Nhân mùa Vu Lan bàn chuyện chữ Hiếu

Không biết tự bao giờ, có lẽ từ khi Phật giáo truyền vào nước ta, vào tiết Rằm tháng 7 âm lịch, người dân tổ chức lễ Vu Lan (lễ báo hiếu cha mẹ). Vào mùa lễ Vu Lan, tùy theo từng gia đình, người ta làm lễ cúng tổ tiên và dâng thức ăn ngon, biếu quần áo mới, đẹp hoặc các đồ dùng cần thiết cho cha mẹ đã khuất. Dù làm ăn vất vả, nghèo túng đến đâu, dân chúng cũng cố dâng một thứ gì đó nhân ngày lễ, để tỏ lòng biết ơn đấng sinh thành.

Theo Phật thoại, ngày xưa Mục Kiền Liên là đệ tử của Đức Phật, ngài muốn báo công sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, bèn dùng tuệ nhỡn soi rọi thì thấy mẹ của ngài đang bị giam cầm trong ngục ở chốn ngã quỷ. Ngài biết đó là do quả báo, kiếp trước mẹ ngài đã gây nên tội ác nên phải chịu cực hình. Ngài đã vận dụng phép thần thông để đến dâng cơm cho mẹ, nhưng khi mẹ ngài cầm lấy bát cơm thì đã hóa thành đá. Ngài trở về bạch với Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, xin được giúp đỡ báo hiếu mẹ trong chốn ngục tù. Đức Phật bèn phóng hào quang soi rọi xuống thì tất cả chúng sinh và mẹ ngài đều được giải thoát. Nhưng mẹ ngài vừa ra khỏi ngục A-tì lại phải rơi vào ngục hắc ám. Ngài Mục Liên lại tâu với Đức Phật, lòng hiếu thảo của ngài đã động đến trời đất, tuy thế vẫn chưa đủ, phải nhờ đến sự hỗ trợ của mười phương chúng tăng mới giải thoát được cho mẹ ngài khỏi chốn địa ngục, trở về với thiên giới; nhờ đó vô số chúng sinh khác cùng số phận với mẹ ngài cũng được giải thoát theo. Căn cứ theo kinh Vu Lan Bồn, lễ Vu Lan được tổ chức vào Rằm tháng 7 âm lịch để chúng tăng, Phật tử cầu nguyện cho ông bà cha mẹ được siêu độ. Trong lễ hội Vu Lan, các trò về Mục Liên nêu gương hiếu thảo được diễn lại tùy theo từng nơi. Những trò đó, theo kinh Phật, vừa vạch ra con đường tội lỗi và cách diệt trừ. Gỡ tội lỗi đã mắc như đeo trên mình một khối đá to, một người đủ tài giỏi cũng không làm nổi, phải nhờ chúng sinh mười phương độ trì. Những cuộc chẩn tế cho người nghèo, thăm viếng người bệnh, những lễ phóng sinh (thả tự do cho các sinh vật bị bắt nhốt) được tổ chức. Những cuộc chẩn tế cho cô hồn, cúng cháo lá đa được diễn ra ở cửa chùa từ chiều cho đến khuya. Ở Việt Nam lễ Vu Lan được tổ chức kết hợp với lễ Địa quan xá tội.

Nhân mùa Vu Lan bàn chuyện chữ Hiếu
Ảnh minh hoạ

Như vậy qua lễ Vu Lan và sự tích Mục Kiền Liên cứu mẹ, chúng ta thấy Phật giáo rất coi trọng chữ hiếu. Một trong ba lễ lớn của Phật giáo trong năm là lễ báo hiếu cha mẹ. Dù rằng đã xuất gia nương nhờ cửa Phật, thoát tục nhưng ngay những tăng ni cũng không quên công ơn sinh thành của cha mẹ, thấy cha mẹ đang bị cực hình khổ sở thì tìm mọi cách để cứu thoát, không nề hà mọi nguy hiểm. Tìm mọi phương kế, hết lòng cứu giúp cho mẹ, đó là điều Phật giáo khuyên răn mọi chúng sinh. Bên cạnh việc khuyên răn cổ vũ cho những việc làm hiếu thảo, Phật giáo còn chỉ ra chữ hiếu là ở chỗ vạch rõ con đường tội lỗi của các bậc cha mẹ là do nhân duyên quả báo. Muốn hiếu thảo với cha mẹ thì phải chỉ cho cha mẹ làm điều lành, tu nhân tích đức để khỏi sa vào chốn ngã quỷ hắc ám. Tất cả là đều ở chữ Tâm của con người.

Theo quan niệm của Nho giáo, “chữ hiếu đứng đầu trăm nết, là gốc của đạo đức con người”. Người con có hiếu phải hết lòng yêu thương cha mẹ, phụng dưỡng khi còn sống, tuyệt đối phục tùng, không sửa đổi nhận xét việc làm của cha mẹ, nối chí lập thân, làm vinh hiển cho cha mẹ. Sách “Nhị thập tứ hiếu” viết: Niệm chữ hiếu cho tròn một tiết/ Thật suy ra trăm nết đều nên.

Khi cha mẹ mất, Nho giáo khuyên người ta thực hiện chữ hiếu là “phụng sự người đã chết như phụng sự người đang sống”. Bên cạnh đó, chữ hiếu của đạo Nho cũng có những hạn chế khác nữa như người con “có hiếu là phải giữ mình để phụng sự cha mẹ và coi phụng sự cha mẹ là cái gốc của mọi việc phụng sự” hoặc quan niệm “hiếu là để phụng sự vua, phụng sự bề trên, là để sai khiến dân chúng” hay: “Người hiếu đến mức cao nhất không gì bằng làm cho cha mẹ cao quý, làm cho cha mẹ cao quý nhất không gì bằng có được thiên hạ mà phụng dưỡng” (Hạnh Tử - Thiên Văn Chương).

Chu trình của chữ hiếu là liên tục, cái gương của việc thực hiện chữ hiếu của thế hệ đó sẽ hưởng do thế hệ sau tiếp thu và đáp lại. Không một cha mẹ nào được con cái đối xử tử tế, nếu cha mẹ đó đối xử tệ bạc với các đấng sinh thành.

Yếu tố cơ bản và tích cực nhất của Nho giáo về chữ hiếu, là quan niệm “chữ hiếu là gốc của đức nhân”, gốc của đạo đức con người”. Quả vậy, khi một người mà không có tình thương yêu, kính trọng, chăm sóc, người cha người mẹ mình thì thử hỏi người đó có thể thương yêu ai được, có thể thương dân, yêu nước được chăng? Một điều cũng đáng lưu ý nữa là không chỉ nuôi nấng cha mẹ là đã có hiếu, Khổng Tử viết: “Nuôi nấng cha mẹ mà không kính trọng thì so với nuôi chó, nuôi ngựa có gì để phân biệt?”. Đó cũng là điều đáng để cho chúng ta suy ngẫm.

Trong dân gian, chữ hiếu đã được thể hiện ngay trong những lời ru khi con người mới sinh ra, còn nằm trong nôi: Công cha như núi Thái Sơn/Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra/ Một lòng thờ mẹ kính cha/ Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Hay: Làm trai nết đủ trăm đường/ Trước tiên chữ hiếu đạo thường xưa nay…

Tình cảm của con cái với cha mẹ là cụ thể: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa/ Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương. Dù có túng nghèo đói kém vẫn hết lòng phụng dưỡng mẹ cha: Đói lòng ăn hột chà là/ Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng. Con cái phải luôn luôn cầu mong cho cha mẹ được sống lâu để phụng dưỡng để báo đáp công ơn: Mỗi đêm mỗi thắp đèn trời/ Cầu cho cha mẹ sống đời với con.

Với người Việt Nam việc thờ phụng cha mẹ là một việc làm có phúc đức nhất, hơn cả việc đi tu ở chùa: Tu đâu cho bằng tu nhà/ Thờ cha kính mẹ ấy là chân tu.

Chữ hiếu đối với cha mẹ là phụng dưỡng khi còn sống, sớm thăm tối viếng, gặp cảnh đói nghèo túng bấn, dù cho phải ăn đói, ngô khoai cũng gắng nuôi cha mẹ, nhường phần cơm ngon cho cha mẹ, mong mỏi cho cha mẹ sống lâu để báo đáp công ơn. Những việc làm đó là xuất phát từ tận đáy lòng, từ sự thôi thúc của con tim, là một nhu cầu tất yếu của con người. Chứ không phải khi cha mẹ còn sống, không chăm nom đến nơi đến chốn, đến khi chết thì mới tổ chức cúng tế linh đình, đó không phải là chữ hiếu. Nội dung chữ hiếu trong dân gian đơn giản, thiết thực, bất kì ai cũng có thể làm theo, miễn là có tấm lòng, có nhân cách.

Nguyễn Hoàng Duy

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Từng bừng khai mạc Lễ hội Phủ Đại năm 2024

Từng bừng khai mạc Lễ hội Phủ Đại năm 2024

Sáng 18/4 (10/3 âm lịch), UBND xã Lĩnh Toại, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa Từng bừng tổ chức Lễ hội Phủ Đại năm 2024
Diễn đàn Tuổi Bạc - Bài bản, khoa học, thiết thực

Diễn đàn Tuổi Bạc - Bài bản, khoa học, thiết thực

Diễn đàn Tuổi Bạc - Bài bản, khoa học, thiết thực
Bức ảnh “Mẹ con ngày hội ngộ”

Bức ảnh “Mẹ con ngày hội ngộ”

Trong căn nhà cấp 4 nằm giữa vườn dừa của ông Lê Văn Thức, sinh năm 1945, ở ấp 6, xã Tân Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, bức ảnh “Mẹ con ngày hội ngộ” được treo ở vị trí trang trọng. Mẹ ông, cụ Trần Thị Bích đã qua đời vì tuổi già. Còn Lê Văn Thức cũng đã gần 80 tuổi, thường xuyên đau ốm do di chứng của những đòn tra tấn trong nhà tù Mỹ ngụy.
Lễ hội đình làng Phương Liệt, một nét đẹp văn hóa

Lễ hội đình làng Phương Liệt, một nét đẹp văn hóa

Phương Liệt xa xưa có tên là làng Giáp Cửu - giáp thứ chín thuộc tổng Hoàng Mai, huyện Thanh Trì (phủ Thường Tín - Trấn Sơn Nam Thượng). Đến năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi thành Trấn Sơn Nam. Năm 1888, thực dân Pháp chiếm Hà Nội, tổng Hoàng Mai thuộc huyện Hoàng Long, tỉnh Hà Đông.
Đờn ca tài tử về đâu?

Đờn ca tài tử về đâu?

Đờn ca tài tử (ĐCTT) là loại hình nghệ thuật gắn liền với đời sống vật chất và tinh thần của người dân Nam Bộ. Mặc dù ra đời trong bối cảnh sinh hoạt văn hoá của cư dân vùng sông nước, song bên cạnh tính dân gian, loại hình này còn mang tính bác học bởi nó được sinh thành từ nhã nhạc cung đình Huế sang trọng.

Tin khác

Chèo quê xưa và nay

Chèo quê xưa và nay
Người dân thôn La Điền (làng La Điền), xã Tự Tân, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình rất đam mê nghệ thuật chèo truyền thống. Cách đây khoảng 80 năm, những người yêu chèo trong làng bàn với nhau thành lập một chiếu chèo, bầu ông Trần Hịnh làm trùm trưởng.

Mùa Xuân hành trình về Việt Bắc

Mùa Xuân hành trình về Việt Bắc
Hành trình trở về những địa danh cách mạng ở chiến khu Việt Bắc trong những ngày mùa Xuân ấm áp là trở về với ngọn nguồn cách mạng, vang vọng và ấm áp nơi đây hình ảnh, lời dạy của Bác Hồ kính yêu...

Chiêm ngưỡng đảo Ngọc

Chiêm ngưỡng đảo Ngọc
Hành trình tới thăm Phú Quốc, chúng tôi đã có những trải nghiệm thú vị và ý nghĩa về hòn đảo giàu đẹp của Tổ quốc, cảm nhận được những giá trị lớn lao mà biển đảo mang đến cho con người, cho đất nước…

Đầu Xuân thăm ngôi đền thiêng ở nơi một tiếng gà gáy 5 huyện đều nghe

Đầu Xuân thăm ngôi đền thiêng ở nơi một tiếng gà gáy 5 huyện đều nghe
Ngã Ba Bông, nơi sông Mã tách dòng phân nhánh thành sông Lèn (Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa) vẫn được người dân ví von là vùng đất một tiếng gà gáy, 5 huyện đều nghe. Nơi đây còn có đền Cô Bơ nổi tiếng linh thiêng, thu hút đông đảo du khách tới tham quan, vãn cảnh mỗi dịp Tết đến Xuân về.

Đặc sắc Lễ hội Mường Xia 2024

Đặc sắc Lễ hội Mường Xia 2024
Lễ hội Mường Xia là hoạt động văn hóa đặc sắc nhằm tri ân công lao của tướng quân Tư Mã Hai Đào, người đã có công lớn trong việc diệt trừ quân xâm lược, trấn ải biên cương.

Ngôi nhà gỗ mít của người thợ già

Ngôi nhà gỗ mít của người thợ già
Bằng sự đam mê nghề nghiệp sau nhiều năm miệt mài lao động, dưới bàn tay tài hoa của người thợ mộc già, ông tự mình làm nên căn nhà bên trong hoàn toàn bằng gỗ mít...

Những bông hoa đẹp chào mừng kỉ niệm 10 năm thành lập quận

Những bông hoa đẹp chào mừng kỉ niệm 10 năm thành lập quận
Sau một buổi sáng (16/3) sôi nổi, rộn rã, 10 phường 10 vẻ khác nhau, 30 tiết mục với sự tham gia của hàng trăm ca sĩ, diễn viên, nhạc công không chuyên như những bông hoa văn hóa, văn nghệ đẹp đủ màu đã nở tung, khoe sắc trên sân khấu lớn Liên hoan tiếng hát NCT năm 2024 của quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Thanh Hóa đón nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Sết Boóc Mạy

Thanh Hóa đón nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Sết Boóc Mạy
Lễ hội Sết Boóc Mạy được đồng bào người dân tộc Thái ở Như Thanh (Thanh Hóa) gìn giữ nhằm tri ân công đức của tổ tiên. Đồng thời, truyền lại cho thế hệ sau về truyền thống kiên cường, bất khuất của ông cha.

Thăm chợ có tuổi đời trên trăm năm

Thăm chợ có tuổi đời trên trăm năm
Ở TP Tân An, tỉnh Long An có một khu chợ hơn trăm năm tuổi mà ngày nay, người dân vẫn nhắc đến với tất cả thân thương - chợ cũ Tân An...

Khám phá kho cổ vật ở tòa thành đá hơn 600 năm tuổi

Khám phá kho cổ vật ở tòa thành đá hơn 600 năm tuổi
Sau nhiều cuộc khai quật, kho cổ vật hơn 600 năm tuổi hiện được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ (Vĩnh Lộc, Thanh Hóa) trưng bày, thu hút đông đảo du khách tham quan, chụp ảnh.

Bánh mì Việt Nam đứng đầu danh sách món sandwich ngon nhất thế giới

Bánh mì Việt Nam đứng đầu danh sách món sandwich ngon nhất thế giới
Chuyên trang ẩm thực Tasteatlas mới đây đã đăng bài viết "Top 100 sandwiches in the world" (top 100 món bánh sandwich ngon nhất thế giới), trong đó bánh mì Việt Nam đứng ở vị trí đầu tiên.

Khỏe để tiếp tục đóng góp xây dựng quê hương, đất nước

Khỏe để tiếp tục đóng góp xây dựng quê hương, đất nước
Ngày 2/3, Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam và Hội NCT TP Hà Nội phối hợp tổ chức Liên hoan dân vũ - DanceSport - Nhóm nhảy múa Zumba Fitness và Earobic - Yoga khu vực phía Bắc năm 2024. Tham dự có TS Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Hội NCT Việt Nam; bà Nguyễn Thị Kim Liên, Giám đốc Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam; ông Nguyễn Thế Toàn, Phó Trưởng ban Thường trực Hội NCT TP Hà Nội; đại diện Trung ương Hội NCT Việt Nam, lãnh đạo Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam, Thường trực Hội NCT TP và hàng trăm vũ công, diễn viên đến từ 26 đoàn thuộc các tỉnh, TP (Thái Nguyên, Bắc Giang, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hà Nam).

Khai mạc Lễ hội Đền Cờn và Khai trương du lịch Hoàng Mai năm 2024

Khai mạc Lễ hội Đền Cờn và Khai trương du lịch Hoàng Mai năm 2024
Tối 29/2, UBND thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An đã tổ chức Khai mạc Lễ hội Đền Cờn và Khai trương du lịch Hoàng Mai năm 2024, nhằm quảng bá các sản phẩm du lịch của thị xã.

Chủ động, đoàn kết, sáng tạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Chủ động, đoàn kết, sáng tạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ
Sáng 27/2, Trung tâm Văn hóa NCT Việt Nam tổ chức Hội nghị tổng kết công tác năm 2023, triển khai nhiệm vụ năm 2024. Tham dự Hội nghị có TS Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Trung ương Hội NCT Việt Nam; lãnh đạo các Ban, Văn phòng Trung ương Hội; đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; các Đoàn nghệ thuật, các CLB thành viên thuộc Trung tâm và đông đảo hội viên.

Tết của người Sán Chỉ ở xã vùng cao Đại Dực

Tết của người Sán Chỉ ở xã vùng cao Đại Dực
Dẫu ở vùng sâu vùng xa của huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh, nhưng người Sán Chỉ ở xã Đại Dực lại có một cái Tết rất vui và đậm đà bản sắc dân tộc.
Xem thêm
Xây dựng Đề án phát triển du lịch giai đọan 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030

Xây dựng Đề án phát triển du lịch giai đọan 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030

Hà Trung là một huyện đồng bằng nằm ở phía bắc tỉnh thanh Hóa. Cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng 25km, có vị trí chiến lược quan trọng, thuận lợi về giao thông, nằm trên đường quốc lộ 1A là cửa ngõ phía bắc của tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây được biết đ
Nghỉ lễ dài ngày, khách mua vé máy bay tăng cao

Nghỉ lễ dài ngày, khách mua vé máy bay tăng cao

Kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5 có thể được nghỉ liên tục 5 ngày nên nhiều gia đình đã sớm lên kế hoạch đi du lịch, kéo theo lượng mua vé máy bay tăng nhanh. Liệu giá vé có tăng cao?
Không gian đọc miễn phí tại di sản Thành nhà Hồ

Không gian đọc miễn phí tại di sản Thành nhà Hồ

Tham quan di sản Thành nhà Hồ, du khách có dịp khám phá những bí ẩn về quá trình xây dựng thành ở không gian trưng bày tại cổng Nam di sản Thành nhà Hồ.
Link xem trực tiếp, nhận định U23 Việt Nam - U23 Kuwait, 22h30 hôm nay

Link xem trực tiếp, nhận định U23 Việt Nam - U23 Kuwait, 22h30 hôm nay

Trong trận ra quân tại VCK U23 châu Á 2024, U23 Việt Nam đụng độ đối thủ U23 Kuwait. Trận đấu giữa U23 Việt Nam và U23 Kuwait sẽ diễn ra lúc 22h30 tối nay 17/4 (theo giờ Việt Nam), trên sân Al Janoub tại Al Wakrah (Qatar).
Hàng ngàn runner háo hức nhận BIB VPBank Can Tho Music Night Run 2024

Hàng ngàn runner háo hức nhận BIB VPBank Can Tho Music Night Run 2024

VPBank Can Tho Music Night Run 2024 đang nóng hơn bao giờ hết khi có hàng ngàn runner đã “đổ bộ” tới quảng trường công viên sông Hậu để nhận BIB, racekit trải nghiệm hoạt động bên lề sự kiện
Giải Bóng đá Hiệp hội các doanh nghiệp miền Nam - Tranh Cúp JBN lần thứ Nhất

Giải Bóng đá Hiệp hội các doanh nghiệp miền Nam - Tranh Cúp JBN lần thứ Nhất

Sáng 7/4, Hội doanh nghiệp Quảng Ngãi (QNG), Tổ chức kết nối doanh nghiệp BNI chapter BIDI, Cộng đồng doanh nghiệp JBN, cùng CLB doanh nghiệp TTV tổ chức khai mạc Giải bóng đá Hiệp hội các doanh nghiệp miền Nam, tranh Cúp JBN lần thứ Nhất tại Sân vận động Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật TP Hồ Chí Minh.
Mẹ của chúng mình

Mẹ của chúng mình

Liza không ngờ mục tiêu đến làm ở cửa hàng thời trang và mĩ phẩm lại thay đổi nhanh đến như vậy. Lúc nhờ Hạnh - cô bạn học người Việt thân nhất lớp - xin việc, Liza nói với bạn:
Tiếng vọng từ trái tim

Tiếng vọng từ trái tim

Tú quyết định làm đám cưới với Thanh, một quyết định không vội vã, cũng không hề bị câu thúc, mà đơn giản cái quyết định này đến từ tiếng vọng của trái tim.
Chị em dâu

Chị em dâu

Bà Lành sinh được hai đứa con trai, cũng vì chiến tranh nên đứa lớn cách đứa út đến gần 20 tuổi. Ngày trước bà cũng từng đi làm dâu trong gia đình đông anh em, bà hiểu câu nói người xưa “Chị em dâu nấu đầu trâu lủng nồi”, thế nhưng trong những năm đói quay đói quắt, chiến tranh giặc giã, tất cả chị em dâu nhà bà phải xa chồng nên mọi phụ nữ trong gia đình đều yêu thương và đoàn kết lẫn nhau.
Phim "Đào, phở và piano" sẽ được chiếu trên truyền hình

Phim "Đào, phở và piano" sẽ được chiếu trên truyền hình

Cục trưởng Cục Điện ảnh Vi Kiến Thành cho biết phim điện ảnh "Đào, phở và piano" sẽ được chiếu rộng rãi trên truyền hình vào dịp 10/10.
Đề xuất chặn tài khoản facebook và tiktok của Nam Em

Đề xuất chặn tài khoản facebook và tiktok của Nam Em

Sở TT&TT TP.HCM cho biết đã mời bà Nguyễn Thị Lệ Nam Em làm việc về hoạt động cung cấp thông tin trên các tài khoản mạng xã hội vào ngày 26/3 và ngày 2/4. Tuy nhiên, Nam Em đã không đến với lý do bận công việc tại Đà Lạt. Sở tiếp tục mời Nguyễn Thị Lệ Nam
Sở TT&TT TP Hồ Chí Minh tiếp tục mời Nam Em lên làm việc

Sở TT&TT TP Hồ Chí Minh tiếp tục mời Nam Em lên làm việc

Theo đại diện Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM cho biết, Sở đã có giấy mời Nam Em lên làm việc lần 2. Kết quả buổi làm việc sẽ được cơ quan chức năng thông tin vào thời gian tới.
Phiên bản di động