Trong đó, viêm tụy cấp do tăng triglycerid - một nguyên nhân ít gặp nhưng dễ bị bỏ sót - đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở người có rối loạn chuyển hóa. Trường hợp vừa được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Khu vực Quảng Nam là lời cảnh báo rõ ràng cho cộng đồng.
 |
| Viêm tụy cấp do tăng triglycerid đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở người có rối loạn chuyển hóa |
Viêm tụy cấp do tăng triglycerid là gì?
Viêm tụy cấp là tình trạng viêm đột ngột của tuyến tụy, cơ quan nằm sau dạ dày, có vai trò quan trọng trong tiêu hóa và điều hòa đường huyết. Khi bị viêm, các enzyme tiêu hóa có thể “tự tiêu” chính mô tụy, gây tổn thương nghiêm trọng.
Trong đó, viêm tụy cấp do tăng triglycerid là thể bệnh xảy ra khi nồng độ triglycerid (một dạng chất béo trong máu) tăng quá cao, thường trên 11,3 mmol/l. Khi vượt ngưỡng này, triglycerid bị phân hủy thành các acid béo tự do với nồng độ độc hại, gây tổn thương tế bào tụy, kích hoạt phản ứng viêm cấp tính.
Đây là nguyên nhân chiếm tỷ lệ không cao nhưng có xu hướng diễn biến nặng, dễ gây biến chứng như suy đa tạng nếu không xử trí kịp thời.
Ca bệnh điển hình: Triglycerid tăng gấp 40 lần bình thường
Bệnh viện Đa khoa Khu vực Quảng Nam (Đà Nẵng) vừa điều trị thành công một trường hợp viêm tụy cấp nặng do tăng triglycerid máu.
Bệnh nhân Nguyễn T.P.C. (44 tuổi, trú phường Hội An, TP Đà Nẵng) nhập viện trong tình trạng đau dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, kèm chướng bụng. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ ghi nhận nồng độ triglycerid trong máu lên tới 61,5 mmol/l, cao gấp gần 40 lần so với mức bình thường ở nữ (0,5-1,9 mmol/l).
Bệnh nhân được chẩn đoán viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu và chuyển đến Khoa Nội Tổng hợp để điều trị tích cực.
Trước diễn biến nặng của bệnh, các bác sĩ đã truyền dịch kết hợp truyền insulin tĩnh mạch liên tục nhằm hạ nhanh nồng độ triglycerid trong máu. Sau hai ngày điều trị, chỉ số triglycerid giảm xuống còn 8,7 mmol/l, tình trạng bệnh nhân cải thiện rõ rệt: giảm đau bụng, các dấu hiệu sinh tồn ổn định.
Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết
BSCKI. Nguyễn Hữu Trung, Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Nội Tổng hợp, cho biết: Viêm tụy cấp là tình trạng tổn thương cấp tính của tuyến tụy, có thể tiến triển từ nhẹ đến nặng, thậm chí gây suy đa tạng và đe dọa tính mạng.
Theo bác sĩ, nguyên nhân phổ biến nhất của viêm tụy cấp là sỏi mật và rượu, chiếm khoảng 80% trường hợp. Tăng triglycerid máu chiếm tỷ lệ thấp hơn (1,3-3,8%) nhưng thường dễ bị bỏ sót trong chẩn đoán và có xu hướng diễn biến nặng hơn.
Các triệu chứng thường gặp của viêm tụy cấp do tăng triglycerid gồm: Đau bụng đột ngột vùng trên rốn (thượng vị), lan ra sau lưng; Cơn đau dữ dội, kéo dài nhiều giờ; Buồn nôn, nôn; Chướng bụng, đầy hơi.
Đáng lưu ý, nhiều người có mỡ máu cao nhưng không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra biến chứng nặng.
Điều trị: Hạ nhanh triglycerid là yếu tố then chốt
Theo các chuyên gia, phương pháp truyền insulin tĩnh mạch liên tục hiện là một trong những biện pháp hiệu quả giúp hạ nhanh triglycerid máu. Insulin thúc đẩy hoạt động của enzyme lipoprotein lipase, từ đó giúp phân giải triglycerid trong máu nhanh hơn, góp phần kiểm soát tình trạng viêm tụy cấp.
Ngoài ra, bệnh nhân còn được điều trị hỗ trợ như truyền dịch, giảm đau, theo dõi sát các biến chứng.
Khuyến cáo phòng bệnh, đặc biệt với người cao tuổi
Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ cao do thường mắc các bệnh lý nền như đái tháo đường, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp. Để phòng ngừa viêm tụy cấp do tăng triglycerid, các chuyên gia khuyến cáo: Kiểm soát mỡ máu định kỳ; Xét nghiệm lipid máu ít nhất 6-12 tháng/lần; Hạn chế rượu, bia; Rượu là yếu tố làm tăng nguy cơ viêm tụy và rối loạn chuyển hóa; Duy trì chế độ ăn lành mạnh; Giảm chất béo bão hòa, hạn chế đồ chiên rán, nội tạng động vật; Tăng cường vận động; Đi bộ, tập dưỡng sinh phù hợp với thể trạng; Kiểm soát bệnh nền; Đặc biệt là đái tháo đường và rối loạn mỡ máu; Khám sức khỏe định kỳ; Phát hiện sớm sỏi mật hoặc các rối loạn chuyển hóa
