Nét đẹp nghề đan thúng chai ở vùng biển Tam Quang

Từ nghề đan rổ hấp cá

Người dân thôn An Tây, xã Tam Quang có nghề đan rổ hấp cá từ lâu đời. Cha truyền con nối, từng có một thời cả xóm, cả làng ai nấy đều đan rổ. Những năm gần đây, nhu cầu cá hấp ít đi, người tiêu dùng chuyển sang cá đông lạnh nên những chiếc rổ đan dần vắng bóng, chỉ còn vài ba hộ đan để phục vụ sinh hoạt hằng ngày.

Anh Lương Thế Vĩnh (35 tuổi, thôn An Long) theo nghề đan rổ hấp cá từ cha mình là ông Lương Công Cừu đã chuyển qua nghề đan thúng chai (thuyền thúng). Nghề này đem lại thu nhập khá cho gia đình, giải quyết việc làm cho nhiều lao động trong thôn, đồng thời góp phần gìn giữ, tôn tạo giá trị văn hóa vùng biển. Hiện nay anh có một cơ sở đan thúng tại thôn An Tây với 6 lao động làm việc thường xuyên.

Thúng chai tại cơ sở huyện Núi Thành

Anh Vĩnh cho biết, để có một chiếc thuyền thúng hạ thủy mất ít nhất 15 ngày công, giảm 5 công so với khi chưa có đầu tư máy móc. Mỗi tháng cơ sở của anh làm ra 4 chiếc thúng, giá mỗi chiếc từ 12 - 13 triệu đồng, tùy kích cỡ. Nguyên liệu chủ yếu là tre. Lựa chọn tre là một kĩ năng của người thợ, cây tre phải thẳng, không già không non, người dân địa phương thường gọi là “tre dầy”. Tre già nan dễ bị gãy, tre non hay tre cụt ngọn sẽ bị “áy”, mau hỏng. Anh chọn mua tre tận xã Bình An, Bình Quế huyện Thăng Bình hay Tam An, huyện Phú Ninh, vì tre nơi đây dẻo và dày cơm. Mỗi chiếc thuyền thúng thường có chu vi 11m, đường kính 3,4m. Cây tre được cắt thành đoạn dài 3,4m, bổ làm 4 mảnh, mỗi mảnh chẻ được 2 nan. Nan đan phải là nan cật, gồm hai loại: Nan lớn rộng 1,5cm, nan nhỏ 1,1cm. Một chiếc thúng có 320 nan lớn, 250 nan nhỏ, 30 nan vành và 28 nan lót đáy. Thúng đan xong được chống thấm bằng dầu rái và phân bò tươi. Với 20kg dầu rái, được bôi trét ba lần, mỗi lớp bôi trét là một lần phơi nắng. Đây là công đoạn rất quan trọng, không khéo thuyền sẽ thấm nước. Trọng lượng mỗi chiếc thúng chai khoảng trên 1,5 tạ.

Để giảm bớt sức người, anh đầu tư máy cắt, máy chẻ nan, máy tuốt vành. Được máy móc hỗ trợ, anh còn nhận sửa chữa, gia cố lại thuyền thúng bị hỏng cho bà con, giá mỗi chiếc từ 5 - 6 triệu đồng. Vừa làm mới, vừa sửa chữa nên cơ sở của anh có việc làm liên tục trong năm.

Người thợ tỉ mỉ đan từng nan tre cho thật đều và chặt

Ông Nguyễn Văn Tánh, một người đan thuyền thúng “xưa nay hiếm” ở thôn An Long cho biết, thôn còn khá ít người làm nghề này. Ông tranh thủ những lúc nông nhàn, đan thúng theo đơn đặt hàng. Vì đan thủ công nên hoàn thành mỗi chiếc thúng phải tốn hai lăm ngày công. Bên chiếc thúng chai đan dở, ông nói: “Nghề này cũng vui, vừa tận dụng những ngày nhàn rỗi, vừa có thu nhập, không áp lực, làm chủ được thời gian. Cái cốt là giữ được nghề truyền thống của cha ông”.

Nghề đan thúng chai được người dân làm quanh năm nhưng rộn rã là khoảng thời gian từ tháng 11 đến tháng Giêng âm lịch.

Những chiếc thúng vươn khơi

Xã Tam Quang, huyện Núi Thành có trên 360 tàu vươn khơi, trong đó có 197 chiếc đánh bắt xa bờ, ba chiếc tàu cùng 29 chiếc thuyền câu mực của xã bạn Tam Giang. Trung bình mỗi tàu, thuyền ra khơi cần ít nhất một chiếc thuyền thúng. Riêng tàu câu mực cần từ 40 - 50 chiếc nên nhu cầu về thuyền thúng ở Núi Thành rất cao. Để những chiếc thuyền thúng vừa đẹp, vừa chắc bền của làng An Tây, Thanh Long, xã Tam Quang có cơ hội vươn xa, cần lắm một bàn tay “bà đỡ”. Anh Lương Thế Vĩnh chia sẻ: “Từ khi chuyển qua nghề đan thúng chai thu nhập của gia đình rất ổn định vì số lượng đặt hàng ngày càng nhiều. Ngoài ngư dân địa phương, các bạn hàng ở Quảng Ngãi, Hội An cũng tìm đến, nếu được đầu tư thêm máy móc thiết bị thì cơ sở sẽ phát triển mạnh”.

Giữa biển khơi, bên những chiếc tàu câu mực công suất lớn, chiếc thuyền thúng nhỏ bé luôn đồng hành với ngư dân ngày đêm vươn khơi bám biển. Trong những ngày lênh đênh trên mặt biển, giữa muôn trùng sóng nước, giữa đêm dài đầy rẫy rủi ro, chiếc thuyền thúng là phương tiện di chuyển linh hoạt và hiệu quả nhất.

Anh Phạm Thế Hùng, ngư dân câu mực kì cựu ở thôn An Long vừa về từ biển Đông tâm sự: “Chuyến này câu được gần 9 tạ mực, trừ chi phí còn lãi 68 triệu đồng, đây là chuyến thứ hai trong năm 2021. Ở ngư trường, đêm nào chúng tôi cũng chong đèn ngồi trên chiếc thúng câu, chúng như người bạn luôn gắn bó, rất hữu ích với người thợ câu”. Không có những chiếc thuyền thúng tròn đơn sơ ấy, khó mà có những tấn mực thơm lừng góp phần phát triển kinh tế gia đình và làm giàu cho địa phương.