Từ cậu bé mồ côi trở thành giáo sư danh tiếng, trọn đời tận hiến cho giáo dục Việt Nam

Đọc bài: “Chuyện đời của cậu bé mồ côi trở thành giáo sư danh tiếng, trọn đời tận hiến cho giáo dục Việt Nam”, đăng nhiều kì trên báo Tuổi trẻ và Đời sống viết về Giáo sư Nguyễn Xuân Thu của nhà báo Hoàng Anh Sướng, tôi rất ngưỡng mộ vị giáo sư này, một người có nghị lực vượt khó, để lớp trẻ hôm nay học tập. Qua liên lạc, trao đổi với tác giả, tôi xin phép và được nhà báo Hoàng Anh Sướng đồng ý cho chuyển tải lại một số nội dung nổi bật để giới thiệu cùng bạn đọc.

Nguyễn Xuân Thu là một trong những người Việt Nam hiếm hoi được phong hàm Giáo sư tại Trường Đại học công nghệ Hoàng gia Melbourne, Úc. Năm 1994, đúng lúc đỉnh cao của sự nghiệp, ông từ bỏ tất cả để trở về Việt Nam, cống hiến cho nền giáo dục nước nhà. Suốt nhiều năm, ông đã cố vấn không lương cho Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng nhiều trường đại học, tìm kiếm hàng trăm suất học bổng du học Úc cho nhiều sinh viên Việt Nam, ông là người có công lớn nhất trong việc thành lập Trường RMIT - trường đại học quốc tế đầu tiên tại Việt Nam. Cuộc đời ông là một số phận đặc biệt với biết bao sóng gió, thăng trầm. Nhưng vượt lên trên tất cả vẫn là một nghị lực sống mãnh liệt, một tài năng, một nhân cách sáng ngời với khác vọng tận hiến cho đất nước. Ông bảo: “Tôi luôn tin tưởng mạnh mẽ vào tương lai và vì thế, mọi công việc của tôi là đầu tư vào tương lai. Đối với tôi, giáo dục là tương lai”.

Giáo sư Nguyễn Xuân Thu, sinh năm 1935, tại làng Đơn Duệ, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị; làng ông cũng là nơi nghèo đói nhất lúc bấy giờ của huyện. Cha ông rất giỏi chữ Hán, kiếm sống bằng nghề dạy học, bắt mạch và bốc thuốc tại nhà, cha mất lúc Nguyễn Xuân Thu mới 5 tuổi nên hình bóng, kí ức về người cha tài hoa mà bạc mệnh, được người mẹ nhắc đến qua câu nói con là đứa giống cha nhất trong nhà; vì thế nên tình cảm đều dành hết cho Nguyễn Xuân Thu (có 2 chị gái, em trai thì mất lúc nhỏ).

GS. Nguyễn Xuân Thu (bên phải) và GS. Trí Siêu Lê Mạnh Thát.
GS. Nguyễn Xuân Thu (bên phải) và GS. Trí Siêu Lê Mạnh Thát.

Tuy nhà rất nghèo, nhưng mẹ vẫn lo cho Thu đi học khi 6 tuổi, những đứa trẻ trong làng được đi học chỉ đếm trên đầu ngón tay, trường là ngôi nhà bỏ hoang, thầy Huy là ông giáo già mượn để dạy cho khoảng 10 học sinh. Nhờ sáng dạ vượt trội nên sau thời gian mẹ Thu xin chuyển lên học tại Trường Tiểu học Vĩnh Linh, cách nhà chừng 3km. Chưa đầy 3 năm thì Nhật đảo chính, Việt Minh lên nắm chính quyền, năm 1947, quân Pháp kéo về làng đóng đồn ở Hồ Xá cách làng Đơn Duệ chừng 3 km. Những ngày ấy, không khí xóm làng vô cùng ngột ngạt, căng thẳng.

Kí ức êm đềm duy nhất của tuổi thơ cậu bé Thu có lẽ là vào những đêm trăng mùa Hạ; mẹ trải chiếc chiếu đầu hè, miệng bỏm bẻm nhai trầu, tay quạt cho cậu ngủ; nhìn khuôn mặt mẹ thật hiền từ nhưng hiện rõ ánh mắt buồn lo dù đôi lúc có cười, vì cuộc đời mẹ có nhiều buồn đau, sầu tủi. Những đêm trăng thanh bình ấy cũng chẳng kéo dài được bao lâu; sau một tuần lâm trọng bệnh, trước khi trút hơi thở cuối cùng, mẹ nắm tay Thu với ánh mắt xót xa: “Mẹ chết, ai là người chăm sóc, nuôi nấng con đây; tội nghiệp con tôi”. Mẹ ra đi khi Thu mới 13 tuổi, vừa bắt đầu học lớp nhì (lớp 4 bây giờ). Cha mất lúc lên 5 nên chẳng hiểu gì nỗi đau mất cha; nhưng lần này Thu mới biết tận cùng thế nào là nỗi đau mất mẹ, Thu cứ ôm quan tài mà khóc từ sáng đến chiều, nhìn đất trời như sụp đổ tan hoang, biết nương tựa vào ai bây giờ? Xuân Thu phải từ giã học đường. Đầu năm 1948, lính pháp càn quét vào làng, nhiều người bị bắn, bị hãm hiếp, chúng nghi ngờ Thu làm liên lạc cho du kích Việt Minh nên bắt đưa về giam tại Hồ Xá, đánh đập, tra tấn đủ kiểu nhưng Thu một mực không khai vì sự thật Thu đâu có làm gì. Trong một lần được ra ngoài quét dọn sân, nhờ biết chút tiếng Pháp khi học ở trường Vĩnh Linh nên Thu được nhận vào làm phục vụ trong câu lạc bộ hạ sĩ quan, công việc chủ yếu là bưng bê, lau rửa chén bát, được phép ăn những món thừa của lính Pháp để lại, không còn lo đói như trước, gần một năm thì Thu được tha. Trở về nhà gặp chị được ba hôm nhưng thấy cuộc sống mong manh, chết chóc cận kề nên Thu xin chị ra đi. Nhưng đi đâu vẫn chưa định hướng, không ngờ đây là chuyến đi dài ngày nhất cả nửa thế kỉ (cho đến năm 1991 Thu mới trở lại thăm làng). Sau khi từ giã chị, Thu đón xe về tỉnh Quảng Trị, đang lang thang tìm việc làm thì gặp một chị nói giọng Quảng Nam nhận Thu về ở nhà cùng vợ chồng chị, giặt đồ thuê cho lính Tây được nuôi cơm. Làm phụ chị được vài tháng thì Thu nghe tin có một đơn vị pháo binh cần tuyển người biết nói tiếng Pháp làm tạp vụ, Thu đánh liều xin ứng tuyển, khi phỏng vấn Thu trả lời rành rọt (vì có thời gian làm việc trong câu lạc bộ sĩ quan Pháp) nên viên sĩ quan nhận Thu ngay. Thu thấy vui vì không còn lo việc ăn ở. Tuy nhiên, được 9 tháng đơn vị này chuyển đi nơi khác, Thu mất việc làm, trở lại những ngày vất vả, đói khát.

Rồi thời gian trôi nhanh, tháng 8/1954, một trong những bước ngoặc lớn nhất trong cuộc đời cậu bé mồ côi Nguyễn Xuân Thu; nhờ sự giúp đỡ của một người quen cùng quê đang làm sĩ quan trong quân đội Pháp ở thành phố Huế, Nguyễn Xuân Thu được nhận vào Trường Thiếu sinh quân; đây là nơi mà trước đó không lâu, mỗi khi theo ô tô của đồn PK17 vào Huế để phụ mua thực phẩm cho Câu lạc bộ Hạ sĩ quan Quảng Trị, nhìn thấy học sinh của trường, khác vọng được đi học lại trỗi dậy trong Thu. Trường Thiếu sinh quân do quân đội Pháp lập ra, thời gian đầu là để nuôi dạy con em của những quân nhân đã chết hay bị thương; về sau trường nhận cả các em có quan hệ họ hàng với những người trong quân đội. Tuy nhiên, trường chỉ nhận trẻ em từ 14 tuổi trở xuống vào học lớp Đệ thất (lớp 6 bây giờ), nhưng lúc đó Thu thì đã 19 tuổi, để học được, buộc lòng Thu phải nhờ người làm lại giấy khai sinh nhỏ gần 6 tuổi. Nhờ thấp bé, nhỏ con trắng trẻo, trông trẻ so với tuổi nên không ai phát hiện ra.

Phạm Văn Phê

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Phê duyệt chủ trương thành lập Trường Đại học Khoa học Sức khoẻ

Phê duyệt chủ trương thành lập Trường Đại học Khoa học Sức khoẻ

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa ký Quyết định phê duyệt chủ trương thành lập Trường Đại học Khoa học Sức khoẻ là trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
Điểm chuẩn Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông dao động từ 19,00 - 27,25 điểm

Điểm chuẩn Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông dao động từ 19,00 - 27,25 điểm

Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông công bố điểm chuẩn trúng tuyển 2022, năm nay điểm chuẩn Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông dao động từ 24,40 - 27,25 điểm (đối với cơ sở đào tạo phía Bắc) và từ 19,00 - 25,85 điểm (đối với cơ sở đào tạo phía Nam).
Điểm chuẩn Đại học Y Hà Nội 2022 giảm so với năm ngoái

Điểm chuẩn Đại học Y Hà Nội 2022 giảm so với năm ngoái

Điểm chuẩn Đại học Y Hà Nội 2022 tất cả các ngành được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…
Những việc thí sinh cần làm ngay sau khi trúng tuyển đại học

Những việc thí sinh cần làm ngay sau khi trúng tuyển đại học

Sau khi có kết quả trúng tuyển, thí sinh bắt buộc phải làm thủ tục xác nhận nhập học theo yêu cầu của các trường đã trúng tuyển. Thời gian xác nhận nhập học từ ngày 18/9 đến 17h ngày 30/9/2022.
Điểm chuẩn đại học năm 2022 của tất cả các trường Công an

Điểm chuẩn đại học năm 2022 của tất cả các trường Công an

Điểm chuẩn các trường đại học/học viện Công an Nhân dân năm 2022 được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…

Tin khác

Điểm chuẩn đại học năm 2022 của tất cả các trường Quân đội

Điểm chuẩn đại học năm 2022 của tất cả các trường Quân đội
Điểm chuẩn các trường/học viện Quân đội năm 2022 được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…

Điểm chuẩn Học viện Khoa học quân sự năm 2022

Điểm chuẩn Học viện Khoa học quân sự năm 2022
Điểm chuẩn Học viện Khoa học quân sự 2022 tất cả các ngành được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…

Điểm chuẩn Học viện Phòng không - Không quân: Cao nhất 23.95 điểm

Điểm chuẩn Học viện Phòng không - Không quân: Cao nhất 23.95 điểm
Điểm chuẩn Học viện Phòng không - Không quân 2022 tất cả các ngành được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…

Điểm chuẩn các trường công an và điểm chuẩn các trường quân đội năm 2022

Điểm chuẩn các trường công an và điểm chuẩn các trường quân đội năm 2022
Điểm chuẩn các trường quân đội năm 2022, điểm chuẩn các trường công an năm 2022 được Ngày mới Online cập nhật liên tục phục vụ độc giả quan tâm.

Điểm chuẩn các trường đại học khu vực phía Nam năm 2022

Điểm chuẩn các trường đại học khu vực phía Nam năm 2022
Điểm chuẩn các trường đại học khu vực phía Nam năm 2022 được Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các bậc phụ huynh và các em học sinh tra cứu và tham khảo…
Xem thêm
Bão Noru giật cấp 14 tiến vào Biển Đông, trở thành cơn bão số 4

Bão Noru giật cấp 14 tiến vào Biển Đông, trở thành cơn bão số 4

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, sáng nay 26/9, bão Noru đã vượt qua khu vực phía nam đảo Luzon (Philippines) đi vào Biển Đông, trở thành cơn bão số 4 năm 2022.
Quy định mới về bảo hiểm thất nghiệp chính thức có hiệu lực từ tháng 10/2022

Quy định mới về bảo hiểm thất nghiệp chính thức có hiệu lực từ tháng 10/2022

Từ ngày 01/10/2022, người sử dụng lao động sẽ không còn được giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp. Khi đó, mức đóng bảo hiểm thất nghiệp sẽ quay về mức 1% quỹ tiền lương tháng của những người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp.
Bão Noru đổi hướng liên tục, giật trên cấp 17 và sẽ đi vào đất liền Trung Bộ ngày 28/9

Bão Noru đổi hướng liên tục, giật trên cấp 17 và sẽ đi vào đất liền Trung Bộ ngày 28/9

Bão Noru đổi hướng liên tục, giật trên cấp 17, dự báo trong 24 giờ tới sẽ đi vào Biển Đông và đi vào đất liền khu vực Trung Trung Bộ. Đến 10 giờ ngày 28/9, vị trí tâm bão ở khoảng 15,6 độ Vĩ Bắc; 107,5 độ Kinh Đông, trên đất liền Thừa Thiên Huế - Bình Địn
Điểm chuẩn năm 2022 Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM

Điểm chuẩn năm 2022 Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM

Điểm chuẩn Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM 2022 Ngày mới Online cập nhật nhanh nhất, chính xác nhất phục vụ các phụ huynh và các em học sinh…
Từ Tân Ca… đến Phiêng Luông (bài 2)

Từ Tân Ca… đến Phiêng Luông (bài 2)

Bài 2: Những triệu phú cao tuổi ở xã Phiêng Luông
Từ Tân Ca… đến Phiêng Luông

Từ Tân Ca… đến Phiêng Luông

Bài 1: Hoạt động NCT ở bản vùng cao Tân Ca…
Phiên bản di động