Xây dựng cẩm nang cho vay hợp tác xã

Vốn hoạt động HTX còn quá thấp

Hiện cả nước có 18.795 HTX nông nghiệp, chiếm 70% tổng số các loại hình HTX cả nước, thu hút 3,2 triệu thành viên. Trong đó, khoảng 1.900 HTX ứng dụng công nghệ cao, gần 1.200 HTX là chủ thể của mô hình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Tính từ tháng 8/2018 - thời điểm Nghị định 98/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp có hiệu lực đến nay, đã có trên 37% HTX tham gia các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm nông sản và gần 7.000 chuỗi liên kết được hình thành.

Hiện tại, vốn bình quân của mỗi HTX chỉ vào khoảng 1,5 tỉ đồng. Khoảng 1.200 HTX có tín dụng nội bộ và huy động từ quỹ nhân dân chủ yếu để giải quyết các hoạt động phi nông nghiệp. Tình hình góp vốn của thành viên vào HTX chỉ ở mức bình quân 600 triệu đồng, nhiều thành viên góp ít vốn hoặc thậm chí là không góp vốn dù trong Luật HTX có quy định.

HTX vẫn khó khăn về thủ tục tiếp cận vay vốn sản xuất kinh doanh. Ảnh IT

Thực tế, so với các mô hình kinh tế khác, nhóm tổ chức kinh tế tập thể trong lĩnh vực nông nghiệp (bao gồm: HTX, tổ hợp tác, tổ hợp liên kết chuỗi giá trị nông sản…) là nhóm có tỉ trọng tiếp cận tín dụng thấp nhất từ các quỹ hỗ trợ vốn và từ các ngân hàng (NH) thương mại. Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, tỉ lệ tiếp cận vốn vay của các HTX nông nghiệp đã được cải thiện phần nào nhờ việc cải tổ mô hình hoạt động và đáp ứng được các nhu cầu vay vốn.

Tổng dư nợ tín dụng đến năm 2021 của HTX nông nghiệp đạt 6.000 tỉ đồng và chỉ khoảng 7.000 HTX được hỗ trợ quỹ tín dụng, 3,7% được tiếp cận tín dụng hằng năm. Mỗi năm có khoảng 45 HTX nông nghiệp được ưu đãi tín dụng từ quỹ phát triển.

Do số lượng HTX nông nghiệp có kết quả hoạt động khá và tốt chiếm 55% nên năng lực tài chính nội bộ và khả năng huy động vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh cũng khả quan nên các HTX nông nghiệp đã và đang tiếp cận được các ưu đãi về tín dụng từ Quỹ Hỗ trợ HTX và các tổ chức tín dụng khác.

Tại khu vực phía Nam, việc các tập đoàn, doanh nghiệp lớn ngành nông nghiệp chủ động liên kết với các HTX và hỗ trợ hình thành các mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới đã giúp một lượng lớn tổ chức kinh tế tập thể tiếp cận được nguồn vốn tín dụng từ các NH thương mại.

Đơn cử như Tập đoàn Lộc Trời đã hỗ trợ tỉnh An Giang thành lập trên 50 HTX nông nghiệp. Doanh nghiệp này hiện đang mở rộng mô hình cánh đồng lớn tại các tỉnh An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Sóc Trăng đã thu hút hàng trăm HTX, tổ hợp tác tham gia vào các chuỗi liên kết. Qua đó, tiếp cận được nguồn vốn tài trợ từ các NH như: MB, Agribank, BIDV, VPBank và HDBank.

Sớm xây dựng cẩm nang cho vay HTX

Mặc dù hoạt động tài trợ vốn tín dụng cho các mô hình kinh tế tập thể những năm gần đây đã có cải thiện, tuy nhiên có tới 78,6% các HTX không có tài sản thế chấp để vay tín dụng thương mại từ các NH. Khoảng 14% hồ sơ xin vay không được NH chấp thuận do các HTX có phương án sản xuất, kinh doanh thiếu tính khả thi hoặc sổ sách tài chính kế toán chưa rõ ràng, minh bạch.

Ngoài ra, cũng có một số lượng lớn các HTX hoạt động yếu kém, thiếu thông tin, không nắm rõ được các thủ tục vay vốn, vì thế chưa thể tiếp cận được các khoản tín dụng cho sản xuất kinh doanh.

Nhằm nâng cao tỉ lệ HTX tiếp cận được vốn vay từ NH, các Bộ, ngành liên quan cần rà soát kĩ các quy định của Nghị định số 116/2018/ NĐ-CP và Nghị định số 55/2015/NĐ-CP về tín dụng nông nghiệp nông thôn để tạo điều kiện hỗ trợ cho vay nhiều hơn đối với các khoản vay không có tài sản thế chấp cho các mô hình HTX hoạt động hiệu quả.

Bộ NN&PTNT nên phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành cần có giải pháp đẩy mạnh hỗ trợ tín dụng cho HTX như xây dựng cẩm nang tiếp cận tín dụng cho HTX, doanh nghiệp nhỏ và vừa lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Bên cạnh đó, nhờ sự phát triển nhanh của các chuỗi liên kết nông nghiệp nên đã có một số NH ở phía Nam đã tham gia tích cực vào hoạt động tài trợ vốn. Trong đó, các ngân hàng như Agribank, Ngân hàng Chính sách xã hội cũng đã triển khai tập huấn cho cán bộ tín dụng về mô hình hoạt động của HTX và xây dựng cho HTX các phương án kinh doanh khả thi.