Thế giới ứng phó với già hóa dân số và bài học cho Việt Nam

Chủ động về tài chính

“Có thực mới vực được đạo”, khi dân số già đi, NCT rất cần các chăm sóc về mọi mặt. Do đó, việc chủ động về kinh tế là yếu tố quyết định đến chất lượng cũng như các dịch vụ chăm sóc toàn diện cho NCT.

NCT là nhóm nhân khẩu đang phát triển nhanh chóng trong xã hội. Tất cả các xã hội trên thế giới đều đang ở giữa quá trình già hóa dân số này, một số quốc gia đang ở giai đoạn đầu của quá trình và một số đã đạt được những thành tựu tiến bộ hơn.

WHO đã đưa ra một khái niệm mới về già hóa dân số, đánh giá ý nghĩa quan trọng về môi trường sống của NCT. Những đóng góp của NCT cho xã hội và nhu cầu của họ về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe... Cách tiếp cận mới này có ý nghĩa quan trọng trong việc xem xét các mục tiêu phát triển được quốc tế thống nhất. Trong đó, bao gồm những mục tiêu nằm trong Chương trình Hành động của Hội nghị Quốc tế về Dân số và Phát triển (ICPD); Kế hoạch Hành động Quốc tế về Già hóa Madrid (IPAA) và gần đây nhất là Chương trình Nghị sự 2030 về phát triển bền vững. Những chương trình, chính sách hướng tới tương lai để phát triển bền vững với mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Theo United Nation, World Population Aging-highlights (Liên Hợp Quốc), các quốc gia giải quyết vấn đề già hóa dân số phụ thuộc vào không gian tài chính để thực hiện các chương trình thuế và lợi ích. Đồng thời, đầu tư vào giáo dục, y tế và phúc lợi cho tất cả người dân, bao gồm cả học tập suốt đời, cải thiện năng suất và duy trì tăng trưởng kinh tế ngay cả khi tỉ lệ dân số trong độ tuổi lao động giảm. Bên cạnh đó, việc đầu tư công cho trẻ em và thanh thiếu niên cần được duy trì, tăng cường, đặc biệt là các nước đang giai đoạn đầu hoặc giai đoạn trung gian của quá trình chuyển đổi nhân khẩu học. Những khoản đầu tư này cho tất cả các thế hệ cần thiết để duy trì củng cố sự thịnh vượng và phúc lợi kinh tế hiện tại và tương lai.

Mặt khác, thúc đẩy tiết kiệm hưu trí có thể cải thiện tính độc lập tài chính của các cá nhân và tăng tích lũy vốn tổng hợp. Ở nhiều quốc gia có thu nhập trung bình và thấp, các cá nhân bảo đảm an sinh tài chính khi về già chủ yếu thông qua khoản tiết kiệm tích lũy và hỗ trợ của gia đình. Để thúc đẩy tiết kiệm hưu trí, các chính phủ cần bảo đảm cơ hội bình đẳng để tiếp cận các sản phẩm tài chính, khuyến khích cung cấp các chương trình tiết kiệm dễ dàng hoặc mặc định để có thể tăng cường việc tiết kiệm hưu trí ở NCT.

Cân bằng về xã hội

Ở nhiều quốc gia, các rào cản về văn hóa, luật pháp và cấu trúc xã hội ngăn cản phụ nữ gia nhập và tham gia lao động chính thức ở trình độ như nam giới. Vì vậy, việc thúc đẩy bình đẳng giới trong việc làm giúp cải thiện sự tham gia của lực lượng lao động. Việc tăng cường sự tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động chính thức có thể bù đắp phần nào cho sự suy giảm lực lượng lao động do già hóa dân số trong tương lai.

Mặt khác, cần xóa bỏ phân biệt đối xử liên quan đến tuổi tác, bao gồm cả rào cản tuổi tác trong việc làm, để giảm bất bình đẳng, tăng năng suất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Với điều kiện NCT được tham gia các chương trình bảo trợ xã hội, bảo đảm cơ hội tiếp cận việc làm cho những người muốn làm việc là ưu tiên chính sách quan trọng trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền và nhân phẩm của NCT. Các chính sách trong lĩnh vực này nhằm xóa bỏ rào cản tuổi tác trong thị trường lao động chính thức, thúc đẩy việc tuyển dụng và cơ hội việc làm linh hoạt, tạo điều kiện cho NCT tiếp cận tín dụng vi mô và cung cấp các động lực khác cho việc tự kinh doanh ở nhóm này.

Việc tăng tuổi nghỉ hưu khi tuổi thọ tăng là một công cụ để thúc đẩy tính bền vững tài khóa của hệ thống lương hưu. Nó có thể hỗ trợ việc tham gia lực lượng lao động ở độ tuổi lớn hơn, nhưng khi cải cách an sinh xã hội phải xem xét tác động của việc gia tăng khoảng cách tuổi thọ theo tình trạng kinh tế - xã hội. Hơn nữa, cần thúc đẩy chăm sóc sức khỏe suốt đời và chăm sóc dự phòng để duy trì chức năng tối đa của các cá nhân nhằm cải thiện sức khỏe và phúc lợi. Khi dân số già đi, điều cần thiết là bảo đảm việc tiếp cận bệnh tật của người dân một cách bình đẳng.

Các thế hệ hiện tại để lại cho thế hệ tương lai rất nhiều tài sản và kiến thức hữu hình nhưng cũng chuyển cho thế hệ tương lai nợ công mà họ phải chịu trách nhiệm. Các phương án tiếp cận cân bằng để cung cấp tài chính cho tiêu dùng tuổi già bao gồm sự kết hợp giữa chuyển giao công, tư nhân, việc làm và tiết kiệm nhằm làm giảm căng thẳng tài chính liên quan đến già hóa dân số theo thời gian giữa các tổ chức.

Việc cải thiện thu thập và phân tích dữ liệu về mối liên hệ dân số và kinh tế có thể cung cấp bằng chứng mới quan trọng cho việc hoạch định chính sách. Bởi vì, hoạt động kinh tế thay đổi theo độ tuổi, sự thay đổi này của các quần thể nhất định sẽ có những tác động kinh tế đáng kể. Để đạt được sự phát triển toàn diện và bền vững khi các quốc gia trải qua quá trình chuyển đổi nhân khẩu học này, các loại dữ liệu mới phải được thu thập và phân tích. Chẳng hạn dữ liệu được thu thập thường xuyên trong tài khoản quốc gia và các hệ thống kế toán tương tự, nên được phân tách theo độ tuổi, giới tính và nhóm kinh tế - xã hội để làm cơ sở xây dựng các chính sách ứng phó với già hóa dân số hiện nay.