Chẳng nhớ từ khi nào, những ca khúc của Trịnh, những dòng viết của Trịnh trở thành điều tôi muốn nghe, muốn đọc mỗi ngày. Nói đến Huế, trong tôi hiện lên hình ảnh con đường có hàng cây long não lá bé li ti, đến cầu Phú Cam, đến cô gái trong tà áo dài trắng ngày ngày tới trường Đồng Khánh qua lối này... Và như một niềm đinh ninh khi đến với Huế, tôi tìm đến Gác Trịnh đầu tiên. Tôi được gặp người chủ quán và trò chuyện cùng ông về căn gác nhỏ.
Nhà thơ Lê Huỳnh Lâm kể, ông có duyên gặp Trịnh Công Sơn vào năm 2000, một năm sau thì Trịnh bệnh và rời bỏ “cõi tạm”. Ông yêu quý Trịnh Công Sơn vì sự gần gũi với tất cả mọi người, không tự cao, lại sống vô cùng đơn giản. Ông cho biết đã nghiên cứu và viết nhiều về Trịnh Công Sơn (các bài viết đăng trên website “Một chút Trịnh”).
Với niềm yêu mến và kính trọng ấy, tháng 4/2013, nhà thơ Lê Huỳnh Lâm cùng một nhóm anh em nghệ sĩ thuê lại ngôi nhà của Trịnh Công Sơn trên đường Nguyễn Trường Tộ, mở quán đặt tên là Gác Trịnh. Đó là căn phòng ở tầng 2, nơi 8 người gia đình Trịnh Công Sơn sống từ năm 1962. Từ đây, Gác Trịnh trở thành nơi gặp gỡ thường xuyên của những người yêu Trịnh.
Tuy nhiên, vào năm 2015, người cho thuê lấy lại nhà để ở. Gác Trịnh phải đóng cửa.
Nhà thơ Huỳnh Lâm giải thích: Sau khi Trịnh Công Sơn vào Sài Gòn sống, để lại ngôi nhà cho nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là chỗ bạn bè thân thiết. Trong thời gian giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Huế, Hoàng Phủ Ngọc Tường thường lui tới đây và dạy các em của Trịnh học. Khi Trịnh vào Quy Nhơn học, rồi sống nhiều ở Sài Gòn, gia đình cũng chuyển vào thì Hoàng Phủ Ngọc Tường ở tại đây.
Đến tháng 5/2018, nhà thơ Lê Huỳnh Lâm thuê lại căn nhà sau ba năm đóng cửa. Nhưng nhóm anh em nghệ sĩ cùng mở Gác Trịnh chỉ còn lại mỗi ông và Gác Trịnh vắng những người yêu mến cũ. Tôi cảm nhận rõ nỗi buồn và sự đơn độc thể hiện trong giọng kể của nhà thơ Lê Huỳnh Lâm. Nhưng ông nói, sẽ vẫn không thôi chờ đợi và luôn có niềm tin có người đến cùng ông gây dựng lại Gác Trịnh. Ông nói, dù không phải là người dư dả gì nhưng ông vẫn muốn mở lại quán để người yêu nhạc Trịnh, yêu mến Trịnh Công Sơn ghé đến, gặp gỡ và trò chuyện về người nhạc sĩ tài hoa.
Căn gác ba gian hiện được sắp xếp như cũ, lưu giữ những kỉ vật của Trịnh Công Sơn, cùng tranh ảnh lưu niệm bạn bè, gia đình ông tặng. Trong đó có những kỉ vật quý như ảnh của danh ca Khánh Ly gửi tặng, hay lá thư tình ông viết cho “Ánh-tuổi-nhỏ” được bà Dao Ánh tặng lại: "Anh nhớ Ánh lắm mà ngôn ngữ thì quá chật hẹp, quá cũ kĩ không chuyên chở nổi sự nhớ nhung này. Nên anh đã nói, đã nhắc mãi mỗi ngày mà vẫn chưa đỡ nhớ tí nào”.
Từ lan can Gác Trịnh một sáng sớm, ngồi nhìn ngắm hàng cây long não lá mướt xanh trong nắng như đang được trở về những ngày tháng Trịnh Công Sơn ngồi tại đây theo dõi hình bóng “Diễm” mỗi khi tan học về. Và Trịnh Công Sơn như vẫn còn đâu đó, trong căn gác nhỏ đậm chất dịu dàng, trầm buồn của Huế, trong từng ca từ giản dị của những bài hát mà nhà thơ Lê Huỳnh Lâm mở mỗi khi khách ghé thăm. Tại đây, hằng tuần, tiếng đàn guitar và giọng hát của những anh em nghệ sĩ làm căn gác vui trở lại, để tưởng nhớ người nhạc sĩ họ Trịnh đáng kính.
Trịnh Công Sơn từng nói “cái chết chẳng qua chỉ là sự đùa cợt sau cùng của cuộc sống”. Sau sự "đùa cợt" cuối cùng ông ra đi, nhưng tình yêu mà người nghe nhạc dành cho ông vẫn ở đấy, nơi căn Gác nhỏ. Bởi vẫn còn những người như nhà văn, nhà thơ Lê Huỳnh Lâm, bằng sự trân quý nhạc Trịnh, trân quý con người Trịnh sẵn sàng dùng tài chính cá nhân để lưu giữ lại những kỉ niệm, kỉ vật vô giá của người nghệ sĩ tài hoa.
Tôi rời căn Gác nhỏ khi “đêm đã đầy trên từng viên gạch”, hàng cây long não chìm trong bóng tối và đường Nguyễn Trường Tộ không còn ai đi lại. Lúc này, giọng ca mang chất xẩm đặc biệt của Khánh Ly vang lên khúc nhạc Trịnh bất hủ: Một đêm bước chân về gác nhỏ/ Chợt nhớ đóa hoa Tường Vi/ Bàn tay ngắt hoa từ phố nọ/ Giờ đây đã quên vườn xưa…
Bài và ảnh Phan Xâm
