Quần thể Di tích Lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ: Biểu tượng của khát vọng hòa bình, hạnh phúc

Thành phố Điện Biên ngày nay

Di tích Cò Nòi

Chúng tôi lên Điện Biên trong những ngày kỷ niệm 50 năm đất nước thống nhất và 71 năm Ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ bằng đường bộ, qua huyện Mai Sơn, tỉnh Lào Cai bởi nơi đây có Di tích Lịch sử Ngã ba Cò Nòi - điểm nối đường số 41 (nay là quốc lộ 6) với đường 13 (nay là quốc lộ 37) cách Điện Biên Phủ 145km, là cửa ải mà những người ra trận phải vượt qua, là nơi tập kết, trung chuyển vũ khí, lương thực, thuốc men của các tuyến vận chuyển từ Tây Bắc, Việt Bắc, Liên khu Ba, Liên khu Bốn cho chiến dịch Điện Biên Phủ.

Quân đội Pháp nhận ra ngã ba Cò Nòi là nơi duy nhất Việt Minh phải vượt qua để cung cấp hậu cần cho chiến trường Điện Biên Phủ, nên cứ khoảng mươi phút cho máy may đánh phá một lần, có ngày thả đến 70 tấn bom, mìn đủ loại, cả trăm thanh niên xung phong và dân công hoả tuyến hy sinh, nhưng không thể khuất phục được quân và dân Việt Nam trong việc bảo đảm vận tải thông suốt phục vụ tiền tuyến. Bộ đội ta mất 56 ngày đêm để tiêu diệt 49 cứ điểm với ba phân khu trải rộng khoảng 80km2 của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ nhưng ở ngã ba Cò Nòi, trên dưới 1.000 thanh niên xung phong phải đội bom để phá bom nổ chậm, vô hiệu hoá mìn, sửa đường, mở đường nhánh gần gấp đôi thời gian ấy để bộ đội tiền tuyến không thiếu ăn, không thiếu vũ khí và thuốc men.

Phải 50 năm sau ngày giải phóng Điện Biên, Di tích Lịch sử Ngã ba Cò Nòi mới được tái hiện trên diện tích 2ha, gồm đài tưởng niệm, phù điêu với nội dung toàn dân ra trận chi viện cho tiến tuyến, khu trưng bày kỷ vật thanh niên xung phong trong cuộc chiến tranh giữ nước lần thứ nhất. Nơi đây đã trở thành địa chỉ đỏ để tưởng nhớ bao người ngã xuống cho tuyến đường độc đạo lên Điện Biên luôn thông suốt để đánh thắng quân Pháp; nơi đây là địa chỉ đỏ trong những trang sử vàng của dân tộc, là nơi giáo dục và hun đúc lòng yêu nước, đức hy sinh cho độc lập tự do đối với lớp lớp người đời sau.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm hầm tướng De Castries, tháng 4/2004

Bùi ngùi rời Di tích Lịch sử Ngã ba Cò Nòi, chúng tôi ngược tiếp lên Tây Bắc, đến hai nơi mà du khách ít biết đến.

Đó là hang Thẩm Púa, còn được gọi là hang Ông Giáp, nằm dưới chân núi đá vôi Pú Hồng Cáy, xã Chiềng Đông, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên, cách trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ khoảng 65km, là địa điểm đặt sở chỉ huy đầu tiên của Chiến dịch Trần Đình (bí danh của Chiến dịch Điện Biên Phủ) trong 32 ngày (từ 7/12/1953 đến 17/1/1954). Khu vực này núi non hiểm trở, bên cạnh hang là một bãi đất bằng phẳng khoảng 10ha, có suối Nậm Hua chảy qua rồi đổ ra sông Mã.

Tại đây, ngày 12/1/1954, Đảng ủy Mặt trận Điện Biên họp, nhất trí với phương án dốc toàn lực lượng “đánh nhanh, thắng nhanh” trận Điện Biên Phủ trong ba đêm hai ngày.

Ngày 18/1/1954, để thuận tiện cho việc chỉ huy, Bộ Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ di chuyển đến hang Huổi He (xã Nà Nhạn, TP. Điện Biên ngày nay).

Di tích Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ ở Huổi He là một lòng hang khoảng 25m2, bao bọc bởi rừng rậm. Tại đây, sáng ngày 26/1/1954, sau khi trinh sát thực địa và có được nhiều tin tình báo quan trọng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã có quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân của ông: Chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Sau này, Đại tướng Lê Trọng Tấn (Tư lệnh Đại đoàn 312 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ) nói: “Nếu không có quyết định đánh chắc, tiến chắc ngày đó thì phần lớn chúng tôi không có mặt trong kháng chiến chống Mỹ”; và theo Trung tướng Vương Thừa Vũ (Tư lệnh Đại đoàn 308 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ): “Cứ đánh nhanh, giải quyết nhanh thì cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp có thể lui lại 10 năm nữa bởi ta sẽ mất 4 đại đoàn trong 6 đại đoàn quân chủ lực”.

Tư duy chiến lược xuất sắc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một nhân tố quyết định làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ.

Đến với Huổi He, chúng tôi không chỉ được tìm hiểu về nghệ thuật quân sự Việt Nam, cuộc sống, sinh hoạt của bộ đội ta trong thời chiến mà còn được khám phá, chiêm ngưỡng núi non Tây Bắc hùng vĩ, dù ngày nay rừng nguyên sinh không còn nhiều.

Rồi chúng tôi đến Mường Phăng cách lòng chảo Điện Biên 25km đường chim bay, tiếng Thái là “Rừng Lạnh” bởi có đỉnh Pú Huổi cao hơn 1.700m so với mặt biển, là cụm di tích lịch sử quan trong nhất trong quần thể Di tích Lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ. Sở chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ đóng giữa rừng già Pú Đồn có suối chảy quanh và rất nhiều cây dẻ, khi hoà bình lập lại, dân địa phương trìu mến gọi là Rừng Đại tướng. Tại đây, trong 105 ngày đêm (từ 31/1 đến 15/51954), Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra những chỉ thị, mệnh lệnh tấn công có tính chất quyết định, cuối cùng là lệnh tổng công kích trên toàn mặt trận vào ngày 7/5/1954, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Du khách thăm lán chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Mường Phăng

Đến Mường Phăng, lớp trẻ sẽ rất ngạc nhiên khi biết 50 sĩ quan, chiến sĩ công binh, chỉ bằng cuốc xẻng, trong 28 ngày đêm đã đào một đường hầm xuyên núi dài 96m nối lán làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp sang lán Phó tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái, vừa tiện liên lạc vừa là nơi tránh bom pháo địch, và thêm ngạc nhiên khi biết thế nào là bếp Hoàng Cầm nấu bằng củi mà không có chút khói nào vướng ngọn cây để tránh máy bay trinh sát của đối phương; lại càng ngạc nhiên nữa khi biết tại Sở Chỉ huy Mường Phăng, ngày 2/2/1954 đã diễn ra đám cưới giữa chàng trai Hoàng Xuân Tùy, Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, vừa chỉ huy xuất bản báo, vừa là Trưởng Ban Tuyên huấn mặt trận và cô văn công Song Ninh thuộc Đoàn Văn công Tổng cục Chính trị đang phục vụ bộ đội ở chiến trường, do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ hôn.

Lớp trẻ càng ngạc nhiên hơn khi biết, ngày 22/5/1954, hai tuần sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đã có một đám cưới ngay trong hầm của tướng De Castries - chỉ huy tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ giữa Tư lệnh phó Đại đoàn 312 Cao Văn Khánh 36 tuổi và “cô dâu Điện Biên” Tôn Nữ Ngọc Toản thuộc hoàng tộc xứ Huế, 23 tuổi - bác sĩ Đội Điều trị thương binh Đại đoàn 308 đặt cách sở chỉ huy của tướng De Castries 5km đường chim bay, ngay trong tầm pháo, trong sự chúc phúc của đồng đội.

Hạnh phúc giản dị từ hai đám cưới xuất phát từ tình yêu đơm hoa giữa chiến trận ấy là biểu tượng của khát vọng hòa bình, hạnh phúc của người Việt Nam ta.

Thăm di tích Đồi A1, khi ngắm nhìn hai cây phượng vĩ trổ hoa đỏ rực một góc trời giữa nắng tháng 5, những người lính trong cuộc chiến tranh vệ quốc lần thứ hai như chúng tôi càng xốn xang, càng thấm nỗi đau khi nghĩ đến trên 2.500 đồng đội nằm lại ở ba nghĩa trang tại Điện Biên Phủ là A1, Him Lam và Độc Lập, mà riêng nghĩa trang Độc Lập 1.442 ngôi mộ mà chỉ có hai ngôi mộ có tên, tức 1.440 gia đình không có tin tức của người ra đi không trở về!

Hang Thẩm Púa

Trong dịp kỷ niệm 71 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng tôi lại nghĩ đến cách đối nhân xử thế nhân văn của người Việt Nam khi khép lại quá khứ, hướng đến tương lai với hai đế quốc đã xâm chiếm đất nước ta, bởi thế, tại di tích chiến trưòng Điện Biên Phủ mới có đài tưởng niệm lính Pháp chết trận được phép xây dựng từ sáng kiến của cựu chiến binh Rolf Roder đóng tại cứ điểm Hồng Cúm, trong khuôn viên khoảng 1.000m2, cách hầm tướng De Castries hơn 200m. Tuy không có ngôi mộ nào nhưng đài tưởng niệm này được người dân địa phương gọi là “mộ Tây”, hằng ngày mở cửa đón khách tham quan, chủ yếu là khách các nước phương Tây.

Tượng đài Chiến thắng, quảng trường 7 tháng 5, đồi D1, đồi A1, đồi Ðộc Lập, cứ điểm Hồng Cúm, Him Lam, cầu Mường Thanh, Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đền thờ Liệt sĩ chiến trường Điện Biên Phủ, ụ pháo trong lòng đồi, đường kéo pháo… trong 45 điểm di tích của quần thể Di tích Lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ, phải thêm nhiều ngày nữa mới thăm hết. Nhưng dù chỉ đến được một vài di tích, tất cả đã là tượng đài vinh quang và bi tráng mãi mãi sống cùng chúng tôi…