Từ cậu bé mồ côi trở thành giáo sư danh tiếng, trọn đời tận hiến cho giáo dục Việt Nam

Đọc bài: “Chuyện đời của cậu bé mồ côi trở thành giáo sư danh tiếng, trọn đời tận hiến cho giáo dục Việt Nam”, đăng nhiều kì trên báo Tuổi trẻ và Đời sống viết về Giáo sư Nguyễn Xuân Thu của nhà báo Hoàng Anh Sướng, tôi rất ngưỡng mộ vị giáo sư này, một người có nghị lực vượt khó, để lớp trẻ hôm nay học tập. Qua liên lạc, trao đổi với tác giả, tôi xin phép và được nhà báo Hoàng Anh Sướng đồng ý cho chuyển tải lại một số nội dung nổi bật để giới thiệu cùng bạn đọc.

Nguyễn Xuân Thu là một trong những người Việt Nam hiếm hoi được phong hàm Giáo sư tại Trường Đại học công nghệ Hoàng gia Melbourne, Úc. Năm 1994, đúng lúc đỉnh cao của sự nghiệp, ông từ bỏ tất cả để trở về Việt Nam, cống hiến cho nền giáo dục nước nhà. Suốt nhiều năm, ông đã cố vấn không lương cho Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng nhiều trường đại học, tìm kiếm hàng trăm suất học bổng du học Úc cho nhiều sinh viên Việt Nam, ông là người có công lớn nhất trong việc thành lập Trường RMIT - trường đại học quốc tế đầu tiên tại Việt Nam. Cuộc đời ông là một số phận đặc biệt với biết bao sóng gió, thăng trầm. Nhưng vượt lên trên tất cả vẫn là một nghị lực sống mãnh liệt, một tài năng, một nhân cách sáng ngời với khác vọng tận hiến cho đất nước. Ông bảo: “Tôi luôn tin tưởng mạnh mẽ vào tương lai và vì thế, mọi công việc của tôi là đầu tư vào tương lai. Đối với tôi, giáo dục là tương lai”.

Giáo sư Nguyễn Xuân Thu, sinh năm 1935, tại làng Đơn Duệ, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị; làng ông cũng là nơi nghèo đói nhất lúc bấy giờ của huyện. Cha ông rất giỏi chữ Hán, kiếm sống bằng nghề dạy học, bắt mạch và bốc thuốc tại nhà, cha mất lúc Nguyễn Xuân Thu mới 5 tuổi nên hình bóng, kí ức về người cha tài hoa mà bạc mệnh, được người mẹ nhắc đến qua câu nói con là đứa giống cha nhất trong nhà; vì thế nên tình cảm đều dành hết cho Nguyễn Xuân Thu (có 2 chị gái, em trai thì mất lúc nhỏ).

GS. Nguyễn Xuân Thu (bên phải) và GS. Trí Siêu Lê Mạnh Thát.
GS. Nguyễn Xuân Thu (bên phải) và GS. Trí Siêu Lê Mạnh Thát.

Tuy nhà rất nghèo, nhưng mẹ vẫn lo cho Thu đi học khi 6 tuổi, những đứa trẻ trong làng được đi học chỉ đếm trên đầu ngón tay, trường là ngôi nhà bỏ hoang, thầy Huy là ông giáo già mượn để dạy cho khoảng 10 học sinh. Nhờ sáng dạ vượt trội nên sau thời gian mẹ Thu xin chuyển lên học tại Trường Tiểu học Vĩnh Linh, cách nhà chừng 3km. Chưa đầy 3 năm thì Nhật đảo chính, Việt Minh lên nắm chính quyền, năm 1947, quân Pháp kéo về làng đóng đồn ở Hồ Xá cách làng Đơn Duệ chừng 3 km. Những ngày ấy, không khí xóm làng vô cùng ngột ngạt, căng thẳng.

Kí ức êm đềm duy nhất của tuổi thơ cậu bé Thu có lẽ là vào những đêm trăng mùa Hạ; mẹ trải chiếc chiếu đầu hè, miệng bỏm bẻm nhai trầu, tay quạt cho cậu ngủ; nhìn khuôn mặt mẹ thật hiền từ nhưng hiện rõ ánh mắt buồn lo dù đôi lúc có cười, vì cuộc đời mẹ có nhiều buồn đau, sầu tủi. Những đêm trăng thanh bình ấy cũng chẳng kéo dài được bao lâu; sau một tuần lâm trọng bệnh, trước khi trút hơi thở cuối cùng, mẹ nắm tay Thu với ánh mắt xót xa: “Mẹ chết, ai là người chăm sóc, nuôi nấng con đây; tội nghiệp con tôi”. Mẹ ra đi khi Thu mới 13 tuổi, vừa bắt đầu học lớp nhì (lớp 4 bây giờ). Cha mất lúc lên 5 nên chẳng hiểu gì nỗi đau mất cha; nhưng lần này Thu mới biết tận cùng thế nào là nỗi đau mất mẹ, Thu cứ ôm quan tài mà khóc từ sáng đến chiều, nhìn đất trời như sụp đổ tan hoang, biết nương tựa vào ai bây giờ? Xuân Thu phải từ giã học đường. Đầu năm 1948, lính pháp càn quét vào làng, nhiều người bị bắn, bị hãm hiếp, chúng nghi ngờ Thu làm liên lạc cho du kích Việt Minh nên bắt đưa về giam tại Hồ Xá, đánh đập, tra tấn đủ kiểu nhưng Thu một mực không khai vì sự thật Thu đâu có làm gì. Trong một lần được ra ngoài quét dọn sân, nhờ biết chút tiếng Pháp khi học ở trường Vĩnh Linh nên Thu được nhận vào làm phục vụ trong câu lạc bộ hạ sĩ quan, công việc chủ yếu là bưng bê, lau rửa chén bát, được phép ăn những món thừa của lính Pháp để lại, không còn lo đói như trước, gần một năm thì Thu được tha. Trở về nhà gặp chị được ba hôm nhưng thấy cuộc sống mong manh, chết chóc cận kề nên Thu xin chị ra đi. Nhưng đi đâu vẫn chưa định hướng, không ngờ đây là chuyến đi dài ngày nhất cả nửa thế kỉ (cho đến năm 1991 Thu mới trở lại thăm làng). Sau khi từ giã chị, Thu đón xe về tỉnh Quảng Trị, đang lang thang tìm việc làm thì gặp một chị nói giọng Quảng Nam nhận Thu về ở nhà cùng vợ chồng chị, giặt đồ thuê cho lính Tây được nuôi cơm. Làm phụ chị được vài tháng thì Thu nghe tin có một đơn vị pháo binh cần tuyển người biết nói tiếng Pháp làm tạp vụ, Thu đánh liều xin ứng tuyển, khi phỏng vấn Thu trả lời rành rọt (vì có thời gian làm việc trong câu lạc bộ sĩ quan Pháp) nên viên sĩ quan nhận Thu ngay. Thu thấy vui vì không còn lo việc ăn ở. Tuy nhiên, được 9 tháng đơn vị này chuyển đi nơi khác, Thu mất việc làm, trở lại những ngày vất vả, đói khát.

Rồi thời gian trôi nhanh, tháng 8/1954, một trong những bước ngoặc lớn nhất trong cuộc đời cậu bé mồ côi Nguyễn Xuân Thu; nhờ sự giúp đỡ của một người quen cùng quê đang làm sĩ quan trong quân đội Pháp ở thành phố Huế, Nguyễn Xuân Thu được nhận vào Trường Thiếu sinh quân; đây là nơi mà trước đó không lâu, mỗi khi theo ô tô của đồn PK17 vào Huế để phụ mua thực phẩm cho Câu lạc bộ Hạ sĩ quan Quảng Trị, nhìn thấy học sinh của trường, khác vọng được đi học lại trỗi dậy trong Thu. Trường Thiếu sinh quân do quân đội Pháp lập ra, thời gian đầu là để nuôi dạy con em của những quân nhân đã chết hay bị thương; về sau trường nhận cả các em có quan hệ họ hàng với những người trong quân đội. Tuy nhiên, trường chỉ nhận trẻ em từ 14 tuổi trở xuống vào học lớp Đệ thất (lớp 6 bây giờ), nhưng lúc đó Thu thì đã 19 tuổi, để học được, buộc lòng Thu phải nhờ người làm lại giấy khai sinh nhỏ gần 6 tuổi. Nhờ thấp bé, nhỏ con trắng trẻo, trông trẻ so với tuổi nên không ai phát hiện ra.

Phạm Văn Phê

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Thí sinh trên 27 điểm bị trượt đại học sẽ còn cơ hội xét tuyển bổ sung?

Thí sinh trên 27 điểm bị trượt đại học sẽ còn cơ hội xét tuyển bổ sung?

Bộ GD&ĐT đã trao đổi với một số trường đại học và các trường sẵn sàng xét tuyển bổ sung thí sinh kết quả thi THPT cao nhưng chưa trúng tuyển nguyện vọng nào.
Bộ Giáo dục và Đào tạo lý giải điểm chuẩn năm nay tăng cao

Bộ Giáo dục và Đào tạo lý giải điểm chuẩn năm nay tăng cao

Ngày 17/9, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn trao đổi với báo chí về lý do tăng điểm chuẩn của một số trường đại học.
Tiền Giang: Trao tặng 27 máy tính bảng cho học sinh huyện Châu Thành

Tiền Giang: Trao tặng 27 máy tính bảng cho học sinh huyện Châu Thành

Hưởng ứng Chương trình “Sóng và máy tính cho em” do Thủ tướng Chính phủ phát động ngày 12/9/2021 và phong trào “Máy tính cho em” của Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam, sáng 17/9, tại xã Long Hưng, huyện Châu Thành, Hội Khuyến học tỉnh Tiền Giang phối hợp cùng Hội khuyến học huyện, Phòng GD&ĐT huyện Châu Thành tổ chức chương trình trao tặng máy tính bảng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, thiếu phương tiện học tập.
Điểm chuẩn các trường thành viên Đại học Huế năm 2021

Điểm chuẩn các trường thành viên Đại học Huế năm 2021

Đại học Huế công bố điểm trúng tuyển đợt 1 tuyển sinh vào đại học hệ chính quy năm 2021 của Đại học Huế theo phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2021.
Đổi mới sáng tạo trong công tác giáo dục nghề nghiệp

Đổi mới sáng tạo trong công tác giáo dục nghề nghiệp

Đứng trước những yêu cầu ngày càng cao của công tác giáo dục nghề nghiệp trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, việc đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá về cơ chế quản lý và công tác đào tạo có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Tin khác

Học viện Nông nghiệp Việt Nam công bố điểm chuẩn năm 2021

Học viện Nông nghiệp Việt Nam công bố điểm chuẩn năm 2021
Hội đồng tuyển sinh Học viện Nông nghiệp Việt Nam vừa công bố điểm chuẩn trúng tuyển đại học chính quy theo kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2021, điểm chuẩn đại học ngành Logistics và quản lý chuỗi cung ứng cao nhất trong các ngành của Học viện Nông nghiệp Việt Nam với 23 điểm.

Trường Đại học Y Dược Thái Bình và Y Dược Thái Nguyên công bố điểm chuẩn năm 2021

Trường Đại học Y Dược Thái Bình và Y Dược Thái Nguyên công bố điểm chuẩn năm 2021
Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên và Trường Đại học Y Dược Thái Bình vừa công bố điểm chuẩn trúng tuyển vào trường năm 2021, theo phương thức xét tuyển điểm thi tốt nghiệp THPT.

Điểm chuẩn ĐH Luật TP.HCM năm 2021

Điểm chuẩn ĐH Luật TP.HCM năm 2021
Trường ĐH Luật TP.HCM công bố điểm chuẩn năm 2021 xét tuyển bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT từ 24,5 đến 28,5 điểm. Trong đó, ngành Luật Thương mại quốc tế có điểm trúng tuyển cao nhất là 28,5 điểm.

Điểm chuẩn năm 2021 của Trường Đại học Y Hà Nội

Điểm chuẩn năm 2021 của Trường Đại học Y Hà Nội
Sáng 16.9, Trường Đại học Y Hà Nội đã công bố điểm chuẩn trúng tuyển theo kết quả thi tốt nghiệp THPT, điểm chuẩn của Trường Đại học Y Hà Nội dao động từ 23,2 đến 28,85 điểm, tùy từng ngành.

Điểm chuẩn Học viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2021

Điểm chuẩn Học viện Báo chí và Tuyên truyền năm 2021
Học viện Báo chí và Tuyên truyền thông báo điểm chuẩn các ngành, chuyên ngành tuyển sinh đại học chính quy năm 2021, ngành Quan hệ công chúng, chuyên ngành Quan hệ công chúng chuyên nghiệp có điểm chuẩn cao nhất với 38,07 điểm.

Công bố điểm chuẩn vào các trường CAND năm 2021

Công bố điểm chuẩn vào các trường CAND năm 2021
Cục Đào tạo, Bộ Công an đã công bố điểm chuẩn vào các trường Công an năm 2021.
Xem thêm
Đồng Nai: Nhiều giải pháp tăng cường kiểm soát lưu thông trong trạng thái bình thường mới

Đồng Nai: Nhiều giải pháp tăng cường kiểm soát lưu thông trong trạng thái bình thường mới

20/9, ngày đầu tiên tỉnh Đồng Nai triển khai thực hiện Kế hoạch số 11102/KH-UBND về từng bước phục hồi các hoạt động kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng đảm bảo công tác phòng, chống dịch Covid-19.
Tỉnh Đồng Nai: Huyện Xuân Lộc từng bước thực hiện trạng thái bình thường mới

Tỉnh Đồng Nai: Huyện Xuân Lộc từng bước thực hiện trạng thái bình thường mới

Sáng 20/9, ông Viên Hồng Tiến, Bí thư Huyện ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo phòng chống Covid-19 huyện chủ trì cuộc họp trực tuyến với Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch Covid-19 tỉnh và nghe các cơ quan, đơn vị báo cáo tình hình công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn huyện.
Từ 6 giờ ngày 21/9: Hà Nội không kiểm soát giấy đi đường, bỏ các phân vùng

Từ 6 giờ ngày 21/9: Hà Nội không kiểm soát giấy đi đường, bỏ các phân vùng

Từ 6 giờ sáng 21/9, TP Hà Nội sẽ điều chỉnh, nới lỏng một số hoạt động, nhưng ưu tiên hàng đầu vẫn là công tác đảm bảo sức khỏe cho nhân dân và an toàn cho Thủ đô…
Chống dịch theo cách của “người cao tuổi”

Chống dịch theo cách của “người cao tuổi”

Ngày 6/9, Thường trực Hội NCT huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh đã trực tiếp trao quà ủng hộ Trung tâm Y tế huyện, ngoài 40 triệu đồng tiền mặt, còn có thùng khẩu trang khử khuẩn, sữa tươi; tổng giá trị quà tặng 42 triệu đồng.
Những tấm lòng vàng trong mùa dịch

Những tấm lòng vàng trong mùa dịch

Trong hai ngày 31/8 và 1/9, đã liên tục diễn ra việc giao nhận quà tặng hỗ trợ NCT khó khăn vượt qua đại dịch Covid-19.
Các tôn giáo đồng hành cùng dân tộc trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19

Các tôn giáo đồng hành cùng dân tộc trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo với hơn 26,5 triệu tín đồ các tôn giáo. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam luôn được bảo đảm tốt trên thực tế. Hằng năm, có hơn 8.500 lễ hội tín ngưỡng, tôn giáo được tổ chức. Đến năm 2020, Việt Nam đã có 43 tổ chức tôn giáo và tổ chức được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoặc động tôn giáo thuộc 16 tôn giáo được Nhà nước công nhận và cấp đăng ký hoạt động. Các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam hiện nay không chỉ thực hiện các giáo lý, luật lệ, lễ nghi tôn giáo trong cơ sở tôn giáo, mà đã đóng góp hiệu quả trong hoạt động xã hội như y tế, giáo dục, từ thiện nhân đạo, trong đó điển hình là việc đồng hành cùng dân tộc trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19.
Phiên bản di động