Nguyên nhân và cơ chế gây bệnh xương khớp và rối loạn chuyển hoá ở NCT

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các nghiên cứu trong nước, trên 80% NCT mắc ít nhất một bệnh mạn tính; trong đó, tỉ lệ mắc bệnh thoái hóa khớp, loãng xương, đái tháo đường và rối loạn lipid máu chiếm đa số. Cùng với tuổi tác, các yếu tố lối sống, chế độ ăn uống, ít vận động và tình trạng suy giảm miễn dịch càng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Theo y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, nguyên nhân của các bệnh xương khớp và rối loạn chuyển hóa ở NCT là do:

Suy giảm chức năng tạng thận: Thận chủ cốt, tàng tinh, sinh tủy, đồng thời là gốc của sự sống. Khi con người bước vào tuổi lão niên, thận khí dần suy yếu. Thận khí hư đồng nghĩa với việc tinh khí không đầy đủ để sinh tủy, dẫn đến cốt tủy bất túc. Hậu quả là xương trở nên khô, xốp, giòn, mất tính dẻo dai; đau mỏi lưng gối, đặc biệt là khi vận động hoặc thay đổi thời tiết; tình trạng gãy xương tự phát hoặc gãy do chấn thương nhẹ xảy ra phổ biến hơn, nhất là vùng xương hông, cột sống. Ngoài ra, thận chủ tủy thông lên não, nên thận khí suy còn liên quan đến giảm trí nhớ, chóng mặt, hoa mắt, ù tai, tinh thần giảm sút.

Suy giảm chức năng tạng tì: Tì chủ hậu thiên, chủ vận hóa thủy cốc, tức là đảm nhiệm việc tiêu hóa và chuyển hóa thức ăn thành tinh vi, từ đó sinh ra khí – huyết – tân dịch để nuôi dưỡng toàn thân. Khi tì khí hư, công năng vận hóa giảm sút, thức ăn và đồ uống không được tiêu hóa, hấp thu tốt thì tinh vi không sinh đầy đủ dẫn đến: Khí huyết bất túc: da dẻ xanh xao, sắc mặt vàng úa, mệt mỏi, kém ăn; cơ nhục không được nuôi dưỡng: biểu hiện rõ là cơ teo mềm, yếu lực, đặc biệt ở các nhóm cơ vận động nhiều như bắp chân, đùi, tay; cơ thể gầy gò, ốm yếu, dễ mỏi mệt khi hoạt động nhẹ, mất sức hồi phục sau vận động. Tì chủ “thăng thanh”, nếu hư yếu sẽ gây đầu choáng, chóng mặt, thức ăn dễ “trọc hạ”, sinh đầy bụng, tiêu chảy. Ngoài ra, tì còn “thống nhiếp huyết”, khi tì hư, chức năng thống nhiếp suy giảm dẫn đến dễ xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng. Đối với NCT, tì hư là căn nguyên phổ biến do tuổi tác làm suy hao khí huyết, ăn uống kém, ít vận động, dẫn đến sự sa sút cả về cơ thể lẫn tinh thần.

Suy giảm chức năng tạng can: Can chủ sơ tiết, tàng huyết, chủ cân, khai khiếu ra mắt và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự thư giãn tinh thần, điều hòa khí cơ cũng như việc nuôi dưỡng hệ thống cân – cơ. Khi tuổi tác tăng cao, cùng với áp lực tâm lí tích tụ, can khí dễ bị uất kết, khí không điều đạt, gây khí trệ huyết ứ, khiến đường vận hành khí huyết trong kinh lạc bị cản trở. Biểu hiện lâm sàng thường gặp là: Căng tức vùng mạn sườn, ngực nặng, hay thở dài, dễ cáu giận; đau nhức cơ khớp lan tỏa, có xu hướng tăng khi xúc động hoặc thay đổi thời tiết. Đồng thời, quá trình lão hóa làm hao tổn can huyết, mà can lại là nơi tàng huyết, đóng vai trò điều tiết huyết dịch theo nhu cầu hoạt động. Khi can huyết hư, hệ thống cân mạch không được tư nhuận đầy đủ, dẫn đến: cân cơ yếu, co rút, run tay run chân, khó phối hợp động tác; tê bì chân tay, cảm giác kiến bò, nhức mỏi ê ẩm toàn thân, nhất là vào đêm hoặc sau vận động; mắt mờ, hoa mắt, móng tay móng chân nhợt nhạt, không bóng khỏe vì “can vinh nhuận ra móng, khai khiếu ra mắt”. Tình trạng can khí uất kết phối hợp với can huyết hư là nguyên nhân phổ biến gây nên các chứng “can phong nội động”, “chứng tý”, hoặc “hư phong” ở NCT.

Khí huyết hư suy: Ở NCT, khí huyết hư suy khiến cho kinh lạc không được nuôi dưỡng đầy đủ, máu huyết ứ trệ sinh ra đau nhức kéo dài. Đồng thời, tì vận kém sinh đàm thấp nội sinh, đàm và thấp này tích tụ tại khớp, gây cảm giác nặng nề, tê mỏi, co cứng, đặc biệt rõ khi thay đổi thời tiết. Khi khí huyết không thông, đàm thấp bế tắc lại kết hợp với huyết ứ sẽ hình thành các chứng thấp khớp mạn tính, biểu hiện bằng đau âm ỉ, sưng tái phát, vận động khó khăn và rất khó điều trị dứt điểm nếu không xử lí tận gốc.

Các yếu tố khác: ăn uống thất thường, khí hậu ẩm thấp, lao động quá độ, ít vận động và tuổi cao chính là nguyên nhân hình thành các thể bệnh xương khớp, chuyển hóa mạn tính.