Nhân mùa Vu Lan bàn chuyện chữ Hiếu

Không biết tự bao giờ, có lẽ từ khi Phật giáo truyền vào nước ta, vào tiết Rằm tháng 7 âm lịch, người dân tổ chức lễ Vu Lan (lễ báo hiếu cha mẹ). Vào mùa lễ Vu Lan, tùy theo từng gia đình, người ta làm lễ cúng tổ tiên và dâng thức ăn ngon, biếu quần áo mới, đẹp hoặc các đồ dùng cần thiết cho cha mẹ đã khuất. Dù làm ăn vất vả, nghèo túng đến đâu, dân chúng cũng cố dâng một thứ gì đó nhân ngày lễ, để tỏ lòng biết ơn đấng sinh thành.

Theo Phật thoại, ngày xưa Mục Kiền Liên là đệ tử của Đức Phật, ngài muốn báo công sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, bèn dùng tuệ nhỡn soi rọi thì thấy mẹ của ngài đang bị giam cầm trong ngục ở chốn ngã quỷ. Ngài biết đó là do quả báo, kiếp trước mẹ ngài đã gây nên tội ác nên phải chịu cực hình. Ngài đã vận dụng phép thần thông để đến dâng cơm cho mẹ, nhưng khi mẹ ngài cầm lấy bát cơm thì đã hóa thành đá. Ngài trở về bạch với Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, xin được giúp đỡ báo hiếu mẹ trong chốn ngục tù. Đức Phật bèn phóng hào quang soi rọi xuống thì tất cả chúng sinh và mẹ ngài đều được giải thoát. Nhưng mẹ ngài vừa ra khỏi ngục A-tì lại phải rơi vào ngục hắc ám. Ngài Mục Liên lại tâu với Đức Phật, lòng hiếu thảo của ngài đã động đến trời đất, tuy thế vẫn chưa đủ, phải nhờ đến sự hỗ trợ của mười phương chúng tăng mới giải thoát được cho mẹ ngài khỏi chốn địa ngục, trở về với thiên giới; nhờ đó vô số chúng sinh khác cùng số phận với mẹ ngài cũng được giải thoát theo. Căn cứ theo kinh Vu Lan Bồn, lễ Vu Lan được tổ chức vào Rằm tháng 7 âm lịch để chúng tăng, Phật tử cầu nguyện cho ông bà cha mẹ được siêu độ. Trong lễ hội Vu Lan, các trò về Mục Liên nêu gương hiếu thảo được diễn lại tùy theo từng nơi. Những trò đó, theo kinh Phật, vừa vạch ra con đường tội lỗi và cách diệt trừ. Gỡ tội lỗi đã mắc như đeo trên mình một khối đá to, một người đủ tài giỏi cũng không làm nổi, phải nhờ chúng sinh mười phương độ trì. Những cuộc chẩn tế cho người nghèo, thăm viếng người bệnh, những lễ phóng sinh (thả tự do cho các sinh vật bị bắt nhốt) được tổ chức. Những cuộc chẩn tế cho cô hồn, cúng cháo lá đa được diễn ra ở cửa chùa từ chiều cho đến khuya. Ở Việt Nam lễ Vu Lan được tổ chức kết hợp với lễ Địa quan xá tội.

Nhân mùa Vu Lan bàn chuyện chữ Hiếu
Ảnh minh hoạ

Như vậy qua lễ Vu Lan và sự tích Mục Kiền Liên cứu mẹ, chúng ta thấy Phật giáo rất coi trọng chữ hiếu. Một trong ba lễ lớn của Phật giáo trong năm là lễ báo hiếu cha mẹ. Dù rằng đã xuất gia nương nhờ cửa Phật, thoát tục nhưng ngay những tăng ni cũng không quên công ơn sinh thành của cha mẹ, thấy cha mẹ đang bị cực hình khổ sở thì tìm mọi cách để cứu thoát, không nề hà mọi nguy hiểm. Tìm mọi phương kế, hết lòng cứu giúp cho mẹ, đó là điều Phật giáo khuyên răn mọi chúng sinh. Bên cạnh việc khuyên răn cổ vũ cho những việc làm hiếu thảo, Phật giáo còn chỉ ra chữ hiếu là ở chỗ vạch rõ con đường tội lỗi của các bậc cha mẹ là do nhân duyên quả báo. Muốn hiếu thảo với cha mẹ thì phải chỉ cho cha mẹ làm điều lành, tu nhân tích đức để khỏi sa vào chốn ngã quỷ hắc ám. Tất cả là đều ở chữ Tâm của con người.

Theo quan niệm của Nho giáo, “chữ hiếu đứng đầu trăm nết, là gốc của đạo đức con người”. Người con có hiếu phải hết lòng yêu thương cha mẹ, phụng dưỡng khi còn sống, tuyệt đối phục tùng, không sửa đổi nhận xét việc làm của cha mẹ, nối chí lập thân, làm vinh hiển cho cha mẹ. Sách “Nhị thập tứ hiếu” viết: Niệm chữ hiếu cho tròn một tiết/ Thật suy ra trăm nết đều nên.

Khi cha mẹ mất, Nho giáo khuyên người ta thực hiện chữ hiếu là “phụng sự người đã chết như phụng sự người đang sống”. Bên cạnh đó, chữ hiếu của đạo Nho cũng có những hạn chế khác nữa như người con “có hiếu là phải giữ mình để phụng sự cha mẹ và coi phụng sự cha mẹ là cái gốc của mọi việc phụng sự” hoặc quan niệm “hiếu là để phụng sự vua, phụng sự bề trên, là để sai khiến dân chúng” hay: “Người hiếu đến mức cao nhất không gì bằng làm cho cha mẹ cao quý, làm cho cha mẹ cao quý nhất không gì bằng có được thiên hạ mà phụng dưỡng” (Hạnh Tử - Thiên Văn Chương).

Chu trình của chữ hiếu là liên tục, cái gương của việc thực hiện chữ hiếu của thế hệ đó sẽ hưởng do thế hệ sau tiếp thu và đáp lại. Không một cha mẹ nào được con cái đối xử tử tế, nếu cha mẹ đó đối xử tệ bạc với các đấng sinh thành.

Yếu tố cơ bản và tích cực nhất của Nho giáo về chữ hiếu, là quan niệm “chữ hiếu là gốc của đức nhân”, gốc của đạo đức con người”. Quả vậy, khi một người mà không có tình thương yêu, kính trọng, chăm sóc, người cha người mẹ mình thì thử hỏi người đó có thể thương yêu ai được, có thể thương dân, yêu nước được chăng? Một điều cũng đáng lưu ý nữa là không chỉ nuôi nấng cha mẹ là đã có hiếu, Khổng Tử viết: “Nuôi nấng cha mẹ mà không kính trọng thì so với nuôi chó, nuôi ngựa có gì để phân biệt?”. Đó cũng là điều đáng để cho chúng ta suy ngẫm.

Trong dân gian, chữ hiếu đã được thể hiện ngay trong những lời ru khi con người mới sinh ra, còn nằm trong nôi: Công cha như núi Thái Sơn/Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra/ Một lòng thờ mẹ kính cha/ Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Hay: Làm trai nết đủ trăm đường/ Trước tiên chữ hiếu đạo thường xưa nay…

Tình cảm của con cái với cha mẹ là cụ thể: Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa/ Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương. Dù có túng nghèo đói kém vẫn hết lòng phụng dưỡng mẹ cha: Đói lòng ăn hột chà là/ Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng. Con cái phải luôn luôn cầu mong cho cha mẹ được sống lâu để phụng dưỡng để báo đáp công ơn: Mỗi đêm mỗi thắp đèn trời/ Cầu cho cha mẹ sống đời với con.

Với người Việt Nam việc thờ phụng cha mẹ là một việc làm có phúc đức nhất, hơn cả việc đi tu ở chùa: Tu đâu cho bằng tu nhà/ Thờ cha kính mẹ ấy là chân tu.

Chữ hiếu đối với cha mẹ là phụng dưỡng khi còn sống, sớm thăm tối viếng, gặp cảnh đói nghèo túng bấn, dù cho phải ăn đói, ngô khoai cũng gắng nuôi cha mẹ, nhường phần cơm ngon cho cha mẹ, mong mỏi cho cha mẹ sống lâu để báo đáp công ơn. Những việc làm đó là xuất phát từ tận đáy lòng, từ sự thôi thúc của con tim, là một nhu cầu tất yếu của con người. Chứ không phải khi cha mẹ còn sống, không chăm nom đến nơi đến chốn, đến khi chết thì mới tổ chức cúng tế linh đình, đó không phải là chữ hiếu. Nội dung chữ hiếu trong dân gian đơn giản, thiết thực, bất kì ai cũng có thể làm theo, miễn là có tấm lòng, có nhân cách.

Nguyễn Hoàng Duy

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Phòng, chống vi phạm pháp luật trong hoạt động VH-TT&DL: Lấy cái đẹp dẹp cái xấu

Phòng, chống vi phạm pháp luật trong hoạt động VH-TT&DL: Lấy cái đẹp dẹp cái xấu

Tăng cường thực thi pháp luật trong các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, Bộ VH-TT&DL đã có công văn yêu cầu các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ; các Sở VH-TT&DL, Sở VH-TT, Sở Văn hóa, Thông tin, Thể thao và Du lịch; Sở Du lịch các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam với các chủ đề thiết thực, phù hợp trong bối cảnh đại dịch Covid-19.
Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân giữ chức Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân giữ chức Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam

Sáng 22/9, hội nghị công bố Quyết định của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc chỉ định Bí thư Đảng đoàn và bầu chức danh Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học Nghệ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2025 đã được tổ chức. Đồng chí Nguyễn Trọng Nghĩa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương dự hội nghị.
Người theo đạo Mẫu bức xúc khi di sản bị phỉ báng, xúc phạm

Người theo đạo Mẫu bức xúc khi di sản bị phỉ báng, xúc phạm

Những hành động phỉ báng, xúc phạm di sản Tín ngưỡng thờ Mẫu xuất hiện trên một tài khoản Youtuber có tên “Thầy Long 0984...” trong những ngày qua khiến cộng đồng những người theo Đạo Mẫu thực sự bức xúc. Nhiều ý kiến gay gắt lên án và đề nghị các cơ quan chức năng cần sớm vào cuộc, có biện pháp xử lý nghiêm hành vi xúc phạm di sản tín ngưỡng, tránh tạo tiền lệ cho các hành động sai trái có thể tiếp diễn sau này.
Phổ biến phim trên không gian mạng: Tiêu chí nào để quyết định tiền kiểm hay hậu kiểm?

Phổ biến phim trên không gian mạng: Tiêu chí nào để quyết định tiền kiểm hay hậu kiểm?

Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các Ủy ban của Quốc hội về hồ sơ dự án Luật Điện ảnh (sửa đổi), cuối tuần qua, Ban soạn thảo dự án Luật tiếp tục hoàn thiện Dự thảo. Các vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau vẫn tiếp tục được cân nhắc kỹ, đặc biệt câu chuyện tiền kiểm hay hậu kiểm đối với phổ biến phim trên không gian mạng vẫn tạo tranh luận trái chiều.
Hội An được vinh danh trong Top 15 thành phố tuyệt vời nhất châu Á

Hội An được vinh danh trong Top 15 thành phố tuyệt vời nhất châu Á

Trang Travel+Leisure vừa công bố bình chọn The World's Best Awards 2021 dành cho các điểm đến và dịch vụ du lịch hàng đầu thế giới, trong đó thành phố Hội An của Việt Nam đã lọt vào tốp 15 thành phố tuyệt vời nhất châu Á (The Top 15 cities in Asia).

Tin khác

Chuỗi triển lãm online “Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam”

Chuỗi triển lãm online “Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam”
Từ ngày 15/9 đến tháng 10/2021, Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức chương trình triển lãm online trên nền tảng mạng xã hội về chủ đề “Huế - Kinh đô Áo dài Việt Nam”. Triển lãm nhằm tôn vinh, quảng bá hình ảnh áo dài truyền thống trong dòng chảy văn hóa, lịch sử dân tộc; gắn với các hoạt động nghi lễ, sinh hoạt lễ hội truyền thống cũng như trong hoạt động thường ngày của người Việt. Đây là một trong những hoạt động ý nghĩa triển khai đề án “Huế- Kinh đô Áo dài” trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 hiện nay.

Trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ

Trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ
Cùng thời điểm với những ồn ào liên quan đến nghệ sĩ Việt Nam, ở Trung Quốc diễn ra hiện tượng các cơ quan quản lý văn hóa mạnh tay chấn chỉnh hoạt động của các nghệ sĩ, mong muốn trả lại môi trường nghệ thuật trong sáng đúng nghĩa, để nghệ thuật thực sự hướng con người đến chân - thiện - mỹ, giúp con người hoàn thiện nhân cách, đạo đức của mình.

Anh Lưu Quốc Cường và Nhóm từ thiện: Trao quà nhận lại yêu thương

Anh Lưu Quốc Cường và Nhóm từ thiện: Trao quà nhận lại yêu thương
Anh Lưu Quốc Cường- thành viên Cơ sở sản xuất Lập Quyền, quận 11, TP.Hồ Chí Minh cùng Nhóm thiện nguyện đã không quản mưa gió, đêm tối và hiểm nguy, để trao những phần quà đến công nhân ở khu nhà trọ, người lao động hoàn cảnh khó khăn tại các quận, huyện trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Đây là nghĩa cử đẹp, nhằm sẻ chia, giúp đỡ nhau trong khi có dịch COVID-19.

Phấn trắng lòng son

Phấn trắng lòng son
(Kính tặng GS Nguyễn Khuê, nguyên Trưởng bộ môn Hán Nôm - Khoa Ngữ văn Báo chí – ĐHTH (nay là Trường Đại học KHXH&NV TP. Hồ Chí Minh)

Phòng chống dịch là việc đời và việc đạo

Phòng chống dịch là việc đời và việc đạo
Dịch Covid-19 bùng phát, lan rộng tác động tới sức khỏe, đời sống của người dân, nhất là với những hộ nghèo, người cao tuổi (NCT), yếu thế, công nhân, người lao động tự do… Trong khó khăn, tinh thần “tương thân, tương ái” của các tăng ni, phật tử thành phố Cần Thơ được nhân lên bởi những tấm lòng thiện nguyện.

Lòng tốt lan tỏa trong dịch bệnh

Lòng tốt lan tỏa trong dịch bệnh
Trong khó khăn dịch bệnh mới thấu hiểu được nghĩa đồng bào, tình dân tộc. Mọi người sẵn sàng trút cạn ruột gan để giúp đỡ người khác, nhất là những gia đình có người cao tuổi (NCT) neo đơn, người yếu thế... Có những chuyến giao hàng tận nhà, tiền vốn, tiền lãi qui thành nụ cười và lời cám ơn.
Xem thêm
Lữ hành Saigontourist tiếp tục tổ chức 8 tour tri ân hàng ngàn y bác sĩ lực lượng tuyến đầu chống dịch

Lữ hành Saigontourist tiếp tục tổ chức 8 tour tri ân hàng ngàn y bác sĩ lực lượng tuyến đầu chống dịch

Sau thành công của tour tri ân 119 y bác sĩ, lực lượng tuyết đầu từ các tỉnh, thành phố hỗ trợ TP Hồ Chí Minh chống dịch, về thăm quan Cần Giờ tổ chức vào ngày 19/9. Lữ hành Saigontourist (đơn vị thành viên Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn - Saigontourist Group) tiếp tục tổ chức 8 tour tham quan Cần Giờ và Củ Chi, với cùng mục đích tri ân lực lượng tuyến đầu phòng, chống dịch tại TP Hồ Chí Minh.
Dân xê dịch truyền tai nhau bí quyết săn sale combo “chanh sả” giá rẻ

Dân xê dịch truyền tai nhau bí quyết săn sale combo “chanh sả” giá rẻ

Chi phí cho những chuyến đi luôn là nỗi băn khoăn lớn, ai cũng muốn săn được giá thấp, chớp được vé rẻ nhưng những “món hời” lại thường là của hiếm. Không khó để nhận thấy xu hướng săn vé, săn phòng giá tốt của hội “mê xê dịch” trên các nền tảng số đang ngày một tăng cao.
Cốm làng Vòng - Đặc sản của mùa thu Hà Nội

Cốm làng Vòng - Đặc sản của mùa thu Hà Nội

Cứ mỗi độ thu về, khi có dịp ghé thăm Hà Nội, chắc hẳn du khách sẽ không thể nào quên được hương vị thơm ngọt của cốm làng Vòng, thức quà dân dã mà đầy thanh tao gắn liền với bao thế hệ người dân nơi Thủ đô. Cốm xanh đượm mùi thơm lúa non, gói mình trong lá sen với hương thơm dịu nhẹ đã làm nên nét văn hóa ẩm thực đặc trưng cho mùa thu đất Hà Thành.
Ông chủ Man City sẵn sàng 'phá két' vì Mbappe

Ông chủ Man City sẵn sàng 'phá két' vì Mbappe

Man City có thể đánh bại Real Madrid trong cuộc chiến giành Kylian Mbappe, khi xúc tiến tuyển mộ siêu sao người Pháp trước lúc hợp đồng tại PSG kết thúc vào cuối mùa giải năm nay.
Thua sát nút Nga, tuyển futsal Việt Nam được thưởng 500 triệu đồng

Thua sát nút Nga, tuyển futsal Việt Nam được thưởng 500 triệu đồng

Đội tuyển futsal Việt Nam đã được thưởng 500 triệu đồng sau khi đã có trận đấu đầy nỗ lực trước Nga ở vòng 1/8 World Cup 2021.
Giành điểm từ CH Séc, futsal Việt Nam xuất sắc vào vòng 1/8 World Cup

Giành điểm từ CH Séc, futsal Việt Nam xuất sắc vào vòng 1/8 World Cup

Chiến thuật phòng ngự kín kẽ cùng tinh thần chiến đấu kiên cường giúp đội tuyển futsal Việt Nam đạt mục đích là 1 điểm trước đội bóng mạnh đến từ châu Âu - Cộng hoà Séc, qua đó lần thứ hai trong lịch sử vào vòng 1/8 FIFA Futsal World Cup.
Dòng sông tuổi thơ

Dòng sông tuổi thơ

Trong cuộc đời mỗi con người, ai cũng phải trải qua những buồn vui, sóng gió đẩy đưa... Sông quê hương vẫn nằm đó, lắng nghe tiếng đổi thay của mỗi tuổi thơ, dịu dàng và thân thuộc.
Bà nội

Bà nội

Buổi chiều, bố đi làm về. Vào bàn ăn, vừa mở lồng bàn, bố đã reo: Trời! Bà cho cả nhà ăn những gì mà trông đã thấy ngon thế này. Nghe tiếng bố, Hiệp và Khuê, đứa mười lăm, đứa mười hai đang ở ngoài phòng học liền chạy vào. Trên bàn ăn, như có phép lạ, hiện lên sáu đĩa bánh trôi, sáu bát bánh chay, tất cả đều trắng phau.
Cô nàng i ngắn

Cô nàng i ngắn

Chuyến đi cao nguyên đá Đồng Văn của tôi lần ấy hoàn toàn ngẫu hứng. Nó được hình thành khi tôi ghé thăm anh bạn thân đang công tác tại Báo Biên Phòng.
Thủy Tiên - Công Vinh sao kê từ thiện hơn 177 tỉ đồng với 18.000 tờ A4

Thủy Tiên - Công Vinh sao kê từ thiện hơn 177 tỉ đồng với 18.000 tờ A4

Chiều 17.9, ca sĩ Thủy Tiên và Công Vinh có mặt tại ngân hàng để tiến hành sao kê số tiền kêu gọi ủng hộ miền Trung. Nữ ca sĩ tiết lộ sao kê dài 18.000 tờ A4 và con số cuối trong tài khoản là hơn 177 tỉ đồng.
Con gái ca sĩ Phi Nhung tiết lộ tình trạng sức khỏe của mẹ

Con gái ca sĩ Phi Nhung tiết lộ tình trạng sức khỏe của mẹ

Ca sĩ Phi Nhung bị nhiễm Covid-19 và được điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TP.HCM.
Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Chương trình nghệ thuật "Mẹ là tình yêu": Gây quỹ từ thiện giúp đỡ những người mẹ, người yếu thế đang gặp khốn khó trong đại dịch Covid-19

Nhằm nhắc nhớ những khán giả trẻ về lòng hiếu thảo đặc biệt đối với mẹ, đồng thời hướng đến gây quỹ giúp đỡ những người yếu thế trong xã hội, những người mẹ đang lâm cảnh khó khăn giữa cơn đại dịch Covid-19. Tập đoàn giáo dục Nguyễn Hoàng thực hiện chương trình truyền hình “Mẹ là Tình Yêu” với chủ đề “Cảm ơn những đóa hồng”. Chương trình phát sóng lúc 20h ngày 10/7, trên gần 20 kênh truyền hình và hơn 30 kênh Fanpage, YouTube.
Phiên bản di động