Sinh ra trong hoàn cảnh gia đình còn nhiều thiếu thốn, con đường học vấn thuở nhỏ của ông Ngô Tôn Đức không trọn vẹn như mong muốn. Chính những thiệt thòi ấy đã sớm hình thành ở ông ý thức tự học bền bỉ. Mỗi cuốn sách có được, ông đều trân trọng, đọc kỹ và suy ngẫm, coi tri thức là tài sản quý giá nhất của đời mình. Thói quen ấy theo ông suốt những năm tháng thanh xuân, kể cả khi khoác áo lính. Trong quân ngũ, giữa huấn luyện và chiến đấu căng thẳng, sách vẫn là người bạn đồng hành, giúp ông giữ vững tinh thần và sự tỉnh táo giữa khói lửa chiến tranh.
Rời quân đội, ông được cử đi đào tạo kỹ sư ngành Cơ khí tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Bằng ý chí và tinh thần ham học hỏi, ông đã vượt qua kỳ thi tuyển nghiêm ngặt để theo học Khoa Cơ khí chế tạo máy, một lĩnh vực đòi hỏi tư duy kỹ thuật cao và sự bền bỉ lâu dài. Những năm tháng miệt mài trên giảng đường không chỉ giúp ông tích lũy nền tảng kiến thức vững chắc, mà còn rèn giũa phong cách học tập kỷ luật, nghiêm túc và cầu thị, hành trang theo ông suốt chặng đường đời.
Cuối năm 2018, ở tuổi 76 khi nhiều người đã an nhiên với đời sống tuổi già, ông Ngô Tôn Đức vẫn giữ nguyên niềm say mê học tập và quyết định nộp hồ sơ xét tuyển vào Trường Đại học Luật Hà Nội. Đó là lựa chọn không dễ dàng, bởi ngay trong gia đình cũng còn nhiều băn khoăn, lo lắng. Thế nhưng, với ông, nếu ngừng học cũng đồng nghĩa với việc đánh mất động lực sống. Trong quá trình theo học, cho đến nay, ông thường xuyên được các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Thạc sĩ của Trường Đại học Luật Hà Nội và một số cơ sở đào tạo khác trân trọng gửi tặng nhiều sách chuyên khảo, kèm lời nhắn: “Đọc rồi cho ý kiến”. Sự tin cậy ấy không chỉ ghi nhận tri thức và vốn trải nghiệm phong phú, mà còn khẳng định tư duy độc lập và tinh thần học thuật nghiêm túc, bền bỉ của một người học trò đặc biệt ở tuổi xế chiều.
 |
| Ông Ngô Tôn Đức kể về hành trình học tập của mình. |
Bốn năm miệt mài trên giảng đường, “sinh viên đặc biệt” ấy đã tốt nghiệp vào năm 2023, đúng dịp tròn 80 tuổi, với tấm bằng cử nhân loại Giỏi - một kết quả khiến không ít người trẻ cũng phải nể phục và suy ngẫm. Không dừng lại ở đó, đến tháng 9/2025, ông tiếp tục theo học lớp Luật chất lượng cao tại Học viện Tư pháp, coi việc học như một phần không thể thiếu trong đời sống tuổi già. Hiện nay, dù đã cao tuổi, ông Ngô Tôn Đức vẫn duy trì hợp tác chuyên môn với ba văn phòng, Công ty Luật tại Hà Nội, tham gia tư vấn, trao đổi nghiệp vụ và hỗ trợ giải quyết một số vấn đề pháp lý. Qua những hoạt động ấy, ông không chỉ tiếp tục bồi đắp kiến thức, kinh nghiệm, mà còn giữ cho mình nhịp làm việc năng động, gắn bó chặt chẽ với đời sống xã hội.
Lý giải việc ở tuổi “xưa nay hiếm” vẫn miệt mài đến giảng đường, ông Đức chỉ cười hiền, nói giản dị: “Nhiều tuổi rồi mình vẫn thấy dốt, học cho bớt dốt.” Với ông, học không phải để khoe bằng cấp, càng không phải để hơn ai, mà để hoàn thiện bản thân, hiểu biết hơn, sống có ích hơn, không bị tụt hậu trước những đổi thay nhanh chóng của thời cuộc.
Chia sẻ về kinh nghiệm học tập, ông cho rằng rào cản lớn nhất đối với người cao tuổi không nằm ở trí nhớ hay sức khỏe, mà chính là tâm lý ngại ngần, tự ti, sợ mình chậm hơn người khác. “Khi vượt qua được giới hạn trong suy nghĩ của bản thân, những khó khăn còn lại đều có thể khắc phục”, ông trải lòng. Theo ông, NCT cần lựa chọn phương pháp học phù hợp với mình: Chậm nhưng chắc, đọc kỹ, ghi chép cẩn thận, kết hợp học với trao đổi, thực hành và đặc biệt là giữ kỷ luật tự học. Thay vì so sánh với người trẻ, hãy nhìn lại chính mình của ngày hôm qua để thấy sự tiến bộ mỗi ngày.
Gửi gắm lời nhắn nhủ tới những NCT khác, ông nhấn mạnh: “Đừng nghĩ già rồi thì không cần học. Học để đầu óc minh mẫn, để sống vui, sống có ích và làm gương cho con cháu”. Với thế hệ trẻ, ông mong các bạn biết trân trọng cơ hội học tập khi còn đủ sức khỏe, thời gian và điều kiện; coi việc học là hành trình suốt đời, không chỉ gói gọn trong những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường.
Nhiều quốc gia phát triển mô hình đại học cho NCT Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, nhiều quốc gia đã phát triển mô hình đại học cho NCT, coi học tập suốt đời là giải pháp nâng cao chất lượng sống và giảm cô đơn. Tại châu Âu, các trường dành cho người từ 50 tuổi trở lên với chương trình đa dạng, linh hoạt. Mexico có Đại học U70 gắn học tập với chăm sóc sức khỏe và kỹ năng sống. Trung Quốc hình thành sớm các trường cho NCT với học phí phù hợp. Phần Lan xây dựng hệ giáo dục người lớn mở, không giới hạn tuổi, thúc đẩy hòa nhập xã hội. |
Câu chuyện của ông Ngô Tôn Đức không chỉ là tấm gương sáng về tinh thần hiếu học, mà còn là lời nhắc nhở đầy nhân văn rằng học tập không có tuổi. Trong bối cảnh xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa dân số, tinh thần học tập suốt đời của NCT không chỉ giúp họ sống khỏe, sống vui, mà còn lan tỏa những giá trị tích cực, trách nhiệm nêu gương, góp phần xây dựng một cộng đồng học tập bền vững và nhân văn.
Chia tay ông vào một buổi chiều cuối năm, khi những nụ đào đang khẽ căng mình chờ ngày bung nở, báo hiệu mùa Xuân mới với bao niềm vui và hy vọng, ông Đức nắm chặt tay tôi, chậm rãi nói. Với ông, học tập suốt đời được gói gọn trong bốn mục tiêu giản dị mà sâu sắc: Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình.
