Đái tháo đường và sa sút trí tuệ: Những nguy cơ đáng lưu ý ở người cao tuổi

Ngày 27/9, Bệnh viện 30-4 phối hợp cùng Bệnh viện Thống Nhất tổ chức Hội nghị khoa học “Sa sút trí tuệ ở người cao tuổi đa bệnh lý”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Tháng Thế giới phòng chống bệnh Alzheimer nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc nhóm bệnh nhân mang nhiều bệnh lý nền phức tạp.

Dân số già và gánh nặng bệnh tật kép

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng, Giám đốc Bệnh viện 30-4 dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết toàn cầu hiện có khoảng 57 triệu người mắc sa sút trí tuệ. Mỗi năm, thế giới ghi nhận thêm gần 10 triệu ca mới, trong đó bệnh Alzheimer chiếm tỷ lệ từ 60% đến 70%. Tại Việt Nam, thách thức già hóa dân số đang hiện hữu rõ rệt với quy mô hơn 14 triệu người cao tuổi.

Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng, Giám đốc Bệnh viện 30-4 phát biểu tại hội nghị

“Trong thực hành lâm sàng hằng ngày, sa sút trí tuệ hiếm khi là bệnh lý xuất hiện độc lập mà thường song hành cùng tăng huyết áp, đái tháo đường và thoái hóa khớp. Sự suy giảm nhận thức khiến người bệnh dễ quên liều lượng thuốc hoặc bỏ lịch tái khám, làm các bệnh nền trở nên nghiêm trọng và tạo thành vòng xoắn bệnh lý khó gỡ”, Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng nhấn mạnh.

Trình bày chuyên đề về đái tháo đường ở người cao tuổi, PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Tổng Thư ký Hội Lão khoa Việt Nam; Phó Trưởng Bộ môn Lão khoa, Trường Đại học Y Hà Nội, cho biết Việt Nam dự kiến bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036, kéo theo những thay đổi đáng kể về mô hình bệnh tật.

Ở người cao tuổi mắc đái tháo đường, những thay đổi về thành phần cơ thể như tăng khối mỡ, giảm khối cơ (sarcopenia) có thể làm gia tăng tình trạng đề kháng insulin, suy dinh dưỡng và nguy cơ té ngã. Đáng chú ý, đái tháo đường có mối liên quan với suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Đối với người đã suy giảm nhận thức, các biến cố hạ đường huyết đặc biệt nguy hiểm và có thể khiến tình trạng nhận thức trở nên trầm trọng hơn.

Theo PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, việc điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi vì vậy cần được cá thể hóa, phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng nhận thức và mức độ suy yếu của từng người bệnh. Với nhóm người cao tuổi suy yếu, mục tiêu kiểm soát đường huyết cần được cân nhắc thận trọng, tránh kiểm soát quá chặt làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

“Các bác sĩ cần hạn chế tình trạng đa thuốc (polypharmacy), đồng thời sử dụng các công cụ như Mini-Cog để đánh giá nhận thức, từ đó hướng tới mục tiêu điều trị toàn diện và ưu tiên chất lượng sống của người bệnh”, PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền nhấn mạnh.

Chuyển đổi mô hình chăm sóc toàn diện

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, nguyên tắc cốt lõi của chuyên ngành là y tế phải điều trị một con người toàn diện, chứ không chỉ nhìn thấy từng căn bệnh riêng lẻ. Bác sĩ chia sẻ rằng đằng sau mỗi bệnh án đa bệnh lý là cả một cuộc đời, một số phận và một gia đình đang chật vật với vô vàn khó khăn. Do đó, hệ thống y tế cần có cách tiếp cận đa chuyên khoa, từ tim mạch, nội tiết đến thần kinh.

PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương

“Mục tiêu tối thượng trong điều trị người bệnh sa sút trí tuệ không đơn thuần là kéo dài thời gian sống, mà phải là duy trì chức năng hoạt động tối đa, hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng cho người chăm sóc”, PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh nhận định.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu chỉ đạo Hội nghị

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng, sự suy giảm nhận thức không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng lớn và lâu dài cho gia đình và hệ thống an sinh xã hội.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, hệ thống y tế phải chuyển trọng tâm sang giải quyết toàn diện các vấn đề dân số và phát triển, chủ động thích ứng với giai đoạn già hóa dân số.

Thứ nhất, cần đẩy mạnh hoạt động phát hiện sớm bằng cách chủ động lồng ghép công tác sàng lọc suy giảm nhận thức vào các đợt khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt chú trọng nhóm người có yếu tố nguy cơ tim mạch, huyết áp.

Thứ hai, ngành y tế phải dứt khoát chuyển đổi từ tư duy quản lý theo từng chuyên khoa rời rạc sang xây dựng mô hình chăm sóc đa bệnh lý toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm với sự kết hợp chặt chẽ giữa các khoa.

Thứ ba, cần tiếp tục đẩy mạnh mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng, tập trung vào công tác giáo dục, tập huấn kỹ năng và hỗ trợ tâm lý chuyên sâu cho những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân tại gia đình. Cuối cùng, công tác kết nối chuyên môn, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cần được tăng cường gắn liền với công cuộc chuyển đổi số.

“Việc phát huy mạnh mẽ hệ thống hội chẩn từ xa sẽ góp phần nâng cao năng lực khám, chữa bệnh cho tuyến dưới, đảm bảo một quy trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi hiệu quả, an toàn và xuyên suốt”, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị