Bảo đảm tinh thần “chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với tăng cường kiểm tra giám sát"

Dự kiến cấp giấy phép xây dựng rút xống còn 7 ngày

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, bên cạnh các kết quả đạt được, Luật Xây dựng qua 10 năm thực hiện đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập, đặt ra yêu cầu phải sửa đổi để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Quá trình xây dựng dự án Luật, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Xây dựng thực hiện đầy đủ, đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 87/2025/QH15), tiếp thu đầy đủ ý kiến, ý kiến thẩm định của cơ quan, đơn vị có liên quan.

Ông Trần Hồng Minh, Bộ trưởng Bộ Xây dựng

Việc xây dựng Luật Xây dựng (sửa đổi) nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực tiễn công tác đầu tư xây dựng; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật…

Tại Luật Xây dựng sửa đổi, Chính phủ đề xuất đơn giản thủ tục cấp giấy phép xây dựng, trong đó thời gian tối đa 7 ngày.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) cho rằng, nhằm đảm bảo không chồng chéo với các Luật có liên quan, cần rà soát các điều khoản, đảm bảo Luật chỉ tập trung quy định đối với hoạt động xây dựng, quản lý theo quy chuẩn, tiêu chuẩn; bảo đảm tinh thần “chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với tăng cường kiểm tra giám sát”; và phân biệt việc áp dụng luật đối với hai loại dự án là công trình đầu tư từ ngân sách nhà nước công trình đầu tư có vốn tư nhân.

Bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Xây dựng (sửa đổi).

Về chính sách khuyến khích trong hoạt động đầu tư xây dựng (Điều 11): Ủy ban KH, CN&MT nhận thấy phạm vi hỗ trợ, khuyến khích đầu tư còn rộng, dễ chồng chéo với các luật khác và chưa rõ tiêu chí, điều kiện thẩm quyền khuyến khích. Cần nghiên cứu, mở rộng chính sách khuyến khích đầu tư xây dựng áp dụng cho vùng dân tộc thiểu số và vùng khó khăn nói chung, không chỉ giới hạn ở địa bàn “đặc biệt khó khăn”; lồng ghép văn hóa, 54 dân tộc trong các chính sách và hoạt động phát triển xây dựng.

Đối với yêu cầu bảo vệ môi trường trong hoạt động xây dựng quy định tại các Điều 5, 7, 11, 18… chỉ nêu một số nguyên tắc rất chung chưa quy định chính sách và những yêu cầu cụ thể, trong khi xây dựng là lĩnh vực phát thải lớn. Do đó, cần được nghiên cứu, bổ sung.

Về hợp tác quốc tế trong hoạt động đầu tư xây dựng (Điều 12): Ủy ban KH,CN&MT đề nghị bổ sung, quy định rõ các hình thức hợp tác quốc tế (nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, tư vấn, thi công, giám sát, đào tạo...) và nguyên tắc bảo đảm an ninh, chủ quyền, tuân thủ pháp luật Việt Nam, đối với “hoạt động đầu tư xây dựng có yếu tố nước ngoài nhất là khi có yếu tố chuyển giao công nghệ hoặc sử dụng lao động, vật tư, thiết bị nước ngoài”.

Về lập, thẩm định dự án và quyết định đầu tư xây dựng (từ Điều 23 đến Điều 28): dự thảo Luật mới chỉ quy định thẩm định đối với dự án đầu tư công, dự án PPP, dự án đầu tư kinh doanh, mà chưa làm rõ thẩm quyền thẩm định đối với nhóm “dự án đầu tư xây dựng khác” như vốn ODA, vốn vay ưu đãi, … Do đó, cần bổ sung để tránh khoảng trống pháp lý trong thực hiện. Bên cạnh đó, việc quy định cơ quan chuyên môn chỉ kiểm soát an toàn, phòng cháy, quy chuẩn kỹ thuật, còn các nội dung khác do chủ đầu tư chịu trách nhiệm là phù hợp chủ trương tăng cường hậu kiểm.

Về Quản lý thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án đầu tư được phê duyệt (từ Điều 29 đến Điều 31): việc bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế sau thiết kế cơ sở, theo hướng cơ quan quản lý chỉ kiểm soát một lần, thể hiện chủ trương giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, phân quyền và tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, điều này tiềm ẩn rủi ro về chất lượng, an toàn công trình nếu năng lực tư vấn thẩm tra hạn chế.

Nhất trí nội dung Giấy phép xây dựng qui định (từ Điều 43 đến Điều 46, Chương III), bà Nguyễn Thanh Hải cho biết, đây là nội dung mới, phù hợp chủ trương của Đảng, góp phần cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian và giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp trong hoạt động xây dựng.

Tuy nhiên, việc quy định nguyên tắc, tiêu chí, danh mục các công trình được miễn giấy phép xây dựng trong các văn bản dưới Luật cần hết sức thận trọng đảm bảo an toàn, chính xác dễ áp dụng, tránh trình trạng công trình được miễn giấy phép xây dựng nhưng lại phát sinh nhiều thủ tục hành chính trung gian hay “giấy phép con”.

Bên cạnh đó, khi công trình được miễn giấy phép xây dựng, sẽ không có căn cứ pháp lý xác định tài sản gắn liền với đất để cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu, do vậy cần bổ sung quy định này tại các luật có liên quan đảm bảo quyền lợi của người dân.

Mặt khác, cần cân nhắc việc cho phép miễn giấy phép xây dựng và tự nghiệm thu đối với những công trình có yêu cầu cao về an toàn, hay tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cộng đồng, mất an toàn về phòng cháy,.. Đối với những công trình này, nếu được miễn giấy phép xây dựng thì nghiên cứu việc cấp giấy phép sử dụng cho công trình trước khi chính thức đi vào hoạt động. Ngoài ra, Luật cần bổ sung làm rõ cơ chế cấp giấy phép trực tuyến để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.

Về xây dựng công trình, quản lý chất lượng, nghiệm thu, bàn giao công trình xây dựng, quản lý chi phí đầu tư xây dựng và hợp đồng xây dựng (Chương IV và Chương V), bà Nguyễn Thanh Hải cho rằng, cần tăng cường hậu kiểm và quy định biện các biện pháp xử lý vi phạm bảo đảm tính răn đe, nếu hậu kiểm phát hiện gian dối trong tự thẩm định, để chủ đầu tư không dám vi phạm và không thể vi phạm, từ đó nâng cao chất lượng và an toàn công trình cũng như hiệu quả của chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu hiểm.