Nhà sáng chế U100 của nhà nông

Khởi nghiệp sau khi nghỉ hưu

Đến thăm công ty của ông Lê ở phường Nam Cường (tỉnh Lào Cai) sẽ thấy không khí làm việc rất hăng say không chỉ của đội ngũ thợ cơ khí mà còn của vị giám đốc năm nay đã bước sang độ tuổi xưa nay hiếm. Ông Lê vui vẻ nói, may mắn được có sức khỏe tốt nên ông luôn cố gắng lao động. Xung quanh bàn làm việc của ông luôn là những bản vẽ, bản thiết kế các loại máy nông nghiệp, phục vụ nhu cầu sản xuất của bà con nông dân.

Ông Lê đang hướng dẫn công nhân làm việc

Trong câu chuyện gần gũi, ông Lê cho biết ông sinh năm 1935 quê tại Phú Thọ. 19 tuổi ông Lê học lớp bồi dưỡng làm cầu đường để đi làm các con đường kháng chiến, sau khi hòa bình lập lại ông Lê được đào tạo để quay lại làm kinh tế. Năm 1963, ông Lê vinh dự được Huân chương Lao động hạng Ba và được cử đi học tại Liên Xô cũ. Năm 1971, ông Lê về làm Phó giám đốc Nhà máy Cơ khí Hoàng Liên Sơn, sau đó lên vị trí giám đốc và nghỉ hưu năm 1990 khi mới 55 tuổi. Khoảng năm 1998-2000, máy vò chè Liên Xô rất hữu dụng trong sản xuất nhưng giá bán từ 200-300 triệu đồng một chiếc trong khi giá vàng chỉ 200.000 đồng/chỉ. Trăn trở, ông Lê đã dành hết tâm huyết chế tạo máy công năng tương tự với mong muốn hạ giá thành cho bà con nông dân mua.

Để có vốn khởi nghiệp, ông bắt đầu một hành trình mới mà giờ nhắc lại ông hay gọi vui là đi “buôn sắt vụn”. Ông mở một xưởng cơ khí nhỏ và sản xuất những máy cầm tay đơn giản. “Lúc đầu tôi không có vốn nên tôi đi buôn sắt vụn 3 năm, đi bằng chiếc xe cũ. Trời nhiều hôm rất rét tôi phải lấy bao tải quấn vào người cho đỡ rét, tích được tiền tôi mua được cái máy tiện. Ban đầu cũng chỉ sản xuất các loại máy cầm tay thô sơ, dần dần được cải tiến dựa trên nhu cầu của nhà nông”, ông Lê cho biết.

Công nhân công ty ông Lê đang chế tạo máy

Ông Lê cho biết, ngày ấy các tỉnh miền núi phía Bắc trồng rất nhiều chè, là vùng chè trọng điểm của cả nước, người nông dân rất mong muốn có chiếc máy vò chè để sơ chế. Máy nhập ngoại giá cả rất cao và chỉ phù hợp với những doanh nghiệp lớn, hộ sản xuất nhỏ gần như không mua được. Do điều kiện sản xuất còn thiếu thốn, ông Lê phải làm mô hình máy bằng gỗ, chạy thử ổn định mới đi vào chế tạo trong suốt 2 năm. Chiếc máy ra đời được nông dân đón nhận, đến nay đã bán được cả nghìn chiếc và được cải tiến công năng liên tục.

Sáng chế từ nhu cầu nông dân

Ông Lê luôn lấy hoạt động sản xuất của người nông dân làm trung tâm, nền tảng để sáng chế. Ông Lê chọn cách thường xuyên đi thực tế ở đồng ruộng, xưởng gia công, lắng nghe tâm tư của nông dân - những người trực tiếp sản xuất nông nghiệp để từ đó có ý tưởng thiết kế máy phù hợp. Như khi đến vùng trồng quế ở Lào Cai, ông Lê thấy người dân thu hoạch rất vất vả mà năng suất lại thấp, ông Lê đã sáng chế ra các loại máy thu hoạch, sơ chế quế cho năng suất gấp nhiều lần làm bằng thủ công.

Một chiếc máy băm quế do ông Lê sáng chế

Hay như đến thăm các hợp tác xã làm miến dong, thấy người thợ ép thủ công rất nặng nhọc, ông Lê đã nảy ra ý tưởng và chế tạo thành công máy ép sợi miến dong, máy nghiền củ dong rất hiệu quả, người dân rất phấn khởi. Trong một lần đến xã Púng Luông, Lào Cai, thấy bà con chăn nuôi nhiều gia súc, gia cầm nhưng bà con vẫn thái củ quả bằng tay, mất nhiều công sức. Ông Lê rất trăn trở và quyết tâm nghiên cứu chế tạo máy thái quả, máy băm cỏ rất hiệu quả, giảm đáng kể công sức lao động cho bà con. Vì luôn gần gũi với bà con nông dân và số lượng chủng loại máy chế tạo ra rất nhiều nên bà con nông dân thường gọi máy ông Lê cho gần gũi.

Ông Lê nhớ lại những chiếc máy phục vụ cho ngành trồng quế tại địa phương. Cây quế cao và khó thu hoạch, vì vậy ông Lê đã sáng chế ra máy chặt cành quế hành trình. Chiếc máy ra đời từ chính yêu cầu thực tiến khi trong quá trình thu hoạch cành và lá chưa được tận thu, gây lãng phí. “3 loại máy bán chạy nhất là máy làm miến, máy vò chè, máy băm quế đã bán được cả nghìn chiếc trên toàn quốc. Tôi không chế tạo riêng một cái máy nào đó cho dù có thể cho lợi nhuận nhiều hơn, vì máy riêng không phục vụ cho đa số bà con nông dân nên tôi thích làm những chiếc máy mà ai cũng có thể sở hữu, giá thành rẻ”, ông Lê cho biết.

Chiếc máy thu hoạch quế do ông Lê sáng chế

Bên cạnh đó trên thị trường khi đó chỉ có những máy nhập khẩu, giá bán cao và chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn. Ông Lê hướng đến loại máy dễ vận hành, dễ sửa chữa và giá thành thấp, đó là điều nông dân rất cần. “Chiếc máy chặt cành quế của tôi có khung giá đỡ, hệ thống chuyển động, trục khuỷu có thể lên xuống được theo chiều thẳng đứng, có hệ thống bánh răng dễ dàng điều chỉnh độ cao, giá thành chỉ bằng 40% so với sản phẩm tương tự trên thị trường. Máy chỉ cần một người vận hành, năng suất đạt từ 1,5-2 tấn một ngày, đặc biệt sau thu hoạch cành quế không bị dập nát nên”, ông Lê cho biết.

Tuổi cao vẫn miệt mài sáng chế

Dù đã bước sang tuổi 91 nhưng đam mê sáng tạo của ông Lê chưa bao giờ dừng lại, sau những lần sáng chế thành công ông vẫn vui đến quên ăn quên ngủ như lần đầu tiên. Ông Lê chỉ ước sống đến trăm tuổi để cùng công nhân chế tạo được nhiều máy mới giúp bà con nông dân bớt cực nhọc, quê hương giàu lên, đất nước phát triển.

Ông Lê nhận giải thưởng tại Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Yên Bái (cũ) lần thứ VII (2015-2016).

Ông Cao Ngọc Triệu, thợ cơ khí nhân viên Công ty TNHH Cơ khí và Xây lắp Hồng Hà cho biết: Ông Lê tuy cao tuổi nhưng rất say mê công việc, ông có nền tảng kiến thức rất rộng và luôn sẵn sàng lắng nghe để cải tiến máy móc, kỹ thuật. Không chỉ là một vị giám đốc sát sao, cần mẫn ông Lê còn như một người thợ cả, luôn giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm với chúng tôi để giúp chúng tôi tốt hơn mỗi ngày trong công việc. Người nông dân sản xuất cần loại máy móc gì chỉ cần lên ý tưởng là ông Lê về thiết kế và làm được luôn. Có những loại máy nhập khẩu của nước ngoài mấy trăm triệu nhưng về tay ông Lê chỉ mấy chục triệu là có máy khác công năng tương tự.

Đặc biệt, các chủng loại máy do ông Lê sản xuất có công suất và kích cỡ đa dạng phù hợp với nhu cầu của từng vùng, từng hộ dân. Ông còn đưa ra nhiều chính sách ưu đãi như bán máy trả góp, giảm giá cho những hộ dân có hoàn cảnh khó khăn hay tổ chức các cuộc thi ý tưởng sáng tạo cho học sinh THPT trên địa bàn… Mỗi năm, ông Lê đều đặn cho ra đời từ 2 – 3 loại máy mới. Trong quá trình người dân vận hành, ông Lê luôn duy trì liên lạc với bà con để hướng dẫn sử dụng, bảo hành, sửa chữa không để bà con phải chờ đợi lâu. Ngoài công việc sáng chế và quản lý công ty, ông Vũ Hữu Lê còn tích cực tham gia hoạt động thiện nguyện, từ năm 2020 đến nay ông đã đóng góp hơn 500 triệu đồng cho công tác từ thiện.

Ông Lê tham dự một hội nghị về ngành Cơ khí

Năm 2022, máy vò chè đa năng của ông Lê đã giành giải Nhất tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Yên Bái (cũ). Hiện nay ông Lê sở hữu 11 chủng loại máy nông nghiệp, máy xây dựng trong đó có 7 chủng loại được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bảo hộ độc quyền sản xuất, các loại máy của ông Lê có mặt trên toàn quốc và trở thành “bạn của nhà nông” trong nhiều năm qua.

Với những đóng góp to lớn, ông Lê vinh dự nhận danh hiệu Nhà khoa học của nhà nông, danh hiệu Người cao tuổi làm kinh tế giỏi toàn quốc lần thứ IV giai đoạn 2018-2023, giải thưởng Vinh quang Việt Nam do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trao tặng năm 2026.