Quy hoạch phải thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng quốc gia

Cần đồng bộ dữ liệu quy hoạch

Góp ý kiến về hệ thống quy hoạch (Điều 5), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thực tiễn thời gian qua cho thấy việc tổ chức và triển khai quy hoạch ở một số ngành, lĩnh vực và một số địa phương vẫn còn tình trạng quản lý phân mảnh, thiếu sự liên thông và phối hợp thống nhất, dẫn đến chậm tiến độ phê duyệt dự án, gia tăng chi phí cho nhà đầu tư và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Sáng ngày 28/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Quy hoạch (sửa đổi).

Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc bổ sung cơ chế bắt buộc cập nhật, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu quy hoạch giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương trên hệ thống số hóa thống nhất, đồng thời quy định rõ trách nhiệm giải trình khi tiến độ quy hoạch chậm hoặc không khớp nối giữa các ngành. Việc này vừa khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, vừa bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, thông thoáng và có thể dự báo.

Theo đại biểu Lê Thanh Hoàn (đoàn đại biểu Thanh Hóa), thực tế cho thấy, quy hoạch hiện nay vẫn có sự trùng lặp về nội dung với các quy hoạch khác như: Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học có nội dung trùng lặp với quy hoạch lâm nghiệp, quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản; quy hoạch tổng thể khai thác sử dụng bền vững tài nguyên vùng bờ đều do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lập...

Do đó, Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành có liên quan tiếp tục rà soát, tích hợp nhiều các quy hoạch ngành với nhau để thu gọn danh mục quy hoạch của các ngành theo đúng tiêu chí đã nêu tại Tờ trình của dự án Luật nhằm khắc phục tình trạng chồng lấn về nội dung giữa các quy hoạch, bãi bỏ các quy hoạch không cần thiết, bảo đảm nguyên tắc “một cơ quan thực hiện nhiều việc, một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính”.

Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (đoàn TP Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, dự thảo Luật hiện nay vẫn còn đến 35 quy hoạch ngành, 14 quy hoạch chi tiết ngành. Khi có quá nhiều quy hoạch cùng tồn tại, địa phương khi lập quy hoạch hoặc triển khai dự án phải đối chiếu với nhiều loại quy hoạch cấp trên, làm gia tăng thủ tục, kéo dài thời gian và dễ phát sinh chồng chéo. Đề nghị Ban Soạn thảo cần nghiên cứu mạnh dạn tích hợp các quy hoạch quan trọng của ngành vào quy hoạch quốc gia.

Cho phép tỉnh tự điều chỉnh cục bộ trong biên độ hợp lý

Nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc sửa đổi Luật lần này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện công cụ quản lý không gian phát triển quốc gia, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) đề nghị, Điều 3 cần định nghĩa quy hoạch với nội hàm chính xác và ranh giới pháp lý rõ ràng. Hiện khái niệm mô tả quá rộng, dễ chồng lấn với chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Điều này dẫn đến hồ sơ lặp lại, thủ tục kéo dài.

“Cần làm rõ quy hoạch chỉ là công cụ phân bố không gian, không lồng ghép nhiệm vụ chỉ tiêu tăng trưởng, không thay thế kế hoạch hay chiến lược. Quy định trách nhiệm về chuẩn hóa dữ liệu đầu vào để hạn chế điều chỉnh”, đại biểu Hà Sỹ Đồng đề xuất.

Về hệ thống quy hoạch cần tinh gọn, bảo đảm liên kết thực chất, số tầng quy hoạch còn nhiều, nguy cơ chồng chéo trong triển khai. Để tránh phân mảnh, luật cần xác định rõ thứ bậc ưu tiên khi các quy hoạch chưa đồng nhất. Vì vậy cần bổ sung ưu tiên quy hoạch cấp quốc gia; quy hoạch vùng được ưu tiên nếu có tác động liên tỉnh và hiệu quả lan tỏa; quy hoạch tỉnh được xem xét khi có lợi ích kinh tế - xã hội trực tiếp.

Liên quan đến xử lý mâu thuẫn, cần cơ chế quyết định cuối cùng rõ ràng. Các điều khoản hiện hành mới liệt kê tình huống nhưng thiếu điểm kết thúc tranh chấp. Khi không có cơ quan phân xử cuối, quy hoạch có thể kéo dài nhiều năm. Đại biểu Hà Sỹ Đồng kiến nghị quy định Thủ tướng Chính phủ là cơ quan ra quyết định cuối cùng đối với các mâu thuẫn lớn, đồng thời đặt thời hạn xử lý để tránh trì hoãn.

Đối với quy trình lập, thẩm định, phê duyệt, đại biểu Hà Sỹ Đồng yêu cầu nên chuyển từ tuần tự sang tích hợp. Quy trình nhiều vòng lặp làm giảm tốc độ triển khai, đặc biệt với quy hoạch tỉnh. Việc rút ngắn quy trình là cần thiết nhằm tránh lỡ cơ hội đầu tư. Vì thế nên gộp nội dung lấy ý kiến – giải trình – thẩm định vào quy trình liên thông; áp dụng thẩm định song song để giảm thời gian xử lý hồ sơ.

Về nâng tiêu chuẩn lựa chọn tư vấn, gắn trách nhiệm pháp lý, ông Đồng cho hay năng lực tư vấn quyết định chất lượng quy hoạch nhưng dự thảo chưa quy định trách nhiệm khi tư vấn gây sai lệch dữ liệu. Ông Đồng kiến nghị quy định tiêu chí năng lực tư vấn; bổ sung chế tài buộc tư vấn chịu trách nhiệm pháp lý và tài chính khi hồ sơ lập quy hoạch sai lệch, gây thiệt hại phát triển địa phương.

“Quy hoạch tỉnh cần trao quyền điều chỉnh mạnh hơn để tăng tính chủ động. Hiện địa phương phải xin nhiều cấp khi điều chỉnh cục bộ, dù phạm vi nhỏ, gây chậm trễ và giảm tính cạnh tranh trong thu hút đầu tư. Vì vậy cần cho phép tỉnh tự điều chỉnh cục bộ trong biên độ hợp lý; được kiến nghị điều chỉnh quy hoạch ngành khi có hiệu quả kinh tế - xã hội vượt trội; khuyến khích mạnh mẽ phát triển logistics, không gian ngầm, đô thị TOD, năng lượng tái tạo”, ông Đồng nói và nhìn nhận điều chỉnh quy hoạch cần mở rộng trường hợp áp dụng để phù hợp thực tiễn biến động nhanh. Hiện chỉ điều chỉnh khi mâu thuẫn. Bởi trong thực tế, phát triển thay đổi nhanh theo công nghệ, cơ hội đầu tư và biến động thị trường.

Bên cạnh đó, ông Đồng cũng kiến nghị bổ sung điều kiện điều chỉnh rút gọn khi xuất hiện dự án động lực, cơ hội chiến lược lớn, sai số dữ liệu đo đạc hoặc cập nhật GIS, thay đổi công nghệ. Luật sửa đổi lần này cần tạo bước chuyển thực chất, tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian phát triển để quy hoạch thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng quốc gia.

Trong phiên thảo luận về Luật Quy hoạch (sửa đổi) sáng ngày 28/11, một số ý kiến đại biểu quốc hội thống nhất việc tích hợp sẽ làm rõ vai trò dẫn dắt của quy hoạch quốc gia, đồng thời các bộ ngành và địa phương phải tham gia tích cực, sâu hơn, hiệu quả hơn vào quá trình lập quy hoạch quốc gia. Từ đó, nâng cao chất lượng và sự thống nhất của hệ thống luật quy hoạch. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng của nhiều quốc gia đã chuyển sang mô hình quy hoạch tích hợp đa ngành.