Ngọc hóa: Lưu giữ ký ức văn minh, nhân văn

Đạo hiếu luôn đồng hành cùng sự phát triển của xã hội

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, hình thức an táng của người Việt luôn có sự thay đổi theo điều kiện kinh tế, xã hội và nhận thức của từng thời kỳ. Từ địa táng, cải táng đến hỏa táng, mỗi giai đoạn đều phản ánh quá trình thích ứng của đời sống văn hóa trước những biến chuyển của xã hội.

Theo GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, điều cốt lõi trong văn hóa thờ cúng tổ tiên của người Việt không nằm ở hình thức an táng, mà nằm ở sự tiếp nối của đạo hiếu và lòng thành kính đối với người đã khuất. Chính vì vậy, khi xã hội phát triển, những phương thức tưởng niệm mới nếu vẫn giữ được giá trị nhân văn ấy thì hoàn toàn có thể trở thành một phần trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số, đồng thời tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Nhu cầu tưởng niệm vẫn ngày càng lớn, nhưng quỹ đất dành cho an táng tại các đô thị ngày càng hạn chế. Điều đó đặt ra câu hỏi: Liệu có thể gìn giữ đạo hiếu bằng những phương thức văn minh, tiết kiệm và phù hợp hơn với điều kiện sống hiện đại?

Khi khoa học phục vụ cho văn hóa tưởng niệm

Từ nhu cầu đó, trên thế giới đã xuất hiện nhiều mô hình tưởng niệm mới sau hỏa táng, trong đó có Ngọc hóa tro cốt. Đây là phương pháp sử dụng công nghệ thiêu kết với nhiệt độ và áp suất cao để kết tinh một phần tro cốt thành các tinh thể có trạng thái vật lý tương tự như ngọc, thường được gọi là Linh Ngọc. Toàn bộ quy trình được thực hiện trong hệ thống thiết bị chuyên dụng, kiểm soát chặt chẽ các thông số kỹ thuật nhằm bảo đảm tính ổn định, minh bạch và sự tôn nghiêm đối với người đã khuất.

Trong tham luận tại Hội thảo khoa học “Ngọc hóa - Xu hướng an táng văn minh và triển vọng tại Việt Nam”, PGS.TS Nguyễn Khắc Giảng cho rằng, đây là sự giao thoa giữa khoa học vật liệu, công nghệ môi trường và nhu cầu lưu giữ ký ức của con người trong xã hội hiện đại. Khi công nghệ được đặt trên nền tảng văn hóa và đạo đức, mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra một sản phẩm vật chất, mà là góp phần giúp các gia đình lưu giữ ký ức theo cách bền vững và trang nghiêm hơn.

“Ngọc hóa không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà còn là câu chuyện của văn hóa ứng xử với người đã khuất. Khi được tiếp cận đúng, đây có thể là một hình thức tưởng niệm giúp đạo hiếu tiếp tục được gìn giữ trong điều kiện sống hiện đại”.

Điều còn lại vẫn là lòng hiếu kính

Dưới góc nhìn Phật giáo, mọi hình thức tưởng niệm đều hướng đến việc nuôi dưỡng tâm hiếu kính, tri ân và hướng thiện.

Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cho rằng, điều quan trọng không nằm ở việc lựa chọn hình thức an táng nào, mà ở cách người sống giữ gìn lòng thành, tiếp nối những điều thiện lành và chuyển hóa nỗi mất mát thành động lực sống có ý nghĩa.

Tinh thần vô thường trong Phật giáo nhắc con người rằng, thân tứ đại rồi cũng trở về với tự nhiên. Điều còn lại chính là tình yêu thương, sự biết ơn và những giá trị tốt đẹp được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Dưới góc nhìn ấy, Ngọc hóa có thể được xem như một biểu tượng của sự chuyển hóa: từ tro cốt thành Linh Ngọc, từ nỗi đau chia ly thành ký ức bình an, giúp con cháu có thêm một cách tưởng nhớ người thân mà vẫn giữ được sự trang nghiêm và gần gũi.

Một hướng tiếp cận cho phát triển bền vững

Bên cạnh ý nghĩa văn hóa, nhiều chuyên gia cũng nhìn nhận Ngọc hóa dưới góc độ phát triển bền vững.

Việc gia tăng các hình thức tưởng niệm sau hỏa táng có thể góp phần giảm áp lực lên quỹ đất an táng, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi chi phí đất đai ngày càng cao và không gian dành cho nghĩa trang ngày càng thu hẹp, trở thành áp lực lớn đối với khả năng tài chính của người dân. Đồng thời, mô hình lưu giữ tập trung cũng giúp giảm nhu cầu cải táng, giảm chi phí chăm sóc mộ phần trong thời gian dài và góp phần hạn chế những tác động đến môi trường đất, nước và cảnh quan đô thị.

Trong bối cảnh nhiều gia đình có con cháu sinh sống ở nhiều địa phương hoặc nước ngoài, những không gian tưởng niệm tập trung, sạch sẽ, thuận tiện cũng giúp việc tri ân và thăm viếng trở nên dễ dàng hơn, phù hợp với nhịp sống hiện đại nhưng vẫn giữ được giá trị truyền thống.

Tuy nhiên, vì đây vẫn là một hình thức còn mới tại Việt Nam, việc truyền thông và ứng dụng cần được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu khoa học, đối thoại văn hóa, tham vấn các chuyên gia, chức sắc tôn giáo và hoàn thiện khung pháp lý. Chỉ khi được xã hội hiểu đúng, Ngọc hóa mới có thể trở thành một lựa chọn phù hợp cho những gia đình có nhu cầu.

Suy cho cùng, hình thức tưởng niệm có thể thay đổi theo thời đại, nhưng đạo hiếu thì không. Nếu trước đây, người Việt gửi gắm tình cảm qua nấm mộ, thì hôm nay và trong tương lai, điều được gìn giữ vẫn là lòng thành kính, sự biết ơn và khát vọng lưu giữ ký ức gia đình theo những cách ngày càng văn minh, nhân văn và bền vững hơn.