Tục chọn rẫy mới của người Vân Kiều

Để có nguồn lương thực nuôi sống hằng ngày cũng như dự trữ cho những thời điểm thiên tai, mất mùa, người Vân Kiều luôn dành nhiều thời gian và công sức nhất cho những mảnh ruộng mà họ khai phá được để canh tác.

Sống nhờ nương rẫy nhưng không vì thế mà đồng bào bất chấp tất cả để giành lấy cho riêng mình những thửa ruộng rộng lớn, tươi tốt và bằng phẳng nhất. Trong quy trình chọn rẫy mới của người Vân Kiều ai nấy đều tuân theo quy ước nhường nhịn, đoàn kết và phải được Giàng đồng ý.

Khi cái nắng mùa Hạ trở nên gay gắt cũng là lúc người Vân Kiều bắt đầu mùa chọn rẫy, phát cây, trồng lúa, trỉa ngô. Đây là tục lệ có từ thuở xưa và được truyền từ đời này qua đời khác. Trước khi lên rừng chọn rẫy, chủ hộ phải đến từng nhà trong bản để hỏi thăm vạt đất đã có chủ hay chưa nhằm tránh việc tranh chấp không đáng có khi canh tác. Trong quá trình tham khảo, người đó nhiều khi may mắn sẽ được chính bà con đồng tộc giới thiệu cho đám rẫy bằng phẳng, thuận lợi để cùng nhau cấy trồng.

Sau khi đến nhờ thầy cúng chọn cho ngày tốt, giờ đẹp, chủ hộ mang theo dao, rựa, cuốc, liềm đi về phía những cánh rừng. Khi đến được khoảnh đất như trong ý định, họ làm nghi lễ xin phép Giàng. Không cần lễ vật cầu kì, tốn kém, người chọn rẫy bắt đầu phát quang vài mét vuông cây rừng, tiếp đến họ chặt một cành cây vươn thẳng, khỏe mạnh, dài bằng sải tay để làm thước đo. Thước được người chọn rẫy đặt ngay ngắn xuống nền đất vừa phát rồi quỳ xuống vái xin Giàng cho phép được chọn thửa đất này để canh tác…

tuc chon ray moi cua nguoi van kieu
Phụ nữ Vân Kiều thu hoạch lúa rẫy.

Bái lạy xong, người chọn rẫy cầm thước lên rồi dang tay đo lại. Nếu Giàng đồng ý thì thước vẫn y nguyên kích thước bằng sải tay trước đó hoặc dài hơn còn trường hợp thước đột nhiên thu ngắn lại thì đồng nghĩa với việc chủ hộ đó buộc phải cất công chọn vùng đất khác. Nếu cố chấp, cày cuốc trên nương rẫy không được Giàng cho phép thì không những cây cối sẽ triệt rụi, thất bát mà các thành viên trong gia đình cũng bị quở phạt thích đáng. Những thửa ruộng tuy không phù hợp với chủ hộ này nhưng đối với chủ hộ khác lại được Giàng đồng ý. Vì thế, người Vân Kiều luôn phấn khởi cho rằng, dù gì Giàng cũng sẽ ban cho gia đình họ những đám rẫy hài hòa và năng suất nhất.

Khi đã có những mảnh rừng danh chính ngôn thuận, người Vân Kiều bắt tay vào phát, đốt và thu dọn. Khi rẫy được thu dọn xong thì từng gia đình bắt đầu chọn ngày lành, giờ tốt để làm lễ cúng rẫy, cầu mong các vị thần cai quản rừng núi ban cho người làm rẫy cũng như gia đình được khỏe mạnh, mưa thuận gió hòa, xua đuổi tà ma, thú dữ, phù hộ lúa ngô không bị sâu bệnh tàn phá, luôn phơi phới, được mùa… Nghi lễ này được gói ghém trong một mâm xôi, gà, rượu, bánh… Trong khi người chồng khẩn nguyện thần linh thì người vợ được ưu tiên bới đất, gieo lấy lệ những hạt thóc đầu tiên trên rẫy đất mới của gia đình mình. Nếu may mắn tìm được những triền nương rộng lớn cùng một lúc cho nhiều hộ gia đình sản xuất thì trong những dịp cúng rẫy này, không khí vào vụ mới của người Vân Kiều luôn hân hoan, vui tươi như mùa lễ hội.

Người Vân Kiều hay chọn rẫy mới trên những cánh rừng già thâm u nhất, nơi chưa từng có ai khai hoang để tiện bề khai phá. Ruộng nương ông bà tích lũy mai sau sẽ được nhượng lại cho con cháu.

Tuy nhiên, mặt trái tục chọn rẫy mới của người Vân Kiều làm cho diện tích rừng bị tàn phá, nhất là khi dân số của tộc người ngày một tăng lên, gánh nặng sinh kế theo đó mà tăng theo khiến diện tích rừng càng bị đốt phá nhiều hơn. Mùa phát rẫy, đốt rẫy của đồng bào diễn ra vào những ngày nắng hạn rất dễ phát sinh những vụ cháy rừng gây hậu quả nghiêm trọng.

Vì thế, phong tục chọn rẫy mới của người Vân Kiều dần bị mai một. Lối sản xuất phát, đốt, cốt, trỉa, tự cung tự cấp nhường lại cho mô hình giao đất, giao rừng đến từng hộ dân để bà con trồng rừng (lim, huỵnh, sưa, keo, tràm…) xen với cây sắn, đậu xanh kết hợp chăn nuôi, lấy ngắn nuôi dài từ sự ưu đãi vay vốn của Ngân hàng Chính sách và Xã hội.

Tục chọn rẫy mới dẫu vậy vẫn vẹn nguyên trong tâm trí các vị già làng, người lớn tuổi tộc người Vân Kiều. Họ trân trọng những tháng ngày đói khổ mà vẫn miệt mài khai vỡ, nhường nhịn, đoàn kết và trợ giúp nhau để có được lương thực nuôi sống và mở mang tộc người. Nhờ những gian lao đó bà con mới thêm tin yêu, phấn khởi trước sự thay da đổi thịt, ấm no, yên bình nơi từng gia đình, thôn bản của người Vân Kiều hôm nay.

Nguyễn Tiến Dũng

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

chieu 88 viet nam ghi nhan them 21 ca mac covid 19

Chiều 8/8, Việt Nam ghi nhận thêm 21 ca mắc Covid-19

18h ngày 8/8 Bộ Y tế công bố thêm 21 ca mắc Covid-19, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 810 ca.
cuu thu truong bo gddt goi dien de nghi tra nha cong vu

Cựu Thứ trưởng Bộ GD&ĐT gọi điện đề nghị trả nhà công vụ

Đại diện Cục Quản lý nhà và thị trường Bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết, cựu Thứ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo Đặng Huỳnh Mai đã gọi điện đề nghị trả lại căn nhà công vụ ở Hoàng Cầu, quận Đống Đa, Hà Nội.
quang ninh 2 nguoi dan ong thiet mang sau tieng no chat chua

Quảng Ninh: 2 người đàn ông thiệt mạng sau tiếng nổ chát chúa

Công an TP Hạ Long, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Công an tỉnh Quảng Ninh cùng các đơn vị nghiệp vụ đang điều tra, làm rõ nguyên nhân vụ nổ súng khiến 2 người tử vong.
giong ca kiep do den bi phat 75 trieu dong

Giọng ca "kiếp đỏ đen" bị phạt 7,5 triệu đồng

Nam ca sĩ Duy Mạnh bị Sở Thông tin - Truyền thông TP Hồ Chí Minh phạt do 'phát ngôn không phù hợp thuần phong mỹ tục'.
thuc hien kip thoi cac bien phap huy dong moi nguon luc phong chong dich covid 19

Thực hiện kịp thời các biện pháp, huy động mọi nguồn lực phòng chống dịch COVID-19

Ngày 7/8, tại Trụ sở Chính phủ, Thường trực Chính phủ họp về công tác phòng, chống dịch COVID-19 dưới sự chủ trì của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc…

Tin khác

Huyện Cái Bè, Tiền Giang: Kết quả thực hiện Chương trình xây dựng NTM 6 tháng đầu năm

huyen cai be tien giang ket qua thuc hien chuong trinh xay dung ntm 6 thang dau nam
Đến nay, trên địa bàn huyện Cái Bè đã được UBND tỉnh Tiền Giang công nhận 14/24 xã , chiếm 58,33% đạt chuẩn nông thôn mới (NTM). Bình quân tiêu chí đạt trên địa bàn huyện là 16,2 tiêu chí. Đây thật sự là một khởi sắc trong thực hiện Chương trình xây dựng NTM của tỉnh Tiền Giang.

2 cán bộ ở TP Sầm Sơn bị đề nghị đình chỉ công tác do lơ là chống dịch

2 can bo o tp sam son bi de nghi dinh chi cong tac do lo la chong dich
Tại cuộc họp giao ban trực tuyến toàn tỉnh về công tác phòng, chống dịch Covid-19 tối 6/8, ông Nguyễn Đình Xứng, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu TP Sầm Sơn đình chỉ công tác 2 cán bộ thuộc phường Quảng Vinh, TP Sầm Sơn để làm rõ trách nhiệm do lơ là trong công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19.

Biển Đông hình thành vùng áp thấp mới, nhiều vùng biển gió giật mạnh

bien dong hinh thanh vung ap thap moi nhieu vung bien gio giat manh
Trước tình hình thời tiết phức tạp do vùng áp thấp mới, ngư dân cần theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo, phòng tránh và kịp thời đưa phương tiện đến nơi tránh trú an toàn.

"Giang hồ mạng" Phú Lê bị bắt

giang ho mang phu le bi bat
Ngày 6/8, Phòng cảnh sát hình sự Công an Hà Nội phối hợp với một số đơn vị bắt giữ Lê Văn Phú (còn gọi là Phú Lê, 40 tuổi, trú quận Hà Đông) và vợ là Lã Thúy Kiều (35 tuổi, quê Hà Nam) để điều tra về hành vi cố ý gây thương tích.

Bắc Ninh: Bắt quả tang đối tượng mua bán trái phép hơn 70g ma túy tổng hợp

bac ninh bat qua tang doi tuong mua ban trai phep hon 70g ma tuy tong hop
Công an thu giữ gần 21g ketamin, hơn 50g MDMA được đối tượng ngụy trang trong 100 vỏ thuốc con nhộng, hơn 07 triệu đồng, 01 ô tô và nhiều tang vật liên quan.

Xuất hiện ca nghi mắc Covid-19, người dân Hải Dương được khuyến cáo đeo khẩu trang khi ra đường

xuat hien ca nghi mac covid 19 nguoi dan hai duong duoc khuyen cao deo khau trang khi ra duong
Liên quan đến trường hợp nghi mắc Covid-19, Ban chỉ đạo phòng chống dịch Covid-19 tỉnh Hải Dương đã họp khẩn và giao cơ quan chức năng khẩn trương rà soát, xác minh, truy vết các trường hợp tiếp xúc gần F1, F2.
Xem thêm
chieu 88 viet nam ghi nhan them 21 ca mac covid 19

Chiều 8/8, Việt Nam ghi nhận thêm 21 ca mắc Covid-19

18h ngày 8/8 Bộ Y tế công bố thêm 21 ca mắc Covid-19, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 810 ca.
cuu thu truong bo gddt goi dien de nghi tra nha cong vu

Cựu Thứ trưởng Bộ GD&ĐT gọi điện đề nghị trả nhà công vụ

Đại diện Cục Quản lý nhà và thị trường Bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết, cựu Thứ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo Đặng Huỳnh Mai đã ...
quang ninh 2 nguoi dan ong thiet mang sau tieng no chat chua

Quảng Ninh: 2 người đàn ông thiệt mạng sau tiếng nổ chát chúa

Công an TP Hạ Long, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Công an tỉnh Quảng Ninh cùng các đơn vị nghiệp vụ đang điều ...
tinh binh duong truong dai hoc thu dau mot co hieu truong moi

Tỉnh Bình Dương: Trường Đại học Thủ Dầu Một có Hiệu trưởng mới

TS. Nguyễn Thị Nhật Hằng vừa được UBND tỉnh Bình Dương bổ nhiệm Hiệu trưởng trường Đại học Thủ Dầu Một kể từ ngày 1/8/2020.
bo gd dt chot phuong an thi tot nghiep thpt 2020

Bộ GD-ĐT chốt phương án thi tốt nghiệp THPT 2020

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2020 sẽ được chia thành hai đợt. Với địa phương thực hiện cách ly xã hội sẽ lùi thời gian tổ chức Kỳ thi vào ...
chuyen gia dau thau nsj doi ten de buoc len mot tam cao moi

Chuyên gia đấu thầu NSJ đổi tên để bước lên một tầm cao mới

NSJ là cái tên danh tiếng trong lĩnh vực đấu thầu mảng giáo dục, y tế tại Việt Nam. Những năm gần đây, đây là đơn vị này đã trúng ...
thanh hoa hang tram ho dan khon kho vi du an dien nang luong bai 1

Thanh Hóa: Hàng trăm hộ dân khốn khổ vì dự án điện năng lượng (Bài 1)

Kể từ khi tỉnh Thanh Hoá chấp thuận chủ trương đầu tư xây dựng Dự án điện năng lượng mặt trời tại xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc đến nay, 364 hộ ...
vo bat ho hang chuc ty dong o hai phong nhieu nguoi cao tuoi ngam trai dang

 “Vỡ bát họ” hàng chục tỷ đồng ở Hải Phòng: Nhiều người cao tuổi ngậm trái đắng

Hàng trăm người trong một thôn cùng tham gia “chơi họ”, người ít cũng 200 triệu, còn người nhiều thì con số ấy đã lên đến hàng tỷ. Đến một ...
nong thon moi va nhung con duong lang bich hoa

Nông thôn mới và những con đường làng bích họa

Nhịp sống của làng bích họa năng động hẳn lên, du khách đến với làng đông hơn, nhiều hơn, kéo theo dịch vụ của du lịch bung ra, kinh tế ...
Phiên bản di động