Luật Đầu tư (sửa đổi): Cần đảm bảo tính thống nhất với các luật chuyên ngành khác

Sáng 02/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Tại phiên thảo luận, vấn đề vận hành Cổng một cửa đầu tư quốc gia nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhiều đại biểu Quốc hội nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi phương thức quản lý từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” dựa trên quản trị rủi ro.

Theo đại biểu Sùng A Lềnh, giá việc xây dựng Cổng một cửa đầu tư quốc gia thống nhất, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan là rất cần thiết nhằm góp phần cắt giảm giấy tờ và chi phí thủ tục.

Đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đánh giá việc xây dựng Cổng một cửa đầu tư quốc gia thống nhất, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan là rất cần thiết nhằm góp phần cắt giảm giấy tờ và chi phí thủ tục.

Tuy nhiên, dự thảo hiện hành vẫn chưa làm rõ phạm vi thông tin được xác định là “thông tin gốc” cũng như phương án xử lý trong trường hợp dữ liệu trên hệ thống không thống nhất với quyết định, giấy chứng nhận hoặc hồ sơ pháp lý do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định cụ thể giá trị pháp lý, phạm vi sử dụng và nguyên tắc xử lý sai lệch dữ liệu; phân định rõ trách nhiệm cập nhật, kiểm tra, xác thực tính chính xác của từng chủ thể; đồng thời làm rõ nguyên tắc thu phí khai thác dữ liệu để bảo đảm phù hợp với pháp luật về phí, lệ phí, tránh phát sinh chi phí bất hợp lý cho người dân và doanh nghiệp.

Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh), cổng điện tử chỉ thực sự phát huy hiệu quả “một cửa” khi các cơ quan thực sự dùng chung dữ liệu, tuyệt đối không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ đã có và phải thiết lập cơ chế xử lý cụ thể khi quá hạn giải quyết.

Do đó, cần quy định rõ nguyên tắc: một lần khai báo, một mã hồ sơ, một đầu mối chịu trách nhiệm và thời gian giải quyết minh bạch ở từng bước. Đặc biệt, đối với quy định về thu phí khai thác thông tin, phải bảo đảm các thông tin cơ bản về thủ tục, điều kiện, tiến độ và tình trạng hồ sơ của chính nhà đầu tư phải được tra cứu hoàn toàn miễn phí.

Cùng chung quan điểm, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, khi dự thảo quy định tổ chức, cá nhân khai thác thông tin tại cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư phải nộp phí, trong khi tại Luật Dữ liệu lại quy định tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý thì không phải nộp phí. Dư thảo cần bổ sung rõ quy định nhà đầu tư khai thác dữ liệu của chính mình thì được miễn phí nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo đại biểu, sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành nhận được nhiều quan tâm, góp ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận.

Bởi tính từ đầu kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay, Luật Đầu tư đã được sửa đổi tới 16 lần (trung bình mỗi năm sửa gần 3 lần), dẫn đến hệ quả pháp luật thiếu ổn định, làm tăng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Vì vậy, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng, Chính phủ cần cân nhắc kỹ việc có nên tiếp tục duy trì mô hình Luật Đầu tư vừa là đạo luật điều chỉnh quyền tự do kinh doanh, vừa gánh chức năng là một đạo luật cấp phép dự án đầu tư hay không. Việc thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư phải xem xét đủ mọi yếu tố từ địa điểm, đất đai, quy hoạch cho đến môi trường rồi sau đó nhà đầu tư lại phải làm lại các thủ tục tương ứng theo luật chuyên ngành đã làm kéo dài thời gian và gây chồng chéo.

Về lâu dài, cần phải thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư, tập trung vào quyền tự do kinh doanh và những lĩnh vực thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước, còn các vấn đề khác nên để luật chuyên ngành điều chỉnh theo nguyên tắc “một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính”.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân phát biểu về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), sáng ngày 2/11.

Chỉ ra những điểm bất cập trực tiếp giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành được xem xét cùng kỳ họp, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) cho rằng: “Luật chuyên ngành là cánh cửa trước, còn tại một số điều và phụ lục của Luật Đầu tư chính là cánh cửa sau. Cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn lọt vào”.

Lấy ví dụ cụ thể về lĩnh vực thuốc lá thế hệ mới, đại biểu Nhân nhận thấy rõ sự vênh nhau giữa dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (nghiêm cấm túi ngậm nicotine và shisha) với dự thảo Luật Đầu tư khi các sản phẩm này chưa được đưa vào danh mục cấm đồng bộ, tạo kẽ hở cho doanh nghiệp khiếu kiện và cơ quan thực thi lúng túng. Đại biểu kiến nghị thiết kế lại điều luật theo hướng cấm theo nhóm sản phẩm ngay trong luật, giao Chính phủ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định thay vì để khoảng trống pháp lý.

Về quản lý kinh doanh rượu, việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (Luật số 24/2026/QH16) thông qua tháng 8/2026 đã đưa kinh doanh rượu ra khỏi Phụ lục 4 (quản lý như thực phẩm từ 01/03/2027) trong khi Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn yêu cầu cấp phép sản xuất, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên tạo ra nghịch lý lớn về công cụ kiểm soát an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

“Cần rà soát kỹ lưỡng, đưa ngành nghề sản xuất, kinh doanh rượu trở lại Phụ lục 4 một cách thống nhất, gắn với hậu kiểm theo rủi ro để bảo đảm không có khoảng trống pháp lý dù chỉ một tháng”, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị.

Giải trình trước Quốc hội về những vấn đề liên quan đến Luật Đầu tư đã qua 16 lần sửa đổi, bổ sung và lý do tiếp tục sửa đổi trong giai đoạn hiện nay, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, những lần sửa đổi trước đây chủ yếu tập trung vào việc loại bỏ điều kiện thủ tục kinh doanh (đã cắt giảm 62 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và giảm tải 40 ngành nghề khác). Tuy nhiên, đợt sửa đổi lần này hướng tới một mục tiêu xuyên suốt là không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút nguồn lực và khơi thông vốn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%/năm.

“Có 3 lý do cốt lõi đòi hỏi phải sửa đổi Luật Đầu tư ngay thời điểm này là nhu cầu vốn cho giai đoạn mới cực kỳ lớn, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn tới dự kiến gấp 2,21 lần so với giai đoạn 2021 - 2025. Trong đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân phải đạt từ 30 - 40 tỷ USD/năm (gấp 6 – 7 lần giai đoạn trước)”, Bộ trưởng Bộ Tài Chính giải thích.

Để nâng cao sức cạnh tranh và chất lượng dòng vốn FDI, dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi đưa ra các chính sách ưu đãi đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên: đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, chuyển đổi số, đồng thời nâng cao tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhấn mạnh về cơ chế quản lý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc hỗ trợ, ưu đãi đầu tư phải gắn liền với kết quả đầu tư thực tế, có sự kiểm tra, giám sát và lượng hóa cụ thể. Nếu nhà đầu tư không đáp ứng đúng cam kết sau khi đã nhận ưu đãi, chúng ta phải có chế tài rút lại điều kiện nhằm giảm thiểu tối đa các khiếu kiện và tranh chấp đầu tư quốc tế phức tạp.