Chuyển đổi hệ thống chăm sóc: Từ kinh nghiệm quốc tế đến định hướng của Việt Nam

Chương trình do Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tổ chức với sự tham dự của nhiều quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đoàn đại biểu Việt Nam do TS Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Trung ương Hội NCT Việt Nam tham dự và có bài phát biểu quan trọng, đóng góp tiếng nói thực tiễn từ Việt Nam vào diễn đàn đa phương.

Tái định vị chăm sóc - trụ cột của tăng trưởng bao trùm

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh già hóa dân số đang trở thành xu thế nổi bật của khu vực. Theo các phân tích được đưa ra tại Hội thảo, đến năm 2050, nhóm dân số từ 60 tuổi trở lên dự kiến chiếm khoảng 1/4 dân số châu Á - Thái Bình Dương. Cùng với đó, hệ thống chăm sóc truyền thống đang chịu sức ép lớn khi phụ nữ vẫn đảm nhiệm phần lớn công việc chăm sóc không lương, với thời gian trung bình cao hơn nam giới gần 3 giờ mỗi ngày.

Quang cảnh Hội thảo

Trong bối cảnh đó, các đại biểu thống nhất nhận định: Chuyển đổi hệ thống chăm sóc không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết, mang tính chiến lược đối với phát triển bền vững.

Các phiên thảo luận tập trung vào 3 nội dung lớn. Trước hết, chăm sóc được tái định vị không chỉ là lĩnh vực an sinh xã hội mà còn là một ngành kinh tế quan trọng. Đầu tư cho chăm sóc được nhìn nhận là giải pháp thúc đẩy tăng trưởng, mở rộng lực lượng lao động, đặc biệt là lao động nữ, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm của Hàn Quốc - quốc gia đã bước vào xã hội “siêu già” từ năm 2024 - được xem là điểm nhấn của Hội thảo. Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống chăm sóc đa tầng, bao gồm chăm sóc tại nhà, chăm sóc cộng đồng, chăm sóc dài hạn và chăm sóc thông minh dựa trên công nghệ số. Hệ thống này vận hành trên nền tảng pháp lý đồng bộ, gắn với các chính sách về bình đẳng giới, gia đình và thị trường lao động.

Một nội dung xuyên suốt khác là yêu cầu lồng ghép bình đẳng giới trong chính sách chăm sóc. Các chuyên gia nhấn mạnh: Giảm gánh nặng chăm sóc không lương cho phụ nữ, thúc đẩy sự tham gia của nam giới và nâng cao điều kiện làm việc của đội ngũ chăm sóc là yếu tố then chốt bảo đảm công bằng và bền vững.

TS Phan Văn Hùng tại Hội thảo

Dấu ấn Việt Nam: Chăm sóc là đầu tư chiến lược

Trong phiên trình bày chính thức, TS Phan Văn Hùng đại diện đoàn Việt Nam nhấn mạnh: Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh hơn dự báo, trong khi tỷ lệ sinh giảm và di cư nội địa tạo ra khoảng trống chăm sóc rõ rệt, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Trên cơ sở đó, Việt Nam xác định chăm sóc là một trụ cột của tăng trưởng bao trùm. Theo TS Phan Văn Hùng, đầu tư cho chăm sóc không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn là đầu tư kinh tế, giúp giải phóng thời gian cho phụ nữ, tăng khả năng tham gia thị trường lao động, hạn chế gián đoạn nghề nghiệp và nâng cao chất lượng sống cho NCT, trẻ em và người yếu thế.

Đáng chú ý, đoàn Việt Nam lựa chọn từ khóa “phục hồi” để tiếp cận vấn đề chuyển đổi hệ thống chăm sóc. Đây là cách tiếp cận nhấn mạnh tính linh hoạt, khả năng thích ứng và sức chống chịu của hệ thống trước các biến động nhân khẩu học, cấu trúc gia đình và thị trường lao động.

Đại biểu tham gia chia sẻ, thảo luận

Bài phát biểu cũng giới thiệu các chính sách và mô hình đang được triển khai tại Việt Nam như Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030, Luật NCT, cùng các mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, tiêu biểu là CLB Liên thế hệ tự giúp nhau - một sáng kiến đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong thực tiễn.

Bài học từ Hàn Quốc và gợi mở cho Việt Nam

Từ kinh nghiệm của Hàn Quốc và trao đổi tại hội thảo, nhiều bài học quan trọng được rút ra.

Trước hết là xây dựng khuôn khổ pháp lý toàn diện, thống nhất, tạo nền tảng điều phối liên ngành và thu hút khu vực tư nhân tham gia. Thứ hai là phát triển hệ sinh thái chăm sóc đa dạng, kết hợp chăm sóc tại nhà, cộng đồng và các mô hình chăm sóc ban ngày như Nochiwon.

Đặc biệt, ứng dụng công nghệ số được xác định là xu hướng tất yếu, với các giải pháp như giám sát thông minh, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu liên thông… giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm áp lực cho hệ thống.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Một bài học mang tính cốt lõi khác là đặt bình đẳng giới làm trụ cột xuyên suốt trong mọi chính sách chăm sóc, đồng thời bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định thông qua cơ chế ngân sách có trách nhiệm giới.

Từ hội thảo đến hành động chính sách

Trên cơ sở đó, đoàn Việt Nam đề xuất nhiều định hướng quan trọng: Đẩy nhanh xây dựng Đề án quốc gia về phát triển nhân lực và cơ sở chăm sóc NCT; chuẩn hóa nghề chăm sóc; thúc đẩy chuyển đổi số; nghiên cứu mô hình chăm sóc ban ngày tại đô thị; tiếp tục nhân rộng mô hình CLB Liên thế hệ tự giúp nhau; và tăng cường lồng ghép bình đẳng giới trong chính sách.

Có thể khẳng định, việc tham dự Hội thảo không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm quốc tế, mà còn góp phần khẳng định vai trò chủ động, tích cực của Hội NCT Việt Nam trong tham mưu chính sách, thích ứng với già hóa dân số.

Những vấn đề được đặt ra từ Seoul không dừng lại ở trao đổi học thuật, mà đang mở ra yêu cầu hành động rõ ràng: Xây dựng một hệ thống chăm sóc hiện đại, nhân văn và bền vững - nơi NCT không chỉ được chăm sóc tốt hơn, mà còn tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của xã hội.