Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, rút ngắn khoảng cách tụt hậu

Theo Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, một trong ba đột phá chiến lược là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trường, tạo lợi thế cạnh tranh, bảo đảm phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững của nền kinh tế.
Trải qua gần bốn thập kỉ thực hiện đổi mới, nhưng so với các nước trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam vẫn tụt hậu khá xa mà một trong những nguyên nhân là nguồn lực lao động chất lượng cao chậm phát triển…

Nguồn nhân lực là toàn bộ những người trong độ tuổi lao động có đủ điều kiện, khả năng tham gia lao động, bao gồm tài lực, thể lực và trí lực. Ở nước ta hiện nay, với 100 triệu dân có gần 53 triệu lao động (53%) từ 15 tuổi trở lên nhưng lao động qua đào tạo có chứng chỉ, bằng cấp mới xấp xỉ 27% (khoảng 14 triệu người), thua xa các nước trong khu vực nên năng suất lao động thấp…

Theo chỉ số vốn nhân lực (HCI) của Việt Nam, trong mấy năm qua có sự cải thiện nhưng kĩ năng của người lao động còn nhiều hạn chế, với 46/100 điểm (xếp thứ 103 trên thế giới), trong khối ASEAN chỉ cao hơn Indonesia, Lào và kém xa so với Singapore, Mailaisia, Philippine, Thái Lan.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Nguồn nhân lực Việt Nam “vừa thừa, vừa thiếu”. Thừa số lượng lao động giá rẻ, thiếu lực lượng lao động tay nghề chuyên môn cao. Cơ cấu lao động chưa hợp lí, cả về trình độ và phân bổ theo khu vực. Nguồn lao động chất lượng cao có sự chênh lệch lớn giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng, miền, giữa một số ngành, lĩnh vực. Đó là nguyên nhân dẫn đến năng suất lao động thấp so với thế giới và khu vực.

Nguyên nhân có nhiều nhưng trước hết ở cấp độ vĩ mô. Trong ba đột phá chiến lược thì đột phá trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đồng bộ với hệ thống chính sách, chương trình đào tạo, tuyển dụng, sử dụng nhân tài. Nhiều năm qua, đột phá về đào tạo nguồn nhân lực không rõ nét, chưa cân đối với đột phá về thể chế và phát triển hạ tầng. Tỉ lệ lao động qua đào tạo tăng tốc độ chậm: Năm 2011, tỉ lệ này là 15,4%, đến năm 2020 chỉ đạt 24,1% và hiện nay gần 27%. Theo tổ chức PPP, năng suất lao động của Việt Nam năm 2020 đạt 18,4 nghìn USD/người, chỉ bằng 11,3% của người lao động Singapore, bằng 23% của Hàn Quốc, 59% của Trung Quốc. Do năng suất lao động tăng cao, thu nhập bình quân đầu người của họ cao hơn nhiều so với Việt Nam: Singapore là 88.450 USD; Hàn Quốc là 56.709 USD …

Lực lượng lao động ở nước ta với 53 triệu người thì thì khu vực thành thị chiếm 37,5%, còn là ở nông thôn; trong tổng số đó tham gia lực lượng lao động năm 2023 chỉ chiếm 68,9%, hơn 38/53 triệu người chưa qua đào tạo. Còn người lao động đã qua đào tạo bị lãng phí lớn bởi không làm việc được, có hàng chục nghìn cử nhân thất nghiệp, rất nhiều người phải chạy xe ôm, bán hàng thuê…

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (4.0) bùng nổ nhanh, mạnh mẽ trên toàn cầu. Hơn lúc nào hết, phải đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để tăng nhanh năng suất lao động, thực hiện mục tiêu thoát khỏi mức thu nhập trung bình thấp vào năm 2025, có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Muốn vậy, tốc độ tăng trưởng phải liên tục duy trì mức 6,5-7 %/năm trong hơn 20 năm tới. Muốn đạt tăng trưởng bền vững, vấn đề tăng trưởng năng suất lao động là nhân tố quyết định. Mục tiêu ấy chỉ có thể thành hiện thực khi đẩy mạnh đột phá trong chiến lược về nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngành Giáo dục và Đào tạo, ngành Lao động-Thương binh và Xã hội có chức năng, nhiệm vụ chủ yếu trong việc thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực, trong đó có nguồn nhân lực chất lượng cao. Ngoài vai trò chủ đạo về đào tạo và sử dụng lao động thì các ngành này còn là cầu nối giữa nhà trường với doanh nghiệp, dẫn dắt cơ sở đào tạo “bắt tay” với doanh nghiệp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, giúp sinh viên ra trường đáp ứng ngay được nhu cầu của doanh nghiệp, giảm thời gian đào tạo lại. Định hướng nghề nghiệp cho sinh viên, đưa sinh viên vào doanh nghiệp thực tập, rồi tuyển dụng sinh viên là hướng đi nâng cao chất lượng đào tạo, hiệu quả sử dụng lao động. Liên kết đó là cách giải quyết tốt nhất chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thực tiễn, nâng tầm các trường đại học và doanh nghiệp, giảm mạnh lãng phí trong đào tạo.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đi đôi với thực hiện chuyển đổi số, yêu cầu cốt lõi là các ngành, lĩnh vực ưu tiên và nỗ lực thực hiện Chương trình chuyển đổi số quốc gia của Chính phủ. Quá trình này, đòi hỏi rất quyết liệt của hệ thống giáo dục - đào tạo, với việc thay đổi tư duy, phương pháp quản lí giáo dục, phương pháp dạy, đổi mới giáo trình, tăng cường thực hành, thực nghiệm, gắn với số hoá. Mặt khác, cũng cần đào tạo, đào tạo lại kĩ năng lãnh đạo, quản lí chuyển đổi số cho người đứng đầu các cơ quan, tổ chức đào tạo, nâng cao kĩ năng số cho người lao động tại doanh nghiệp, người dân để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ giáo dục, đào tạo thông qua công nghệ số.

Cùng với nhiệm vụ đào tạo, Nhà nước cần có những chính sách chuyên biệt về đãi ngộ, nuôi dưỡng, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao được đào tạo trong nước và nước ngoài, khuyến khích và thu hút người lao động trình độ cao từ các nước phát triển, du học sinh trở về, góp phần giải quyết bài toán mất cân đối trong nguồn lực lao động. Đồng thời, có chương trình tham gia đào tạo từ các doanh nghiệp, doanh nghiệp đặt hàng đào tạo từ các trường đại học, cao đẳng, các đơn vị sự nghiệp công lập. Cần phối hợp chặt chẽ cơ quan Nhà nước, cơ sở đào tạo với doanh nghiệp tư nhân, nơi sử dụng nhiều nhất nguồn lao động. Thị trường lao động cần linh hoạt, cho phép người lao động chuyển dịch từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác để phát huy năng lực, sáng tạo.

Trong nền kinh tế đang phát triển, nhiều ngành, lĩnh vực thiếu trầm trọng người lao động có trình độ, tay nghề cao. Đặc biệt, ngành vi mạch bán dẫn, có vai trò ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế thế giới với quy mô thị trường toàn cầu, đang tiếp tục tăng trưởng nhanh.

Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng (2021) xác định: “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lí và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo” là một trong ba đột phá chiến lược. Từ đó, Đảng đặt ra yêu cầu phải “Đào tạo con người theo hướng có đạo đức, kỉ luật, kỉ cương, ý thức trách nhiệm công dân, xã hội; có kĩ năng sống, kĩ năng làm việc, có trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin, công nghệ số, tư duy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế (công dân toàn cầu)” nhằm rút ngắn khoảng cách tụt hậu, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo đảm cho tăng trưởng bền vững, ổn định kinh tế vĩ mô, đất nước phát triển nhanh, bền vững trong thời kì mới…

Kim Quốc Hoa

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Trọn đời vì nước, vì dân

Trọn đời vì nước, vì dân

Bầu trời đầy mây, cơn mưa lúc nhẹ lúc nặng hạt hầu như diễn ra khắp ba miền. Tin buồn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng kính mến từ trần loan đi cả nước và kiều bào và bạn bè ta ở nước ngoài. Nhiều người lại nhớ đến câu thơ của nhà thơ Tố Hữu ngày Bác Hồ kính yêu từ trần hơn nửa thế kỷ trước “Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa”. Vẫn biết Bác Hồ là vị Cha già dân tộc, lãnh tụ vĩ đại kính yêu không gì và không ai có thể so sánh được, nhưng vào lúc này với những cơn mưa trời và “mưa lòng”, người dân khắp mọi miền đã giành cho Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, nhiều người trìu mến gọi Tổng Bí thư là bác Trọng, nghiêng mình và tiếc thương vô hạn.
Sắp xếp đơn vị hành chính Nhà nước là việc làm rất cần thiết

Sắp xếp đơn vị hành chính Nhà nước là việc làm rất cần thiết

Thực hiện Kết luận số 48 ngày 30/1/2023 của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 15 ngày 13/7/2023 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và sự chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, cấp huyện từ năm 2023 đến 2030, trong dư luận có ý kiến cho rằng: “Đang yên đang lành tách ra, nhập vào làm gì cho tốn công tốn sức”! Song cũng có người cho rằng, đây là việc làm rất cần thiết trong hoạt động xã hội, nhất là để phát triển toàn diện như hiện nay.
Thế giới diệu kì của văn học thiếu nhi

Thế giới diệu kì của văn học thiếu nhi

Không phải ngẫu nhiên mà những năm gần đây, văn học thiếu nhi lại được quan tâm nhiều đến vậy. Bởi bất kì ai cũng nhận thức được rằng, thiếu nhi là đối tượng cần thiết được quan tâm vun bồi tâm hồn, cần được giáo dục ý thức và hoàn thiện nhân cách ngay từ khi các em còn là những mầm xanh…
Tình cảm thiêng liêng của Bác Hồ dành cho thương binh, liệt sĩ

Tình cảm thiêng liêng của Bác Hồ dành cho thương binh, liệt sĩ

Trong suốt chiều dài lịch sử hàng nghìn năm, Nhân dân ta với tinh thần yêu nước, không quản gian khổ, hi sinh, kiên cường đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc.
Xây dựng gia đình văn hóa, hạnh phúc

Xây dựng gia đình văn hóa, hạnh phúc

Chúng ta, ai cũng muốn có một gia đình đầm ấm và hạnh phúc. Tuy nhiên, để đạt được phải thường xuyên chăm lo, xây dựng suốt cả cuộc đời mà điều cơ bản, quan trọng là giải quyết cho được các mâu thuẫn nội tại giữa các thế hệ trong gia đình về đạo đức, nhân cách, quan niệm và lối sống thì mới bảo đảm hạnh phúc bền vững!

Tin khác

TNXP viết tiếp trang sử truyền thống cách mạng

TNXP viết tiếp trang sử truyền thống cách mạng
Sau ngày miền Nam giải phóng, thống nhất đất nước, thế hệ thanh niên xung phong (TNXP) thứ nhất và thứ hai trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử vẻ vang. Thế hệ TNXP thứ ba ra đời, tiếp nối truyền thống xung phong, phục vụ công cuộc xây dựng phát triển kinh tế, bảo vệ Tổ quốc trong sự nghiệp đổi mới đất nước.

Đến nghĩa trang những ngày tháng Bảy

Đến nghĩa trang những ngày tháng Bảy
Một tháng 7 nữa lại về, vậy là đã 77 năm dân tộc ta kỉ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Toàn xã hội thể hiện lòng tri ân “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” với những chiến sĩ và đồng bào đã “không tiếc máu đào” anh dũng hi sinh, những thương binh đã bỏ lại một phần xương máu trên các chiến trường.

Rèn luyện để sống trung dung như cổ nhân

Rèn luyện để sống trung dung như cổ nhân
Trong xã hội hiện đại, nhịp sống có phần xô bồ, có phần quay cuồng, tôi bỗng nhớ nhiều câu thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm: “Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ/ Người khôn người đến chốn lao xao” (trích Cảnh nhàn).

Nhà lãnh đạo, nhà lí luận trẻ xuất sắc của cách mạng Việt Nam

Nhà lãnh đạo, nhà lí luận trẻ xuất sắc của cách mạng Việt Nam
Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - nhà lãnh đạo, nhà lí luận trẻ xuất sắc, tài năng, đạo đức cách mạng đã trở thành một tấm gương cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Những cống hiến to lớn và sự hi sinh oanh liệt của đồng chí đã góp phần làm rạng danh Tổ quốc ta, dân tộc ta; tô thắm thêm lịch sử và truyền thống vẻ vang của Ðảng ta.

Bộ Y tế: Đề nghị xây dựng Luật Dân số phù hợp với tình hình mới

Bộ Y tế: Đề nghị xây dựng Luật Dân số phù hợp với tình hình mới
Bộ Y tế đang đề nghị xây dựng Luật Dân số nhằm đáp ứng yêu cầu công tác dân số trong thời tình hình mới.

Bài học qua các chuyện về “vi hành”

Bài học qua các chuyện  về “vi hành”
Sinh thời, Bác Hồ dù bận trăm công nghìn việc, nhưng hễ có điều kiện là Người “vi hành”. Tuy nhiên, Bác vẫn khuyên cán bộ đi cơ sở, không nên “trống dong, cờ mở” để quần chúng đón tiếp linh đình, vừa mất thời gian của dân, vừa không nắm đúng thực tế.

Báo in trong cuộc chạy đua với TikTok

Báo in trong cuộc chạy đua với TikTok
Nhiều người cho rằng, trong thời đại công nghệ phát triển như vũ bão, sự lên ngôi của mạng xã hội (đặc biệt là TikTok - ứng dụng phổ biến tại Việt Nam khoảng hơn 5 năm trở lại đây) đã khiến báo in mất đi vị trí quan trọng trong đời sống xã hội.

Đôi điều về công tác đề bạt cán bộ

Đôi điều về công tác đề bạt cán bộ
Đánh giá cán bộ là tiền đề để lựa chọn và sử dụng đúng. Đó còn là tiền đề cho việc lựa chọn những cán bộ xứng đáng đảm trách các cương vị được giao. Đánh giá đúng sẽ đề bạt đúng, từ đó tạo nên tính thuyết phục của quá trình lựa chọn và sử dụng cán bộ không chỉ đối với cán bộ, đảng viên mà còn của đông đảo Nhân dân.

Khơi lên và phát huy giá trị chân, thiện, mĩ

Khơi lên và phát huy giá trị chân, thiện, mĩ
Đảng ta luôn xác định vai trò quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển bền vững đất nước. Trong đó, vấn đề trọng tâm là phát triển văn hóa đồng bộ, hài hòa với tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội. Đây là một định hướng căn bản trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, thể hiện tính ưu việt của chế độ ta trong việc hình thành nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Tăng cường kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ - “Thanh bảo kiếm” phòng, chống tham nhũng

Tăng cường kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ - “Thanh bảo kiếm” phòng, chống tham nhũng
Công tác cán bộ và kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ - “Thanh bảo kiếm” phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Yêu cầu cần có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và phát triển”

Xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và phát triển”
Gia đình là tổ ấm của mỗi người, là tế bào của xã hội, gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người, là nơi bảo tồn, lưu giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của dân tộc. Ngày Gia đình Việt Nam (28/6) là sự kiện quan trọng nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam.

"Có lòng Dân là có tất cả, mất lòng Dân là mất sạch trơn"

"Có lòng Dân là có tất cả, mất lòng Dân là mất sạch trơn"
Nhân dịp tôi được mời về dự lễ kỉ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Võ Trung Thành (14/4/1924-14/4/2024), nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy các tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Nghĩa Bình, Quảng Ngãi, tại xã Phổ Cường, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Chống “bệnh cố chấp” trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng

Chống “bệnh cố chấp” trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng
Ngay từ những ngày miền Bắc mới giải phóng, cuối năm 1954, Bác Hồ đã có một số bài viết với tiêu đề “Vững chắc và cố chấp” đề cập vấn đề này.

Một số bài báo nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh viết 100 năm trước

Một số bài báo nhà báo Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh viết 100 năm trước
Trước khi trở thành Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới; trong những năm tháng đầu tiên trên chặng đường đi tìm hình của nước, lãnh tụ Hồ Chí Minh đã làm báo và luôn xem báo chí là một vũ khí tư tưởng sắc bén.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với các nhà báo quốc tế

Chủ tịch Hồ Chí Minh với các nhà báo quốc tế
Ngay từ những năm đầu tiên hoạt động ở Pháp, Bác Hồ đã tiếp xúc với nhiều nhà báo cách mạng; học hỏi nghiệp vụ báo chí và liên tục viết báo. Người không nhận mình là nhà thơ, nhà văn, họa sĩ… nhưng vui vẻ nhận mình là nhà báo. Người khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam; là bạn lớn của hàng trăm nhà báo quốc tế ở nhiều châu lục.
Xem thêm
Phiên bản di động