Biểu tượng “Chim thiêng” trên nóc nhà gươl của người Cơ Tu

Buôn làng của người Cơ Tu ở vùng cao Quảng Nam dù giàu hay nghèo đều có nhà gươl, là trung tâm sinh hoạt của cả buôn làng.

Ông Bhriu Liếc ở huyện Tây Giang, người dày công nghiên cứu về văn hóa Cơ Tu, cho biết: “Từ bao đời, người Cơ Tu sống quây quần bên nhau, những ngôi nhà xếp thành hình bầu dục, chính giữa là nhà gươl. Nếu như làng của người Ba Na, Ê Đê ở Tây Nguyên có nhà rông, làng của người Kinh có đình... thì nhà gươl là linh hồn của làng Cơ Tu. Không chỉ là chốn linh thiêng thờ cúng thần linh, đây còn là nơi bàn chuyện làng, chuyện nước, chuyện gia đình và diễn ra những lễ hội quan trọng. Vì vậy, không gian làng, trong đó linh hồn là nhà gươl, có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh và văn hóa của cộng đông người Cơ Tu…”.

Trong kiến trúc truyền thống, nhà gươl của dân tộc Cơ Tu là nhà sàn với cột cái ở giữa và 8 cột con xung quanh. Mái nhà lợp bằng lá nón hoặc lá mây, nhìn từ xa, mái gươl có hình dáng như trái xoài. Những tấm vách trong nhà gươl là những bức phù điêu, chạm trổ hình con trâu, đầu trâu, tắc kè, con trăn, kì đà và một số cảnh sinh hoạt của cộng đồng như người đàn ông đánh trống, phụ nữ bồng con… rất sinh động.

Già Tơngôl Aping giới thiệu chim thiêng trên nóc nhà gươl thôn Pà Ting, xã Tà Bhing, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam
Già Tơngôl Aping giới thiệu chim thiêng trên nóc nhà gươl thôn Pà Ting, xã Tà Bhing, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam

Già làng Riah Nhơơih 72 tuổi, trú tại thôn Pà Ting, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang cho hay, trên hai đầu nóc nhà gươl vùng Nam Giang thường đặt biểu tượng “chim thiêng” gọi là Đhơrượp. “Chim thiêng” vừa làm đẹp cho ngôi nhà, vừa có tác dụng liên kết làm cho mái nhà thêm chắc chắn. Đến nay, các nhà nghiên cứu đã thu thập được hơn 10 mẫu “chim thiêng” hình dáng khác nhau nhưng nổi bật nhất là hình chim mỏ cong G’rook và Triêng (hai loài chim quý sống trên dãy Trường Sơn).

Chúng tôi thấy trên một tấm ván hình bầu dục (dày chừng 3cm, dài 80cm, rộng 50cm) đồng bào Cơ Tu khắc đẽo thành một bố cục đẹp mắt, tinh xảo. Nếu lấy trục dọc giữa tấm gỗ làm trung tâm thì các chi tiết hai bên đối xứng nhau gần như tuyệt đối. Dưới cùng, lượn hình chữ U là hai cặp chim Triêng, con đực cưỡi trên lưng con cái, đầu hướng ra hai bên theo hình chữ S uyển chuyển. Chim Triêng tượng trưng cho sức mạnh đoàn kết và hình hai đôi chim đang giao cấu đặc trưng cho tín ngưỡng phồn thực, thể hiện khát vọng sinh sôi nảy nở.

Già Tơngôl Aping 68 tuổi, trú tại thôn Pà Ting, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang giảng giải thêm, tiếp giáp với lưng chim triêng là biểu tượng đầu trâu, nhìn trực diện thấy rõ hai chiếc sừng cong vút tạo nên một đường tròn khép kín, nhỏ dần về phía trên. Con trâu (kpiêu) có giá trị đối với đồng bào vì nó là con vật hiến tế trong các lễ hội. Bên trên sừng trâu, hình chàng thanh niên lực lưỡng trong tư thế đưa hai tay lên chống đỡ, trụ vững cho ngôi nhà. Chàng trai còn nâng trên đầu mình hình tượng hai con hổ, chứng tỏ sự suy tôn của đồng bào với loài thú này. Các biểu tượng chim triêng, đầu trâu, chàng trai, con hổ với bố cục cân xứng và hợp lí mang khát vọng ấm no, khỏe mạnh, sinh sôi nảy nở đông đúc...

Một kiểu khác, tiếp giáp với lưng chim triêng là một hàng răng cưa hình bán nguyệt mà người Cơ Tu gọi là chà rang (hàng chông) hình trăng khuyết (cà xe) và ngôi sao năm cánh. Hình mặt trăng khuyết được hiểu là sự thanh bình, yên ổn mà họ ao ước, khát khao. Trăng, sao mọc trên những mũi chông thể hiện khát vọng vươn lên để chế ngự, làm chủ tự nhiên; vừa là ý thức bảo vệ cuộc sống an lạc, thanh bình của con người. Ngoài ra, trên nóc nhà gươl còn có 3 tacooi hình chữ X (ở đoạn giữa hai đầu nóc) để giữ nóc gươl vững chắc. Không chỉ nhà gươl mới có chim thiêng mà nhiều ngôi nhà sàn, nhà dài, nhà moong cũng được trang điểm cấu trúc thẩm mĩ này. Gia chủ có thể tự làm hoặc mời nghệ nhân giỏi tạo tác các chim thiêng ưng ý để bài trí trên đầu hồi, làm cho ngôi nhà thêm sinh động. Tuy nhiên, những biểu tượng này thường có quy mô, kích cỡ nhỏ và đơn giản hơn so với nhà gươl của làng.

Già làng Riah Nhơơih tâm sự: “Nhà gươl là công trình có giá trị về kiến trúc và nghệ thuật tạo hình. Những tác phẩm điêu khắc trên nóc nhà gươl là sáng tạo kì công, mang đậm dấu ấn, phong cách nghệ thuật truyền thống Cơ Tu từ đời này sang đời khác. Nhìn bên ngoài, nhà gươl có “hồn cốt” hay không là nhờ các trang trí trên đầu nóc, đầu hồi. “Chim thiêng” không chỉ toát lên nét đẹp thiêng liêng mà còn có nhiều ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mang khát vọng của cư dân cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống ngày càng hạnh phúc, ấm no, phát triển…”

Tiên Sa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, chất lượng cao, giao hữu tại Mỹ Đình, 19h00 ngày 30/11

Xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, chất lượng cao, giao hữu tại Mỹ Đình, 19h00 ngày 30/11

Cập nhật link xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, diễn ra lúc 19h00 ngày 30/11, xem trận Việt Nam vs Dortmund, trong khuôn khổ giải đấu giao hữu phục vụ quý độc giả.
Thung lũng hoa Thải Giàng Phố - điểm đến hấp dẫn vào mùa Đông

Thung lũng hoa Thải Giàng Phố - điểm đến hấp dẫn vào mùa Đông

Những ngày cuối tháng 11/2022 này, “Thung lũng hoa” xã Thải Giàng Phố, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai luôn nhộn nhịp du khách đến ngắm hoa và ngắm cảnh núi non, khám phá thưởng thức ẩm thực dân tộc miền cao nguyên trắng.
Xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, VTV, 02h00 ngày 29/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, VTV, 02h00 ngày 29/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Cập nhật link xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, diễn ra lúc 02h00 ngày 29/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.
Xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, VTV, 23h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, VTV, 23h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Cập nhật link xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, diễn ra lúc 23h00 ngày 28/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.
Xem trực tiếp Hàn Quốc vs Ghana, VTV, 20h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Hàn Quốc vs Ghana, VTV, 20h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Cập nhật link xem trực tiếp Hàn Quốc vs Ghana, diễn ra lúc 20h00 ngày 28/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.

Tin khác

Thanh Hà & Quốc Thiên ngọt ngào trong đêm nhạc “Tháng năm bên nhau”

Thanh Hà & Quốc Thiên ngọt ngào trong đêm nhạc “Tháng năm bên nhau”
Là những giọng ca trữ tình truyền cảm, quyến rũ được nhiều khán giả yêu mến, Thanh Hà, Quốc Thiên cùng khách mời Phương Uyên đã đem đến đêm nhạc Soul of the Forest “Tháng năm bên nhau” những ca khúc thật ngọt ngào, lãng mạn.

Xem trực tiếp Cameroon vs Serbia, VTV, 17h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Cameroon vs Serbia, VTV, 17h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?
Cập nhật link xem trực tiếp Cameroon vs Serbia, diễn ra lúc 17h00 ngày 28/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.

Link xem trực tiếp World Cup 2022 hôm nay 28/11, trực tiếp bóng đá World Cup 2022

Link xem trực tiếp World Cup 2022 hôm nay 28/11, trực tiếp bóng đá World Cup 2022
Cập nhật link xem trực tiếp World Cup 2022, link xem trực tiếp World Cup 2022 hôm nay 28/11 rạng sáng 29/11, link xem trực tiếp trận Cameroon vs Serbia, link xem trực tiếp Hàn Quốc vs Ghana, link xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sĩ, link xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay.

Huyền thoại bến Vũng Rô và những chuyến tàu “không số"

Huyền thoại bến Vũng Rô và những chuyến tàu “không số"
Cách đây 58 năm ngày 28/11/1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước sang giai đoạn ác liệt nhất, những con tàu “không số” vượt qua nghìn trùng hiểm nguy, cập bến Vũng Rô mang theo hàng trăm tấn khí tài chi viện cho chiến trường Khu V và Tây Nguyên,... Những chuyến tàu “không số” và bến Vũng Rô mãi là niềm tự hào của quân, dân Phú Yên và của dân tộc ta...

Xem trực tiếp Tây Ban Nha vs Đức, VTV, 02h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Tây Ban Nha vs Đức, VTV, 02h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?
Cập nhật link xem trực tiếp Tây Ban Nha vs Đức, diễn ra lúc 02h00 ngày 28/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.

Xem trực tiếp Croatia vs Canada, VTV, 23h00 ngày 27/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Croatia vs Canada, VTV, 23h00 ngày 27/11, World Cup 2022 trên kênh nào?
Cập nhật link xem trực tiếp Croatia vs Canada, diễn ra lúc 23h00 ngày 27/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.
Xem thêm
Huyền thoại bến Vũng Rô và những chuyến tàu “không số"

Huyền thoại bến Vũng Rô và những chuyến tàu “không số"

Cách đây 58 năm ngày 28/11/1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước sang giai đoạn ác liệt nhất, những con tàu “không số” vượt qua nghìn trùng hiểm nguy, cập bến Vũng Rô mang theo hàng trăm tấn khí tài chi viện cho chiến trường Khu V và Tây Nguyên,... Những chuyến tàu “không số” và bến Vũng Rô mãi là niềm tự hào của quân, dân Phú Yên và của dân tộc ta...
NSƯT Quốc Khánh nhận quyết định nghỉ hưu

NSƯT Quốc Khánh nhận quyết định nghỉ hưu

NMO - Ngày 21/11, NSƯT Xuân Bắc - Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam đã trao quyết định nghỉ hưu cho NSƯT Quốc Khánh.
Tưng bừng ngày hội “hai trong một” ở tổ 8 phường Xuân Khanh

Tưng bừng ngày hội “hai trong một” ở tổ 8 phường Xuân Khanh

Đó là không khí trong ngày 16/11 tại Nhà văn hóa tổ dân phố 8, phường Xuân Khanh, thị xã Sơn Tây, TP Hà Nội
Mong muốn di sản Thành Nhà Hồ gần gũi hơn nữa với du khách trong và ngoài nước

Mong muốn di sản Thành Nhà Hồ gần gũi hơn nữa với du khách trong và ngoài nước

Chiều ngày 22/11, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành Nhà Hồ (Vĩnh Lộc, Thanh Hoá) đã tổ chức Hội nghị Tổng kết Câu lạc bộ các Di sản Thế giới tại Việt Nam trong nhiệm kỳ Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành Nhà Hồ là chủ tịch Câu lạc bộ và Lễ khai mạc trưng bày tr
Trải nghiệm kỳ nghỉ trăng mật đáng nhớ tại Cam Ranh Riviera

Trải nghiệm kỳ nghỉ trăng mật đáng nhớ tại Cam Ranh Riviera

Cùng một nửa của mình tận hưởng kỳ nghỉ 5 sao tại resort Cam Ranh Riviera Beach Resort & Spa là một trải nghiệm tuyệt vời mà bạn không nên bỏ lỡ khi đến Cam Ranh – Top 3 vịnh đẹp nhất thế giới.
Mục sở thị “Hòn đảo có thiên nhiên hấp dẫn hàng đầu thế giới” ngay tại Việt Nam

Mục sở thị “Hòn đảo có thiên nhiên hấp dẫn hàng đầu thế giới” ngay tại Việt Nam

Không chỉ sở hữu hơn 150 km bãi biển cát trắng mịn bên làn nước xanh trong, 28 hòn đảo lớn nhỏ cùng những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn, vịnh san hô được bảo tồn tốt, Phú Quốc còn làm say đắm du khách bởi các khu nghỉ dưỡng sang trọng hàng đầu và khu vui
Xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, chất lượng cao, giao hữu tại Mỹ Đình, 19h00 ngày 30/11

Xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, chất lượng cao, giao hữu tại Mỹ Đình, 19h00 ngày 30/11

Cập nhật link xem trực tiếp Việt Nam vs Dortmund, diễn ra lúc 19h00 ngày 30/11, xem trận Việt Nam vs Dortmund, trong khuôn khổ giải đấu giao hữu phục vụ quý độc giả.
Xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, VTV, 02h00 ngày 29/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, VTV, 02h00 ngày 29/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Cập nhật link xem trực tiếp Bồ Đào Nha vs Uruguay, diễn ra lúc 02h00 ngày 29/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.
Xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, VTV, 23h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, VTV, 23h00 ngày 28/11, World Cup 2022 trên kênh nào?

Cập nhật link xem trực tiếp Brazil vs Thụy Sỹ, diễn ra lúc 23h00 ngày 28/11, link trực tiếp VTV, trong khuôn khổ Giải bóng đá vô địch thế giới - World Cup 2022 phục vụ quý độc giả.
Những cánh rừng đều xanh

Những cánh rừng đều xanh

Trở về quê sau bao năm lăn lộn, phóng tầm mắt nhìn quanh, những cánh rừng đã phục sinh. Quê hương vùng lõm, kí ức tuổi thơ là những mảng rừng xám xịt da beo với những đống tro nguội lạnh sau một trận lửa rừng rực.
Đồng đội

Đồng đội

Quyết vừa tới nhà, vứt “phịch” chiếc ba lô lộn ngược một cái nơi hè, vừa thở vừa nói với chị dâu:
Hoa hồng Vu lan...

Hoa hồng Vu lan...

Chị mới dọn về xóm, xây cái nhà nhỏ, định cư luôn. Con trai chị với con tôi chung lớp 5, ngày nào cũng qua nhà chơi. Thằng nhỏ lễ phép, chỉ phải cái hơi… sa đà: Sa vô chơi là quên luôn trời đất; bữa cơm nào mẹ cũng phải vác roi đi kiếm! Vài lần trò chuyện xã giao mới biết: Té ra chị Hân cũng mẹ đơn thân.
Thanh Hà & Quốc Thiên ngọt ngào trong đêm nhạc “Tháng năm bên nhau”

Thanh Hà & Quốc Thiên ngọt ngào trong đêm nhạc “Tháng năm bên nhau”

Là những giọng ca trữ tình truyền cảm, quyến rũ được nhiều khán giả yêu mến, Thanh Hà, Quốc Thiên cùng khách mời Phương Uyên đã đem đến đêm nhạc Soul of the Forest “Tháng năm bên nhau” những ca khúc thật ngọt ngào, lãng mạn.
Xem trọn bộ phim "Cậu út nhà tài phiệt" (Reborn Rich) của Song Joong Ki

Xem trọn bộ phim "Cậu út nhà tài phiệt" (Reborn Rich) của Song Joong Ki

Ngày mới Online cập nhật link xem trọn bộ phim "Cậu út nhà tài phiệt" của Song Joong Ki phát sóng trên JTBC, phát song song trên TV360,...chất lượng cao phục vụ đông đảo quý khán giả.
Lịch phát sóng phim "Cậu út nhà tài phiệt" của Song Joong Ki

Lịch phát sóng phim "Cậu út nhà tài phiệt" của Song Joong Ki

NMO - "Cậu út nhà tài phiệt" có sự tham gia của dàn diễn viên đình đám xứ sở Kim chi như: Song Joong Ki, Lee Sung Min, Shin Hyun Bin, Tiffany (SNSD), Kim Shin Rok, Kim Nam Hee, Park Ji Hyun…
Phiên bản di động