Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc đái tháo đường đang tăng nhanh ở cả người trẻ. Điều tra toàn quốc của Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy: Năm 2002, tỉ lệ mắc bệnh là 2,7%; đến năm 2012 tăng gấp đôi lên 5,4%. Năm 2020, tỉ lệ mắc đạt 7,3%, trong khi tỷ lệ tiền đái tháo đường lên tới 17,8%.
Đáng lo ngại, hơn 60% người mắc bệnh chưa được chẩn đoán, và hơn một nửa người trưởng thành chưa từng xét nghiệm đường huyết. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng tim mạch, mắt, thận, bàn chân… ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và tinh thần. Dù bệnh có xu hướng trẻ hóa, nhưng nhóm NCT mới là nơi ĐTĐ để lại hậu quả nặng nề nhất.
 |
| Người cao tuổi cần đi khám và tư vấn về kiểm soát bệnh đái tháo đường thường xuyên. Ảnh T.L) |
NCT nhóm có nhiều nguy cơ biến chứng nghiêm trọng
Ở NCT, con số này còn đáng lo hơn. Do lão hóa, suy giảm chuyển hóa và mắc kèm nhiều bệnh nền, họ dễ đối mặt với biến chứng tim mạch, suy thận, mù lòa, nhiễm trùng bàn chân và nguy cơ tàn phế cao hơn nhiều so với người trẻ.
Sáng sớm một ngày cuối thu, tại phòng khám ngoại trú Bệnh viện Nội tiết Trung ương, bà Lê Thị Minh (68 tuổi, ở TP Hà Nội) chống nhẹ vào tay con gái, bước vào phòng chờ xét nghiệm. Vừa ngồi xuống ghế, bà Minh khẽ thở dài: “Tôi cứ nghĩ mình chỉ bị mệt tuổi già, ai ngờ đường huyết cao đến thế. Giá mà tôi đi khám sớm hơn…”.
Bà Minh chỉ phát hiện đái tháo đường khi đôi mắt mờ dần, bàn chân tê buốt và các vết xước nhỏ ở gót chân lâu liền. “Tôi chủ quan quá, lúc nào cũng nghĩ mình ‘khỏe như ngày xưa’”, bà nói, đôi mắt ngấn nước. Câu chuyện của bà không phải là hiếm - mà là hình ảnh thu nhỏ của thực trạng bệnh đái tháo đường ở người Việt Nam hiện nay.
Tại khoa nội tiết của một bệnh viện tuyến tỉnh, ông Đỗ Văn Thạch (72 tuổi, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) được con trai đưa đến trong tình trạng mệt mỏi, sút cân và khát nước liên tục. Khi nhận kết quả đường huyết hơn 15 mmol/L, ông bối rối: “Tôi vẫn ăn uống điều độ, chỉ là ít vận động thôi. Ai ngờ…”.
Kết quả xét nghiệm mắt cũng cho thấy ông đã có dấu hiệu tổn thương võng mạc, một biến chứng thường gặp và là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người mắc đái tháo đường. “Bố mình nhìn chữ cứ như có sương mờ. Lúc đó gia đình tôi mới thực sự hoảng”, con trai cho biết.
Những câu chuyện như bà Minh hay ông Thạch cho thấy sự chủ quan, thiếu sàng lọc định kì và thiếu hiểu biết đang là rào cản lớn khiến người bệnh, đặc biệt là NCT, tiếp cận điều trị muộn ảnh hưởng đến chất lượng sống.
|
| Thường xuyên kiểm tra đường huyết bệnh nhân đái tháo đường |
NCT là nhóm dễ tổn thương nhất
NCT là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của bệnh đái tháo đường bởi: Chuyển hóa glucose kém hiệu quả do tuổi tác. Dễ suy dinh dưỡng hoặc ăn uống không kiểm soát. Thường mắc thêm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch. Nguy cơ hạ đường huyết cao nếu dùng thuốc không đúng cách. NCT cần được kiểm tra đường huyết định kì ít nhất 1 lần/năm, hoặc theo chỉ định nếu có yếu tố nguy cơ.
Các chuyên gia khuyến cáo, người bệnh cần khám định kì tại các cơ sở chuyên khoa nội tiết, được tư vấn, điều chỉnh phác đồ, phát hiện sớm biến chứng và hỗ trợ tâm lí. Nhiều bệnh viện như Bệnh viện Nội tiết Trung ương đang triển khai mô hình chăm sóc toàn diện, kết hợp điều trị, dinh dưỡng, tập luyện và tư vấn tinh thần, giúp người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả và sống khỏe mỗi ngày.
Giải pháp để sống khỏe cùng bệnh: NCT cần được theo dõi đường huyết định kỳ; khám chuyên khoa Nội tiết theo lịch. Duy trì chế độ ăn hợp lí: Giảm đường tinh luyện, hạn chế tinh bột nhanh, tăng chất xơ và protein. Tập luyện 30 phút mỗi ngày: Đi bộ, dưỡng sinh, đạp xe chậm…
Giữ tinh thần thoải mái, tránh stress kéo dài. Phát hiện sớm biến chứng: Mờ mắt, tê bì chân, vết thương lâu lành. Không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều.
Đối cộng đồng và tuyến y tế cơ sở: Tăng cường chiến dịch sàng lọc đường huyết cho người trên 60 tuổi. Tư vấn dinh dưỡng và lối sống ngay tại khu dân cư. Tổ chức các lớp truyền thông sức khỏe, hướng dẫn gia đình chăm sóc người bệnh. Cập nhật phác đồ điều trị và huấn luyện nhân viên y tế về chăm sóc NCT mắc đái tháo đường.
Thông điệp dành cho NCT và gia đình
Đái tháo đường là bệnh có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, điều này đặc biệt quan trọng với NCT, nhóm có nguy cơ biến chứng cao. Gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế cần phối hợp: Sàng lọc định kì, dinh dưỡng hợp lí, vận động phù hợp, kiểm soát bệnh kèm theo và chăm sóc cá thể hóa.
Đái tháo đường không phải là bản án chung thân, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng. Gia đình cần đồng hành với NCT: Nhắc uống thuốc, theo dõi ăn uống, hỗ trợ tập luyện, đưa khám đúng hẹn, nhận biết dấu hiệu nguy hiểm. Hành động sớm có thể cứu thị lực, bảo vệ thận, tránh cắt cụt chi và giúp NCT sống vui, sống khỏe mạnh và hạnh phúc
