Buổi lễ được tổ chức theo Quyết định số 2058/QĐ-UBND ngày 13/8/2026 của UBND tỉnh Hà Tĩnh. Tham dự buổi lễ có các ông: Trần Xuân Lương – Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Du lịch Hà Tĩnh; Trần Hoài Đức – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã; Bùi Ngọc Nhật – Chủ tịch UBND xã; Nguyễn Đăng Quân - Chủ tịch UBMTTQ xã; Lương Quang Huy – Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thọ, cùng các ban, ngành cấp xã và đông đảo con cháu dòng họ.
 |
| Các đồng chí lãnh đạo xã Đức Thọ tặng hoa chúc mừng (Ảnh: Phạm Thành). |
Nhà thờ Phạm Huy là nơi thờ tự và tưởng niệm một bậc tiền nhân xuất sắc của dòng họ Phạm Đại tôn vùng Hòa Yên – dòng họ có lịch sử hơn 400 năm với truyền thống khoa bảng lừng lẫy. Công trình được lập vào năm 1881 (năm Tự Đức thứ 34), trải qua hơn 145 năm với nhiều biến thiên lịch sử. Ngôi nhà thờ bằng gỗ chạm khắc tinh xảo thuở xưa từng bị lũ lớn cuốn trôi vào năm 1959. Đến năm 1968, bằng tình cảm và lòng kính trọng sâu sắc, con cháu dòng họ đã chung tay đóng góp để dựng lại nhà thờ ngay trên nền đất cũ. Hiện nay, di tích vẫn lưu giữ được hai tấm bia cổ lập năm 1880, 1881 và biển ngạch quý giá “Ân tứ vinh quy” do vua Tự Đức ban tặng.
Đại diện dòng họ cho biết, cuộc đời của cụ Phạm Huy (1808 – 1878) – tên trong gia phả là Phạm Toản – là biểu tượng ngời sáng về tinh thần hiếu học và ý chí kiên trì vượt khó. Dù trải qua 6 khoa thi không như ý, cụ vẫn không nản chí. Ở tuổi ngoài 40, cụ xuất sắc đỗ Đệ nhị giáp Cát sĩ xuất thân Đệ nhất danh (đứng đầu hàng Cát sĩ) tại khoa thi Bác học Hoành tài năm 1851 – khoa thi đặc biệt chỉ lấy 7 người đỗ trong số 90 sĩ tử được tuyển chọn. Tên tuổi của cụ được khắc ghi trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu Huế.
 |
| Tấm bia cổ đang được lưu giữ tại nhà thờ. |
Bước vào chốn quan trường, cụ Phạm Huy kinh qua nhiều trọng trách lớn như Đốc học Nghệ An, Biên lý Hình bộ, Bố chính Nam Định, Tả Phó Đô Ngự sử Đô Sát viện và tham gia biên soạn bộ sử lớn Đại Nam thực lục. Không chỉ là một nhà giáo dục, một vị quan thanh liêm, cụ còn để lại tiếng thơm về lòng yêu nước thương dân khi từng quyên góp 270 quan tiền cá nhân để cứu trợ nhân dân Nam Định vượt qua thiên tai bão lũ.
 |
| Ông Lương Quang Huy – Phó Chủ tịch UBND xã thông qua diễn văn Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Nhà thờ Phạm Huy (Ảnh: Phạm Thành). |
Phát biểu chỉ đạo và trao Bằng xếp hạng di tích tại buổi lễ, ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Du lịch Hà Tĩnh, khẳng định: “Nhà thờ Phạm Huy chính thức trở thành di tích lịch sử cấp tỉnh là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị văn hóa, lịch sử mà các thế hệ con cháu dòng họ đã bền bỉ giữ gìn suốt hơn một thế kỷ qua. Đây không chỉ là niềm vinh dự của dòng họ Phạm mà còn là niềm tự hào chung của vùng đất học Đức Thọ”.
Phó Giám đốc Sở VH&DL đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương và dòng họ cần phối hợp chặt chẽ trong việc bảo vệ nghiêm ngặt các hiện vật cổ, tư liệu Hán – Nôm. Đồng thời, cần chủ động số hóa tư liệu, dịch thuật và tuyên truyền sâu rộng để biến di tích thành một “địa chỉ đỏ” sống động, lan tỏa mạch nguồn khoa bảng, giáo dục truyền thống hiếu học và tinh thần sống có trách nhiệm cho thế hệ trẻ hôm nay.
 |
| Ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Du lịch Hà Tĩnh phát biểu tại buổi lễ (Ảnh: Phạm Thành). |
Đại diện con cháu dòng họ, ông Phạm Văn Việt bày tỏ niềm xúc động và tự hào khi Nhà thờ Phạm Huy được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Việc được xếp hạng di tích không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa của Nhà thờ Phạm Huy và những đóng góp của cụ Phạm Huy, mà còn là niềm vinh dự, trách nhiệm lớn lao đối với các thế hệ con cháu hôm nay.
Ông Phạm Văn Việt khẳng định, con cháu dòng họ Phạm sẽ tiếp tục đoàn kết, chung tay bảo vệ, gìn giữ nguyên trạng các hạng mục của di tích; trân trọng bảo quản những hiện vật, tư liệu quý được các thế hệ tiền nhân để lại. Đồng thời, dòng họ sẽ tích cực phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích; từng bước sưu tầm, hệ thống hóa, số hóa các tư liệu Hán – Nôm, gia phả và những tư liệu liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của cụ Phạm Huy.
“Đây không chỉ là nơi con cháu tưởng nhớ công đức tiền nhân, mà còn là địa chỉ để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Chúng tôi mong muốn từ di tích này, truyền thống hiếu học, ý chí vượt khó, tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước của cụ Phạm Huy sẽ tiếp tục được lan tỏa đến các thế hệ mai sau”.
Một số hình ảnh Nhà thờ Phạm Huy đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh:
 |
| Ông Trịnh Hồng Mạnh - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đức Thọ đọc Quyết định (Ảnh: Phạm Thành). |
 |
| Lãnh đạo Sở VH&DL cùng lãnh đạo xã trao Bằng xếp hạng DTLSVH cấp tỉnh nhà thờ Phạm Huy (Ảnh: Phạm Thành). |
 |
| Đại diện con cháu dong họ Phạm ông Phạm Văn Việt phát biểu cảm ơn (Ảnh: Phạm Thành). |
 |
| Con cháu dòng họ tổ chức rước Bằng xếp hạng DTLSVH cấp tỉnh vào nhà thờ. |
