Những bất cập xảy ra ở CLB Bảo tồn Văn hóa Đạo Mẫu Việt Nam: Cần xem xét và giải quyết dứt điểm

Khi GS. Ngô Đức Thịnh ốm, ông Phạm Tứ lên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, bà Trương Thu Hà làm Phó Giám đốc Trung Tâm, bà Nguyễn Thị Kim Loan làm Phó Chủ nhiệm thường trực CLB cùng 4 Phó Chủ nhiệm khác.

Do ông Phạm Tứ ốm, nên ngày 9/11/2022, PGS.TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam ban hành Quyết định số: 41/QĐ-HDSVHVN: “Để ông Phạm Tứ nghỉ hoàn toàn công tác quản lí và điều hành công việc của Trung tâm, thời gian 6 tháng từ 10/11/2022 đến 10/4/2023. Phân công bà Trương Thu Hà, Phó Giám đốc Trung tâm quản lí và điều hành mọi hoạt động của trung tâm trong thời gian ông Phạm Tứ nghỉ chữa bệnh. Phân công TS. Lê Thị Minh Lý thay mặt lãnh đạo Hội chỉ đạo, theo dõi và giúp đỡ Trung tâm…”.

Lễ ra mắt CLB Bảo tồn văn hoá Đạo mẫu Việt Nam năm 2010.

Ngày 12/12/2022, bà Lê Thị Minh Lý kí giấy mời bà Trương Thu Hà tới dự với nội dung: “Theo đề nghị của một số thành viên CLB Đạo mẫu Việt Nam và ông Phạm Tứ, Chủ nhiệm CLB về xin phép Hội Di sản Văn hóa Việt Nam được tổ chức một cuộc họp với cộng đồng”.

Trong khi ông Phạm Tứ đang chữa bệnh, Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam không nhận được đề nghị của các hội viên hay các Phó Chủ nhiệm CLB về việc kiện toàn tổ chức CLB, dẫn đến cuộc họp ngày 16/12/2022 xảy ra bất hòa…

Ngày 28/12/2022, bà Trương Thu Hà tiếp tục được mời tới dự họp công bố chức danh Chủ nhiệm, Phó Chủ nhiệm CLB Đạo mẫu Việt Nam, do PGS.TS Đỗ Văn Trụ kí, trong khi đó bà Trương Thu Hà vẫn đang là người lãnh đạo “hợp pháp” của Trung tâm không có đề xuất về kiện toàn nhân sự của CLB.

Trong chuyến giao lưu văn hóa tại Hàn Quốc tháng 6/2025, bà Lê Thị Minh Lý phát biểu: CLB Đạo mẫu Việt Nam được tái thành lập cuối năm 2022 và tổ chức này thuộc Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, Hội được UNESCO công nhận là một tổ chức phi Chính phủ về chuyên môn.

Nhiều hội viên của CLB Đạo mẫu Việt Nam cho rằng: CLB Đạo mẫu Việt Nam vẫn đang hoạt động bình thường và chưa bao giờ bị giải thể hay đình chỉ hoạt động, việc bà Lý phát ngôn như trên là chưa đúng. CLB Đạo mẫu Việt Nam trực thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, chứ không trực thuộc trực tiếp Hội Di sản Văn hóa Việt Nam. Và câu hỏi đặt ra là Hội Di sản Văn hóa Việt Nam được UNESCO công nhận khi nào? Bằng văn bản nào?

Công văn số: 68/CV-HDSVHVN của Hội Di sản văn hoá Việt Nam trả lời kiến nghị của hội viên.

Tại Hội nghị Ban chấp hành Hội Di sản Văn hóa Việt Nam nhiệm kì 2020-2025, được tổ chức ngày 6/6/2025, tại tỉnh Ninh Bình, bà Lê Thị Minh Lý cũng phát ngôn về việc xét duyệt danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực Di sản Văn hóa phi vật thể lần thứ IV của TP Hà Nội: “… Nhưng một tiêu chí mà Hội đồng Hà Nội đặt ra, đó là gì? Là anh phải tham gia vào việc bảo vệ di dích… anh phải bỏ tiền ra tu bổ di tích, thì anh được chấm điểm… một cái điểm quan trọng…”. Điều này trái với Nghị định số: 93/2023/NĐ-CP của Chính phủ, mà còn trái tinh thần Công ước UNESCO về Di sản văn hóa phi vật thể.

Ngoài ra, Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Thị Vui, Phó Chủ nhiệm CLB Đạo mẫu Việt Nam tại buổi phát trực tiếp trên mạng xã hội ngày 19/2/2025 cũng tuyên bố: “Báo cáo với mọi người, tôi cùng GS Ngô Đức Thịnh đi 21 nước trên thế giới thì mới được UNESCO công nhận… Hiện tôi đang công tác là Phó Chủ nhiệm CLB Đạo mẫu Việt Nam toàn quốc”, là không có căn cứ và cơ sở! Trong khi thực hiện nghi lễ Hầu đồng, bà Vui cầm mích xưng “Thánh, Chúa”, đọc thơ ca, hò vè, truyền phán chuyện ái tình và nhiều lời phản cảm, không đúng với truyền thống của nghi lễ tín ngưỡng.

Phóng viên đã đến Hội Di sản văn hóa Việt Nam gặp PGS, TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam. Ông Trụ giao cho bà Nguyễn Thị Thu Hà, Chánh văn phòng Hội Di sản văn hóa Việt Nam làm việc. Tại buổi làm việc ngày 7/11/2025, bà Hà cho biết: Hội đã có văn bản trả lời cho các ông, bà là hội viên CLB, quan điểm của Hội theo văn bản trên.

Theo đó, Công văn số: 67,68/CV-HDSVHVN ngày 4/11/2025 do Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam TS. Nguyễn Thế Hùng kí trả lời các hội viên CLB Đạo mẫu Việt Nam nêu: Vấn đề liên quan đến phát ngôn của bà Lê Thị Minh Lý, Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tại Hội nghị Ban Chấp hành Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tháng 8/2025 và Hội thảo tại Hàn Quốc tháng 5/2025. Lãnh đạo Hội Di sản Văn hóa Việt Nam đã họp xem xét kĩ lưỡng hai vấn đề nêu trên và kiểm tra các tài liệu liên quan. Hội thấy rằng, phát biểu của bà Lê Thị Minh Lý ở hai sự kiến đó có những câu từ chưa thật sự chính xác. Chủ tịch Hội đã phê bình bà Lê Thị Minh Lý, đồng thời đề nghị bà Lê Thị Minh Lý nghiêm túc rút kinh nghiệm và thận trọng hơn nữa trong việc phát ngôn.

Việc một số hội viên CLB Đạo mẫu Việt Nam thực hành di sản văn hóa phi vật thể Tín ngưỡng thờ Mẫu chưa bảo đảm tính chân thực của di sản, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam sẽ chỉ đạo và giao Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, CLB Đạo mẫu Việt Nam kiểm tra, hướng dẫn, nhắc nhở hội viên thực hành bảo đảm đúng với tính xác thực của di sản. Trường hợp tiếp tục có thực hành làm méo mó, biến dạng di sản thì cần chấn chỉnh, phê bình nghiêm khắc.

Hội Di sản Văn hóa Việt Nam không nhận được văn bản đề nghị của UBND TP Hà Nội, nên đương nhiên không thể cử bà Lê Thị Minh Lý tham gia Hội đồng xét tặng của TP Hà Nội. Bà Lê Thị Minh Lý tham gia Hội đồng theo lời mời của UBND TP Hà Nội, với tư cách chuyên gia về lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, việc này không trái với quy định của Nghị định: 93/2023-NĐ-CP của Chính phủ về xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân Nhân dân”, “Nghệ nhân Ưu tú”, trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Bà Trương Thu Hà, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam cho biết: “Việc kiện toàn CLB Đạo mẫu Việt Nam phải do Trung tâm đề xuất hay kiện toàn lãnh đạo CLB, nhưng bà Lý tự ý tổ chức họp, bỏ phiếu kiện toàn CLB…, bà Lý không hỏi, mà tự tổ chức, tôi chỉ được mời đến dự”.