn cán bộ phải chọn những nơi: “Trên có núi, dưới có sông, có đất ta trồng, có bãi ta vui”.

Nguồn gốc nghệ thuật Bài chòi

Nguồn gốc nghệ thuật Bài chòi
Người dân Kinh Bắc say mê dân ca Quan họ, người Phú Thọ yêu hát Xoan, người Nam Bộ say mê và tự hào với Đờn ca tài tử, thì người dân Trung Bộ cũng thỏa nguyện khi nghệ thuật hát Bài chòi trở thành Di sản Văn hóa vi phật thể đại diện nhân loại…

Bác Hồ căn dặn về cần, kiệm, liêm, chính

Bác Hồ căn dặn về cần, kiệm, liêm, chính
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên kêu gọi toàn dân thực hiện cần, kiệm, liêm, chính để xây dựng đời sống mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Học tập tinh thần trách nhiệm, khoa học của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Học tập tinh thần trách nhiệm, khoa học của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của Người đã trở thành di sản lớn lao của dân tộc Việt Nam. Học tập và làm theo Bác, đặc biệt học tập và làm theo tấm gương tinh thần trách nhiệm, phong cách khoa học của Người có ý nghĩa vô cùng quan trọng...

Hãy yêu thương “thế giới ngày mai”

Hãy yêu thương “thế giới ngày mai”
Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai. Những gì tốt đẹp nhất hãy dành cho trẻ em… Đó không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình, nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Tuy nhiên, để làm tròn trách nhiệm đó không dễ dàng, bởi đâu đó vẫn còn những trẻ em chưa thực sự được hưởng một cuộc sống trọn vẹn, đủ đầy yêu thương…

Bác Hồ, Bác Tôn, tình sâu, nghĩa nặng

Bác Hồ, Bác Tôn, tình sâu, nghĩa nặng
Năm 1911, tại bến cảng Nhà Rồng ở Sài Gòn, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã xuống tàu làm lao công đi tìm đường cứu nước. Một năm sau, cũng tại nơi này, người thợ trẻ Tôn Đức Thắng cũng xuống tàu làm thợ và sang Pháp tìm cách giúp đồng bào mình thoát khỏi kiếp nô lệ, lầm than.
Xem thêm
Phiên bản di động