Đặc sắc lễ hội Cầu ngư đầu xuân ở Quảng Ninh

Lễ hội Cầu ngư Hà An gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông (cá voi) - vị “Nam Hải Đại Tướng Quân” trong tâm thức cư dân ven biển. Từ hàng trăm năm trước, khi những lưu dân đầu tiên đến khai phá vùng biển Hà An, họ đã mang theo niềm tin rằng cá Ông thường cứu giúp thuyền bè gặp nạn giữa sóng to gió lớn. Từ đó, tục thờ cá Ông ra đời và dần trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh.

Ông Nguyễn Văn Công - Phó chủ tịch tỉnh Quảng Ninh dâng hương tại lễ hội Cầu ngư Hà An.

Theo các bậc cao niên trong làng, từ xa xưa, lễ hội Cầu ngư ở Hà An diễn ra khi các dòng họ ở các tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên xuống đây khai khẩn đất hoang lập lên làng xóm. Sau do biến thiên của lịch sử, chiến tranh, thiên tai, lễ hội cầu ngư bị lãng quên. Tuy vậy, gần hai mươi năm nay, được sự quan tâm của chính quyền địa phương và sự hưởng ứng của các bậc cao niên nên lễ hội được khôi phục lại và được tổ chức thường niên.

Đối với ngư dân ven biển, lễ hội Cầu ngư là lễ quan trọng, lớn nhất trong năm, vì đây là lễ hội cầu mùa - cầu ngư hay lễ tế ngư thần và cầu cho một năm “trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang” và nhằm “Uống nước nhớ nguồn”, tạ ơn các vị thần biển và thắt chặt thêm tình đoàn kết gắn bó giữa các ngư dân với nhau.

Các cụ cao niên Tế, lễ trong lễ hội Cầu Ngư Hà An.

Lễ hội Cầu ngư Hà An diễn ra trong 2 ngày: mùng 5, mùng 6 tháng Giêng Âm lịch, tại cảng cá Bến Giang với phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức trang trọng với nghi lễ dâng hương, văn tế, lễ tất… Mở đầu buổi lễ, người trong làng chọn ra 1 vị chủ tế là người có đức độ, con cháu đề huề, làm ăn thuận lợi, mọi người kính yêu. Chủ tế tới ngôi miếu trong làng là nơi chôn cất cá voi chết trôi dạt vào đây, làm lễ cúng các vị thần biển. Sau khi làm lễ, chủ tế cùng các vị trưởng lão ra biển lấy nước, rồi rước nước về trước cửa biển để làm lễ. Kế đó các con cháu làm nghề đi biển ở các vùng Tân An, Hà An, Hoàng Tân… mang lễ vật tới cúng các vị thần biển cầu mong cho trời yên biển lặng; đánh bắt được nhiều hải sản và bình an cho người, phương tiện trong mỗi chuyến ra khơi.

Trong tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng, các bô lão trong trang phục lễ truyền thống thay mặt dân làng dâng hương, đọc văn tế, bày tỏ lòng biết ơn biển cả và cầu cho một năm thuận buồm xuôi gió. Một điểm đặc biệt trong lễ Cầu ngư Hà An đó là lễ vật dâng cúng thần biển (thủy thần), gồm có 3 chiếc thuyền làm bằng giấy tượng trưng cho thuyền của ngư dân đi biển, 1 con cá giấy dài 2,5m, rộng 3,5cm tượng trưng cho cá ông- vị thần cai quản vùng biển; ngoài ra lễ vật còn có 6 con ngựa to, 6 màu sắc, một mâm hoa quả, trái cây, con long mã…

Ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh tặng cờ Tổ quốc và quà cho 9 tàu ngư dân xuất hành đầu Xuân.

Sau lễ Cầu ngư, UBND phường phát động ra quân thi đua đánh bắt hải sản với quyết tâm vươn khơi bám biển, vừa giúp nhau sản xuất, khai thác hải sản, cứu hộ, cứu nạn trên biển, vừa tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Lễ hội Cầu ngư không chỉ thể hiện bản sắc văn hóa dân gian đặc sắc, mang tính vùng miền mà còn bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, phát huy giá trị văn hóa biển Việt Nam. Lễ hội Cầu ngư còn là nguồn sử liệu, là những bằng chứng xác thực về chủ quyền biển đảo và kinh nghiệm ứng xử với biển đảo của các thế hệ người Việt Nam…

Ngày nay, lễ hội Cầu ngư Hà An không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn trở thành một sự kiện văn hóa - du lịch đặc sắc của địa phương; là sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Dù cuộc sống đã nhiều đổi thay, những con tàu công suất lớn thay cho thuyền nan xưa, thiết bị hiện đại hỗ trợ ra khơi, nhưng niềm tin vào biển cả và lòng tri ân với “Ông” vẫn vẹn nguyên trong tâm thức người dân.

Việc bảo tồn và phát huy lễ hội không chỉ góp phần giữ gìn di sản văn hóa phi vật thể mà còn củng cố tinh thần cộng đồng, tạo động lực để ngư dân yên tâm bám biển, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo.