Nửa thế kỉ bình yên, bỗng nhiên dậy sóng
Sau hai năm vào La Gi, tỉnh Bình Tuy (cũ) làm ăn, năm 1961, ông Huỳnh Đi mua được thửa đất 3.600m2 (rộng 30m, sâu 120m) giá 6.000 đồng, rồi viết thư về cho người em ruột Huỳnh Hữu Tới (đang trốn quân dịch ở quê) vào, cho ông Tới chung thửa đất. Sau đó, bà Khương Thị Thái, vợ ông Đi; bà Nguyễn Thị Điệp, vợ ông Tới mới đưa con cái vào đoàn tụ. Nay bà Khương Thị Thái đã 91 tuổi nhưng vẫn còn minh mẫn cho biết: Hồi ấy, phía Bắc thửa đất bằng phẳng, còn phía Nam thì hầm hố do đất cát, mưa xói lở trở thành rãnh, hố sâu, thú rừng nhiều lần sa xuống không lên được đều bị bắt. Không lâu sau, ông cụ thân sinh vào thăm các con rồi làm trung gian chia đất bằng cách bốc thăm. Do có nhiều hầm hố, nên diện tích nửa phía Nam thửa đất có “nhỉnh” hơn nửa phía Bắc chút ít. Sau khi bốc thăm trúng nửa phía Nam, ông Tới buồn chán suốt mấy ngày không nói, không cười. Biết ý em, ông Đi bảo: “nếu em thích phần kia thì anh đổi cho”. Ông Tới mừng quá, đồng ý ngay. Ông Đi làm nghề thầu khoán, có xe ô tô, mất hơn một tháng ông chở hàng trăm xe đất từ xa về cải tạo thửa đất, rồi họ làm nhà kế nhau, ban đầu là nhà tạm, sau kiên cố dần. Nay nhà ông Đi số 549 và 551, nhà ông Tới số 553 đường Thống Nhất.
Trước năm 2000, ông Đi xây dựng một nhà tạm phía trước nhà 549 để kinh doanh, còn gia đình ông Tới xây 2 ki ốt trước nhà làm lối đi ra đường Thống Nhất bị bít lại, phải đi nhờ qua trước nhà số 551 của ông Đi. Sau khi ông Huỳnh Đi mất, năm 2009, các con lập văn bản, giao quyền thừa kế 2 căn nhà số 549, 551 Thống Nhất và đất trong sổ đỏ cho bà Khương Thị Thái (trừ căn nhà tạm và diện tích đất trống phía trước thuộc chỉ giới xây dựng đường Thống Nhất vì chưa có sổ đỏ). Năm 2015, UBND tỉnh Bình Thuận có quyết định điều chỉnh giảm lộ giới đường Thống Nhất từ 27m xuống còn 15m, sau đó gia đình bà Điệp tranh chấp với gia đình bà Thái. Địa phương hòa giải không thành, bà Điệp đã khởi kiện, yêu cầu hủy sổ đỏ của ông Huỳnh Đi và sổ đỏ của ông Huỳnh Hữu Tới, yêu cầu bị đơn trả cho nguyên đơn 215,7m2 đất. TAND thị xã La Gi xử sơ thẩm, bác yêu cầu của nguyên đơn. Nhưng Bản án phúc thẩm số 119/2018/DS-PT ngày 19/9/2018 của TAND tỉnh Bình Thuận, lại chấp nhận một phần yêu cầu của nguyên đơn, buộc bị đơn giao 21m2 đất thuộc thửa số 323 và 178 triệu đồng giá trị của 21,2m2 đất thuộc thửa số 324, do thay đổi mốc lộ giới. Án phúc thẩm không thuyết phục, cần kháng nghị.
Người cùng thời cho rằng, ông Huỳnh Đi rất gặp may, đã mua được thửa đất giá rẻ, chỉ bằng nửa giá thị trường và ông đã chia sự may mắn cho ông Tới. Chứng từ mua bán thửa đất chứng minh điều đó như sau: Ngày 10/5/1959, ông Nguyễn Duy Dị bán thửa đất 3.600m2 cho ông Trần Ngọc Qúy giá 12.000 đồng. Tháng 3/1961, chưa đầy 2 năm sau, ông Quý bị hoàn cảnh đặc biệt, phải bán gấp thửa đất này cho ông Đi chỉ có 6.000 đồng.
Hai người ở cạnh nhau, hơn nửa thế kỉ chia ngọt sẻ bùi. Ông Đi làm thầu khoán, kinh tế khá giả, còn ông Tới trốn lính, ngày đêm phải ở trong nhà vì sợ bị bắt, mà vợ thì đẻ năm một, nên ông Đi phải cưu mang cả gia đình ông Tới. Nói là mua chung đất, nhưng tiền mỗi bên bỏ ra bao nhiêu thì chỉ hai ông biết, mà họ không nói ra. Khi kê khai để làm sổ đỏ, ông Tới khai: “Đất mua của ông Trần Ngọc Quý, do anh trai tôi là Huỳnh Đi đứng tên”. Nay hai ông đều mất, lộ giới đường Thống Nhất điều chỉnh từ 27m xuống 15m, các con ông Tới cho là đất mua chung nhưng chia không đều nên tranh chấp. Hiểu như thế là không đúng, hai nhà chung vách, một đường thẳng trên 120m hết chiều dài thửa đất là ranh giới, phía sau nhà, cả hai đều có sổ đỏ hơn 20 năm rồi (phía trước chưa có sổ đỏ vì lộ giới chưa ổn định), trên sổ đỏ của 2 nhà đều thể hiện cạnh phía Đông tiếp giáp đường Thống Nhất, cách 27m. Do mốc lộ giới chưa ổn định, nên chưa được cấp sổ đỏ, nhưng họ đã phân chia đất và sử dụng ổn định trên nửa thế kỉ rồi.
Hai căn nhà làm liền nhau có lịch sử nửa thế kỉ không tranh chấp
Cho dù diện tích đất từ mặt tiền nhà ra lộ giới, gia đình ông Đi sử dụng nhiều hơn chút ít, nhưng điều đó thuộc về lịch sử. Hồi ấy, nhiều thứ có giá, còn đất rẻ như bèo chứ đâu phải quý như bây giờ? Việc ông Đi, ông Tới chia đất là phụ thuộc nhiều thứ, mà chỉ có hai anh em họ biết và họ đã bằng lòng mọi chuyện. TheoLuật Đất đai, thì đất sử dụng ổn định không tranh chấp là đủ nói lên tất cả. Luật Đất đai năm 1993 quy định (tóm tắt): đất sử dụng không tranh chấp trước ngày 15/10/1993 là đủ điều kiện cấp sổ đỏ. Luật Đất đai năm 2003: đất sử dụng trước ngày 1/7/4004 là đủ điều kiện cấp sổ đỏ. Còn Luật Đất đai năm 2013: đất không có giấy tờ… nhưng đã sử dụng ổn định trước ngày 1/7/2014 thì đủ điều kiện cấp sổ đỏ… Ông Đi và ông Tới mua đất, chia nhau sử dụng đã qua bốn lần Luật Đất đai thay đổi, không tranh chấp, tại sao Tòa phúc thẩm không coi đó là sử dụng ổn định? Nay Tòa chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn làm trái ý ông Đi và ông Tới là không đúng. Nếu so sánh bị đơn sử dụng nhiều đất hơn, sao không so sánh là sau khi mua được thửa đất giá rẻ, nếu ông Đi đem bán thì sẽ kiếm được món lời không nhỏ? Và khi chia đất, nếu ông Đi không đổi cho ông Tới thì chỉ mấy mùa mưa nữa, liệu đất ông Tới có còn không? Còn nhiều “bí mật” nữa, chỉ có ông Đi và ông Tới biết, thậm chí có khi trả nhiều tiền hơn mà lại được ít đất hơn cũng nên. Tuy nhiên, mọi chuyện đã thuộc về lịch sử. Dư luận ở đây cho rằng, bà Nguyễn Thị Điệp nay đã “lẫn”, bị đẩy ra làm nguyên đơn chứ nếu bà còn minh mẫn, chắc bà không khởi kiện. Còn các con ông Tới, bà Điệp, lúc ấy họ mới ra đời hoặc chưa ra đời, nên họ không hiểu gì về quá khứ.
Những gì mà ông Đi và ông Tới sắp đặt đã nửa thế kỉ ổn định qua bao thử thách, các thừa kế của hai ông đều phải tôn trọng. Lộ giới giữ nguyên hay điều chỉnh không ảnh hưởng đến việc xác định ranh giới của hai ông. Đề nghị Chánh án TAND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh, Viện trưởng Viện KSND Cấp cao tại TP Hồ Chí Minh kháng nghị Bản án phúc thẩm số 119/2018/DS-PT ngày 19/9/2018 của TAND tỉnh Bình Thuận.
Thuận Hóa
