Tăng cường đối ngoại Nhân dân trong bối cảnh già hóa dân số ở Việt Nam

Ngài Rogelio Polanco Fuentes, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Cuba tại Việt Nam tặng hoa chúc mừng Hội NCT Việt Nam nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày Truyền thống NCT Việt Nam (6/6/1941 – 6/6/2026)

Sự cần thiết tăng cường đối ngoại Nhân dân trong công tác người cao tuổi

Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống “kính lão trọng thọ”, luôn tôn vinh các bậc phụ lão là “cây cao bóng cả”, là “rường cột quốc gia”. Hội nghị Diên Hồng (thế kỷ XIII) là biểu tượng của “tuổi cao chí khí càng cao”, tiếp tục được lan tỏa dài lâu trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Năm 1941, ngay sau khi trở về nước để trực tiếp lãnh đạo cách mạng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, với tên gọi mới là Hồ Chí Minh đã có Thư gửi các bậc phụ lão ái quốc, Người đặc biệt khích lệ lòng yêu nước, thương nòi, chí khí tự lực, tự cường, tự tôn dân tộc của các bậc phụ lão nước nhà: “Một lời nói của phụ lão có ảnh hưởng đến hưng bang… Đối với gia đình, đối với Tổ quốc, phụ lão đã có trọng trách là bậc tôn trưởng. Đối với làng xóm, đối với bà con, phụ lão có sự tín nhiệm lớn lao. Phụ lão hô, nhân dân hưởng ứng. Phụ lão làm, nhân dân làm theo”; “Xưa nay, những người yêu nước không vì tuổi già mà chịu ngồi không”. Hưởng ứng lời kêu gọi của Bác Hồ, các thế hệ người cao tuổi (NCT) nước nhà đã nêu cao gương sáng “Tuổi già nhưng chí không già”, một lòng son sắt theo Đảng, Bác Hồ làm cách mạng, giành lại độc lập dân tộc, dựng xây chế độ mới. Vì thế, người cao tuổi nước nhà luôn được tôn vinh ở ngôi vị “cây cao bóng cả”, xứng đáng là “rường cột quốc gia”.

Ngày 5/6/2026, tại Phủ Chủ tịch, trong cuộc gặp mặt 85 người cao tuổi tiêu biểu toàn quốc trong các phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2021-2026, nhân dịp Kỷ niệm 85 năm Ngày truyền thống Người cao tuổi Việt Nam (6/6/1941 - 6/6/2026), đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Đạo lý “kính lão trọng thọ” của dân tộc ta không chỉ là phong tục, mà là một chuẩn mực văn hóa; không chỉ là tình cảm, mà là trách nhiệm; không chỉ thuộc phạm vi gia đình, mà còn là một nguyên tắc nhân văn trong tổ chức đời sống xã hội”; “Một người cao tuổi sống mẫu mực có thể làm yên một gia đình. Một người cao tuổi có uy tín có thể làm thuận một cộng đồng. Một người cao tuổi còn đau đáu việc nước, việc dân có thể truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ”; “Một đất nước phát triển không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế, tốc độ tăng trưởng hay những công trình hiện đại. Một đất nước phát triển còn được đo bằng chất lượng đời sống của Nhân dân, bằng sự bền vững của gia đình, bằng tình người trong cộng đồng, bằng việc người cao tuổi có được sống trong an vui, được chăm sóc, được tôn trọng và được tiếp tục cống hiến hay không”.

Đó là thông điệp lịch sử - văn hóa về sự cần thiết tiếp tục bồi đắp đạo lý truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “kính lão, trọng thọ”, tinh thần đó sẽ còn lan tỏa mãi trong xã hội Việt Nam thời đại mới.

Già hóa dân số đã được Liên hợp quốc phát thông điệp là một trong những vấn đề đang nổi lên toàn cầu ở thế kỷ XXI, không thể đảo ngược. Việt Nam là một trong những quốc gia già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Trong khi các nước tiên tiến trải qua già hóa dân số trung bình từ 50-70 năm, có nước khoảng 100 năm, họ là những nước phát triển, đủ tiền đề chủ động già hóa; thể hiện như: kinh tế phát triển, có hệ thống an sinh bền vững, có nguồn lực bảo vệ, chăm sóc NCT, cơ sở y tế và cơ sở dưỡng lão khá vững, tích lũy tài chính để có thể chủ động lúc về già, việc làm cho NCT được quan tâm, sinh hoạt cộng đồng cho NCT được chú trọng, thiết bị công nghệ hỗ trợ NCT được đầu tư.

Trong khi đó, Việt Nam được dự báo chỉ mất khoảng 25 năm để chuyển từ cơ cấu dân số trẻ sang dân số già, đối mặt với tình trạng “chưa giàu đã già”, còn eo hẹp về các nguồn lực an sinh, chăm sóc sức khỏe, dưỡng lão, việc làm và thu nhập của NCT gặp nhiều khó khăn, thách thức. Bởi vậy, rất cần có cơ chế, chính sách đồng bộ bảo đảm bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò NCT; đồng thời có các giải pháp đồng bộ nhằm kết nối nguồn lực trong nước và quốc tế, học hỏi kinh nghiệm thế giới, thúc đẩy hoạt động của Hội Người cao tuổi các cấp và tăng cường chất lượng, hiệu quả công tác NCT. Trong đó, cần chú trọng tới việc mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường công tác đối ngoại Nhân dân trên các lĩnh vực liên quan tới người cao tuổi, coi đó là một trong những giải pháp thích ứng chủ động với già hóa dân số ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đoàn công tác Hội NCT Việt Nam do đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội NCT Việt Nam làm Trưởng đoàn đi thăm và làm việc tại Hàn Quốc vào năm 2024. Trong ảnh, Đoàn công tác Hội NCT Việt Nam thăm và làm việc tại Trụ sở Quốc hội Hàn Quốc

Hội Người cao tuổi Việt Nam luôn bám sát đường lối đổi mới của Đảng về đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước”, từ đó vận dụng sáng tạo vào hoạt động của Hội Người cao tuổi Việt Nam, từng bước mở rộng quan hệ quốc tế, Đối ngoại Nhân dân trên lĩnh vực NCT. Ngay khi thành lập Hội Người cao tuổi Việt Nam (ngày 10/5/1995), Hội Người cao tuổi Việt Nam đã thành lập Ban Đối ngoại (trực thuộc Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam), đây là một ban tham mưu, giúp việc cho Thường trực Trung ương Hội về hợp tác quốc tế, đối ngoại Nhân dân.

Mục đích, ý nghĩa công tác đối ngoại của Hội Người cao tuổi ngày càng được thể hiện rõ nét, với chủ đích là tham mưu, hướng dẫn công tác đối ngoại với các tổ chức quốc tế liên quan tới NCT, giúp cho NCT Việt Nam gắn kết với người cao tuổi trong cộng đồng thế giới; đồng thời tham gia có trách nhiệm vào việc giải quyết những vấn đề lớn, mang tính toàn cầu, thích ứng chiến lược với già hóa dân số. Các hoạt động giao lưu, hợp tác quốc tế, đối ngoại Nhân dân liên quan đến lĩnh vực già hóa dân số không bó hẹp trong khuôn khổ giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm với các đối tác nước ngoài; mà từng bước được nâng lên thành những hoạt động hiện thực hóa chủ trương, đường lối hội nhập toàn cầu hóa của Đảng, Nhà nước. Sau hơn 30 năm ra đời, xây dựng và phát triển của Hội NCT Việt Nam, có 6 kết quả nổi bật về giao lưu, hợp tác quốc tế, đối ngoại Nhân dân liên quan tới công tác người cao tuổi:

- Giao lưu, trao đổi thông tin, kinh nghiệm liên quan tới chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam có liên quan tới công tác NCT. Theo đó, khẳng định tính nhất quán của Đảng, Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng, đề cao vị trí, vai trò, cống hiến của người cao tuổi trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thông qua đó làm rõ hơn quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về đặt con người vào trung tâm phát triển, đề cao việc phát huy uy tín, kinh nghiệm, trí tuệ, tâm huyết của NCT trong kỷ nguyên mới.

- Giới thiệu tổng quan với các tổ chức quốc tế về bộ máy, tổ chức hệ thống Hội NCT Việt Nam. Tổng quan về chức năng, nhiệm vụ, những chương trình, đề án lớn được Đảng, Nhà nước giao cho Hội Người cao tuổi. Thông tin về những thành công nổi bật, kinh nghiệm đúc kết từ thực tiễn liên quan tới hoạt động của Hội và công tác người cao tuổi. Qua đó giúp cho bạn bè quốc tế hiểu biết thêm về tinh thần, ý chí của lớp người cao tuổi trong cuộc sống đương đại và dự cảm trong tương lai.

- Tham gia các diễn đàn trong nước và quốc tế (có mời đại diện tổ chức quốc tế hoặc tham gia theo lời mời); phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học, trao đổi học thuật với các nội dung liên quan tới già hóa dân số, qua đó có thêm các các nguồn thông tin tổng hợp từ các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học. Nhờ vậy mà Việt Nam có thêm tiếng nói với cộng đồng quốc tế về ứng phó với già hóa dân số chủ động; mặt khác, Việt Nam cũng là điểm đến có ý nghĩa, giúp cho cộng đồng quốc tế nắm bắt thông tin, hiểu biết thêm về những nỗ lực, chủ động, sáng tạo hoạt động của Hội và công tác người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay.

- Trao đổi Đoàn ra và Đoàn vào với các nội dung liên quan đến việc thông tin, nắm bắt cơ chế, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam đối với người cao tuổi; giới thiệu mô hình tốt, cách làm hay. Đồng thời gợi mở hướng đi mới, thích ứng tích cực với già hóa dân số; tìm kiếm nguồn lực đầu tư của các đối tác nước ngoài. Đây cũng là một trong những đóng góp đáng kể của Hội Người cao tuổi Việt Nam trong thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về công tác đối ngoại Nhân dân. Hàng năm, Hội NCT Việt Nam được cấp có thẩm quyền phê duyệt từ 1-2 Đoàn ra và một số Đoàn vào. Các Đoàn ra chủ yếu tập trung khảo sát, trao đổi kinh nghiệm với một số quốc gia rất thành công trong chủ động chiến lược già hóa dân số, như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đức.

- Tích cực tham mưu với cơ quan quản lý Nhà nước (trực tiếp là Bộ Ngoại giao) về một số nội dung, nhiệm vụ đối ngoại Nhân dân; trong đó tập trung vào việc vận động xây dựng Công ước quốc tế về bảo vệ quyền người cao tuổi. Mặt khác, Hội cũng chủ động triển khai các hoạt động kỷ niệm Ngày Quốc tế Người cao tuổi (1/10 hằng năm), gắn với phát động Tháng hành động vì NCT, phù hợp các chủ đề mà Liên hợp quốc thông điệp.

- Ở vùng biên giới, NCT là một lực lượng xã hội tự giác tham gia vào việc bảo vệ đường biên mốc giới, vun đắp tình hữu nghị giữa đồng bào Việt Nam với đồng bào Trung Quốc, Lào, Campuchia. Một số tổ chức hội (cựu chiến binh, cựu công an nhân dân, cựu chuyên gia, cựu sinh viên, cựu nghiên cứu sinh…), đã có các hoạt động giao lưu hữu nghị với bạn bè quốc tế, thắt chặt tình hữu nghị, chứng minh cho bạn bè thế giới hiểu rằng dân tộc Việt Nam rất thủy chung, luôn biết trân quí tình bầu bạn bốn phương.

Sáng 19/5/2026, tại Hà Nội, đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Trung ương Hội NCT Việt Nam có buổi tiếp và làm việc với ông Chung MyungKi, Giám đốc Điều hành JBK, DaewooSKY (Hàn Quốc)

Các hoạt động mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế, tăng cường đối ngoại Nhân dân nêu trên là một kênh quan trọng, kết nối giữa người cao tuổi Việt Nam với người cao tuổi thế giới, cho thấy lớp người cao tuổi Việt Nam cũng như người cao tuổi thế giới cùng hướng tới các giá trị phổ quát, cùng hướng tới thông điệp thời đại: Không ai bị đứng ngoài tiến bộ, văn minh nhân loại; người cao tuổi cần được tôn vinh, cần được bảo vệ, cần được chăm sóc, và tạo điều kiện để tiếp tục cống hiến cho quê hương đất nước; hạnh phúc của người cao tuổi là một phần tất yếu hạnh phúc của Nhân dân.

Ngày 8/10/2025, tại Hà Nội, Trung ương Hội NCT Việt Nam phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tổ chức Hội thảo “Thực trạng, xu hướng và giải pháp thích ứng với già hóa dân số ở Việt Nam”

Một là, trong “Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045”, đã chỉ rõ: tăng cường truyền thông, hợp tác quốc tế về người cao tuổi; xây dựng, hoàn thiện hệ thống theo dõi, giám sát, đánh giá thực hiện Chiến lược; cơ sở dữ liệu về người cao tuổi; hỗ trợ hoạt động đối với tổ chức hội người cao tuổi. Bám sát chỉ đạo của Chính phủ, các cấp Hội cần tăng cường thông tin, tuyên truyền trên các kênh chính thống và nền tảng xã hội để quảng bá hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Trong các nguồn thông tin phát đi cần gắn với nội dung thông tin, phản ánh trung thực chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với NCT. Qua đó, giúp cộng đồng thế giới hiểu rõ hơn bản chất chế độ chính trị ở Việt Nam là dân chủ, trọng dân, nhân văn, nhân ái; càng thêm tôn trọng Việt Nam là một dân tộc có nền tảng văn hóa “kính lão, trọng thọ”, bảo đảm nền tảng tinh thần cố kết cộng đồng, xây dựng khối đại đoàn kết trong nước và quốc tế.

Hai là, tổ chức bài bản, triển khai thực hiện có chất lượng, hiệu quả các nhiệm vụ được nêu trong “Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045”; tập trung hoàn thành 2 nhóm nhiệm vụ lớn liên quan đến phát huy vai trò người cao tuổi: (a) Khuyến khích người cao tuổi phát huy trí tuệ, kinh nghiệm tích cực xây dựng gia đình, dòng họ, cộng đồng xã hội gắn kết, văn minh, nêu gương sáng, chí bền cho con, cháu noi theo; (b) Vận động người cao tuổi tham gia các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội tại địa phương; phát triển phong trào già làng, trưởng bản, người cao tuổi có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa để xây dựng làng văn hóa, phát huy bản sắc dân tộc, xóa bỏ hủ tục lạc hậu.

Tùy theo điều kiện cụ thể của từng địa phương, vùng miền mà tổ chức các hoạt động nêu trên gắn với công tác đối ngoại Nhân dân, trong đó NCT là một chủ thể tham gia đối ngoại Nhân dân trên các lĩnh vực chính trị - kinh tế - văn hóa - quốc phòng - an ninh - đối ngoại.

Về chính trị, tư tưởng, NCT cần nêu cao tinh thần, trách nhiệm, vận động con cháu, cộng đồng nghiêm chỉnh, tự giác thực hiện nhiệm vụ đối ngoại Nhân dân, gắn với việc truyền bá hình ảnh quê hương, đất nước đối với bạn bè thế giới, góp phần làm sâu sắc hơn tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về phương châm đối ngoại “dĩ bất biến ứng vạn biến”, “độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước”.

Về kinh tế, cần có sự tham gia tích cực của NCT trong xây dựng hệ sinh thái phát triển kinh tế bạc ở Việt Nam. Về quốc phòng, an ninh, NCT là lực lượng xã hội gương mẫu tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, giữ vững tính kiên định đường lối quốc phòng toàn dân, dựa vào lòng dân làm thành trì bảo vệ Tổ quốc; hòa hiếu dân tộc, chung sống hòa bình, củng cố lòng tin chiến lược là xu thế chung. Về văn hóa, NCT là lớp người trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, tạo lan tỏa xã hội, làm sức hút đối với bạn bè, du khách quốc tế; đồng thời NCT cũng đóng vai trò tiếp thu, truyền bá các giá trị tinh hoa văn hóa nhân loại vào đời sống đương đại.

Ba là, đưa hợp tác quốc tế, đối ngoại Nhân dân trong công tác người cao tuổi trở thành một động lực mới, nhằm mục tiêu kép: vừa kết nối hoạt động của Hội Người cao tuổi Việt Nam với các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội trên thế giới; đồng thời vừa chia sẻ kinh nghiệm và tăng thêm nguồn lực đầu tư vào lĩnh vực công tác NCT. Trọng tâm là kêu gọi các doanh nghiệp nước ngoài, viện trợ phi chính phủ vào cơ sở dưỡng lão, đặc biệt là xây dựng “làng hạnh phúc cho người cao tuổi”; từng bước hình thành hệ thống mô hình dưỡng lão hiện đại, văn minh, hàm chứa các giá trị văn hóa dân tộc. Khuyến khích doanh nghiệm trong nước liên kết với doanh nghiệp ngoài nước tham gia xây dựng hệ sinh thái phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam; góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng “hai con số” theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc hỗ trợ người cao tuổi sau cơn bão Yagi.

Một số đề xuất, kiến nghị

- Ban Bí thư chỉ đạo Tổng kết Chỉ thị số 59 - CT/TW, ngày 27- 9- 1995 của Ban Bí thư TW Đảng khóa VII “về chăm sóc người cao tuổi”; ban hành chủ trương mới về công tác người cao tuổi trong kỷ nguyên mới, làm cơ sở chính trị cho hoạt động của Hội và công tác NCT trong kỷ nguyên mới. Chủ trương mới của Đảng cần chú trọng chỉ đạo sâu sắc hơn về nhiệm vụ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực người cao tuổi, thích ứng với già hóa dân số.

- Quốc hội chỉ đạo các cơ quan chức năng sớm sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi năm 2009; trong đó lưu ý nội dung quyền và lợi ích chính đáng của người cao tuổi Việt Nam, theo đúng tinh thần các cam kết quốc tế về người cao tuổi; phản ánh đầy đủ trách nhiệm của Việt Nam trong chủ động tham gia giải quyết vấn đề già hóa dân số toàn cầu ở thế kỷ XXI; bảo đảm môi trường pháp lý thực hiện quyền và lợi ích chính đáng của NCT trước những biến đổi mau chóng của thời đại số.

- Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương quan tâm, tạo điều kiện giúp cho Hội Người cao tuổi mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường đối ngoại Nhân dân. Đặc biệt là với các tỉnh biên giới, cần quan tâm tổ chức các hoạt động giao lưu Nhân dân, trao đổi, học tập, khảo sát, chia sẻ kinh nghiệm công tác người cao tuổi giữa đồng bào vùng biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào, Việt Nam - Campuchia; giúp cho người cao tuổi giữa các nước láng giềng với nhau cùng vun đắp tình hữu nghị truyền thống, đặc biệt, lâu đời, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển thịnh vượng chung.

- Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chỉ đạo báo đài có nhiều hơn thông tin trong nước và ra nước ngoài về tình hình già hóa dân số ở Việt Nam, về chủ trương, chính sách vĩ mô của Đảng, Nhà nước kịp thời thích ứng chủ động với già hóa dân số; về hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực công tác NCT; về mô hình hay, cách làm tốt của Việt Nam trong ứng phó với vấn đề già hóa dân số.