Cựu chiến binh 79 tuổi và 42 nghìn bức thư báo tin cho gia đình liệt sĩ

Từ một ước nguyện của gia đình...

Vào một ngày cuối tháng 7, chúng tôi tìm đến nhà ông Đào Thiện Sính, ở xã Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa. Ấn tượng đầu tiên với tôi là một người dáng cao, gầy, đang cặm cụi ngồi ghi chép, rất tập trung và tỉ mẩn. Thấy chúng tôi, ông đặt bút xuống, cẩn thận xếp sắp tập tài liệu trên bàn làm việc rồi bắt đầu cuộc trò chuyện.

Khác hẳn với vẻ trầm tư lúc trước, ông trở nên hào hứng, cởi mở, thân tình khi kể cho chúng tôi nghe về những ngày tháng trong quân ngũ gian khổ nhưng rất đỗi tự hào cùng đồng đội và đặc biệt về hành trình 40 năm đến các nghĩa trang để thống kê bia mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Rà soát thông tin liệt sĩ - công việc hằng ngày của ông Đào Thiện Sính.

Ông Sính xúc động kể: “Tôi sinh năm 1947, ở xã Ninh Hải, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương cũ. Năm 1967, khi vừa tròn 20 tuổi, tôi xung phong nhập ngũ và tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị trong đơn vị C4, Đoàn 4, Bộ Tư lệnh thông tin liên lạc. Cũng đúng năm tôi nhập ngũ thì gia đình tôi nhận được tin báo anh trai tôi là Đào Chí Nguyện đã hy sinh ở mặt trận phía Nam, nhưng không có thông tin cụ thể về nơi an táng. Kể từ đó, trong nỗi đau khôn xiết, gia đình tôi chỉ mong nhận được thông tin từ ai đó cho biết anh tôi được chôn cất ở đâu, để gia đình đến đón anh về. Sau những năm tháng tiếp tục tham gia chiến đấu ở biên giới Tây Nam, đến năm 1980 tôi phục viên và được phân công về công tác ở ngành bưu chính - viễn thông huyện Khánh Vĩnh cho đến lúc nghỉ chế độ. Suốt những năm tháng qua, không lúc nào tôi quên việc tìm kiếm thông tin về anh trai mình…”

Những năm công tác, dù chuyển đến nhiều đơn vị, dù bận rộn, khó khăn, nhưng có thời gian rảnh, ông Đào Thiện Sính lại đến các nghĩa trang để tìm phần mộ của anh trai mình. Thế nhưng, hơn 40 năm tìm kiếm vất vả, điều mong ước tìm thấy phần mộ anh trai của ông vẫn chưa thể trở thành hiện thực.

Cũng trong những lần đi các nghĩa trang tìm mộ anh trai, ông Sính phát hiện có rất nhiều bia mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin. Có bia mộ ghi rõ tên tuổi, nhưng quê quán chỉ ghi tên tỉnh, không cụ thể xã, huyện nào. Có bia mộ thì rõ thông tin quê quán đến tận xã, huyện, tỉnh, ngày hy sinh, nhưng phần tên của liệt sĩ lại không ghi họ…. Ông Sính suy nghĩ: Có thể nào vì thiếu thông tin trên bia mộ mà nhiều gia đình liệt sĩ sau bao nhiêu năm vẫn không hề hay biết người thân của mình đang nằm tại các nghĩa trang này? Là người lính và cũng là thân nhân liệt sĩ, ông thấu hiểu nỗi đau và nguyện vọng của các gia đình liệt sĩ. Vì vậy, ông quyết định sẽ ghi chép, thống kê lại tất cả các bia mộ còn thiếu thông tin ở tất cả các nghĩa trang mà ông tới, rồi từ đó tìm cách báo tin cho người thân của các liệt sĩ, với hy vọng khớp nối để các gia đình tìm được mộ người thân đã hy sinh và đưa về an táng tại quê nhà.

Ông Đào Thiện Sính cẩn trọng ghi chép thông tin trên các phần mộ liệt sĩ.

Trong khoảng những năm 1976 đến 2006, mỗi năm từ 3 đến 5 lần ông khăn gói đến từng nghĩa trang, cẩn thận ghi chép đầy đủ thông tin liệt sỹ được ghi trên bia mộ rồi cặm cụi viết thư gửi đến tận gia đình thân nhân liệt sĩ hoặc thông qua chính quyền địa phương để báo tin. Từ năm 2007, khi nghỉ hưu, ông đi thường xuyên hơn, có những chuyến kéo dài cả tháng. Hành trang cho mỗi chuyến đi của ông là chiếc ba lô cũ với vài bộ quần áo và một ít tiền đủ chi tiêu dọc đường. Gần thì ông tự đi xe máy hoặc bắt xe ôm, xa thì ông đi xe khách. Đến mỗi nghĩa trang, ông lại cẩn thận, tỉ mỉ dò từng phần mộ chưa đầy đủ thông tin, rồi ghi chép lại. Về nhà, ông lại ngồi đối chiếu với kho lưu trữ thông tin của ông, đến khi khớp nối được thông tin liệt sĩ với đầy đủ họ tên và quê quán đến (cấp xã, huyện, tỉnh), ông liền viết thư gửi thân nhân gia đình liệt sĩ hoặc gửi địa phương có liệt sĩ. Sau này, để công việc nhanh hơn, ông photo sẵn mẫu thư, khi cần chỉ điền thêm thông tin trên bia mộ và gửi. Đồng thời, ông có người cháu giúp thống kê danh sách liệt sĩ trên máy tính rồi gửi đăng trên trang website của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam và dễ dàng chia sẻ trên mạng xã hội để thông tin được nhanh chóng tiếp cận đến nhiều người hơn, công việc cũng được nhanh và thuận lợi hơn. Trân trọng việc nghĩa tình của ông, vợ con ông luôn động viên và cũng đồng hành cùng ông. Sau này, ngành bưu điện biết chuyện cũng miễn phí cho những lá thư ông gửi cho gia đình liệt sĩ. Dần dần cũng có một số mạnh thường quân hỗ trợ ông một phần kinh phí để đi lại.

...Đến những chuyến đi không ngừng nghỉ

Suốt 40 năm qua, ông Đào Thiện Sính đã đến hơn 230 nghĩa trang liệt sĩ từ Quảng Trị tới các tỉnh miền Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ, cẩn thận ghi chép những nội dung ở gần 20.000 bia mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin. Về nhà, ông tổng hợp những trường hợp liệt sĩ có thông tin quê quán đủ cả tên thôn - xã - tỉnh, rồi ông viết thư gửi đến tận gia đình và địa phương. Đối với các trường hợp chỉ có tên huyện, thị xã, ông gửi về phòng, ban thương binh xã hội của tỉnh, huyện đó để xem xét, làm rõ. Ước tính đến nay, 42.000 bức thư báo tin đã được gửi đến tận tay gia đình thân nhân liệt sĩ, nhờ vậy hơn 4.000 gia đình hồi âm đã tìm được phần mộ thân nhân.

Ông Đào Thiện Sính cùng thân nhân gia đình liệt sĩ đối chiếu để xác minh thông tin của liệt sĩ (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Trong những lần lặn lội tìm kiếm, xác minh thông tin liệt sĩ, có những trường hợp phải mất rất nhiều thời gian, như trường hợp liệt sĩ Phạm Văn Minh, quê quán xã Tân Thượng, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, đang an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trần Văn Thời (tỉnh Cà Mau). Ông phải 4 lần đến tận nơi xác minh. Hay như trường hợp liệt sĩ Nguyễn Đức Bính, ở Nghĩa trang Đường 9 Quảng Trị, ông đã không quản đường xa tới tận nơi xác minh và viết nhiều thư báo tin đến chính quyền địa phương và gia đình thân nhân.

Có những hài cốt liệt sĩ đồng đội ở biên giới Campuchia, cựu chiến binh Đào Thiện Sính phải mất nhiều tháng trời mới có thể tìm kiếm được bởi qua thời gian, nhiều biến đổi đã xảy ra, ông nhớ rõ vị trí nhưng vẫn phải mày mò định vị lại từng gốc cây cổ thụ, cánh rừng để tìm kiếm.

Ông Vũ Văn Quế ở xã Thái Thịnh, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương (cũ) đã nhiều năm tìm kiếm thông tin của em trai là liệt sĩ Vũ Văn Tiến. Cho đến cuối năm 2021, ông Quế nhận được thông tin từ chính quyền xã về việc nhận được một lá thư của cựu chiến binh Đào Thiện Sính thông báo phần mộ liệt sĩ có khả năng là của em trai ông. Ngay lập tức, ông Quế gọi điện liên lạc với ông Đào Thiện Sính và được biết: Khi ông Đào Thiện Sính đến nghĩa trang liệt sĩ Dương Minh Châu (Tây Ninh), ông thấy có ngôi mộ chưa rõ danh tính, trên bia chỉ ghi ngắn gọn: Liệt sĩ Xiến, sinh 1947, quê Kinh Môn, hy sinh tháng 8/1968. Ông Sính đã ghi chép lại thông tin, sau đó tìm gặp hàng chục cựu chiến binh chiến trường biên giới Tây Nam để hỏi xem có biết gì về liệt sĩ này không rồi tập hợp tất cả các thông tin liên quan về phần mộ này. Tiếp đó, ông Sính viết thư gửi kèm dữ liệu về liệt sĩ Xiến đến 25 xã, phường của thị xã Kinh Môn để làm rõ danh tính của liệt sĩ Xiến. Qua đối chiếu, thấy cùng thời gian, địa điểm trên, ở Kinh Môn cũng có một liệt sĩ khác đã hy sinh nhưng chưa được tìm thấy. Và cuối cùng, danh tính đầy đủ của liệt sĩ Xiến đã được xác định là Vũ Xuân Tiến, sinh năm 1947, quê quán xã Thái Thịnh, Kinh Môn, Hải Dương, hy sinh ngày 21/8/1968. Được sự đồng hành, hướng dẫn của ông Đào Thiện Sính, gia đình ông Vũ Văn Quế đã gặp cơ quan chức năng của huyện, của tỉnh Hải Dương lúc đó; rồi đến nghĩa trang liệt sĩ Dương Minh Châu tìm hiểu, xác minh, đính chính thông tin. Đồng thời, được Phòng Thương binh - Xã hội huyện Dương Minh Châu giúp đỡ, sau 8 tháng ông Vũ Văn Quế đã đưa được hài cốt của em trai là liệt sĩ Vũ Văn Tiến về quê xã Thái Thịnh, Kinh Môn, Hải Dương sau 56 năm nằm tại nghĩa trang liệt sĩ ở Tây Ninh.

“Tôi đã chứng kiến rất nhiều cuộc trùng phùng như thế. Khi đó, mọi mệt mỏi trong tôi đều tan biến hết. Có những mộ liệt sĩ, thông tin trên bia mộ rất ít ỏi, có khi chỉ ghi mỗi cái họ mà không có tên và quê… tìm lại được danh tính đầy đủ và hỗ trợ đưa hài cốt họ về quê nhà gian nan vô cùng. Có khi phải tìm gặp hàng trăm đồng đội cũ, các cơ quan để đấu nối, chắp vá thông tin mới xác định được. Mỗi lần đưa các anh hùng liệt sĩ về quê hương, tôi vui mừng khôn xiết. Chỉ cần đồng đội được yên nghỉ nơi quê nhà, tôi quyết tâm, tình nguyện làm việc này đến khi trút hơi thở cuối cùng. Tôi chỉ mong ước ở chốn linh thiêng, anh trai tôi có hiển linh hãy báo tin để gia đình đưa anh về đất mẹ, hoàn thành ước nguyện của mẹ tôi và gia đình” - Ông Sính tâm sự.

Những ngày này, cả nước triển khai thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” do Chính phủ phát động. Thông tin về hài cốt liệt sĩ được tìm thấy liên tục được cập nhật. Số điện thoại 0918793918 của ông giờ đây như đường dây nóng thông tin tìm mộ liệt sĩ. Ông cho biết, trung bình mỗi ngày có chục cuộc gọi, thậm chí có tháng ông nhận tới 500 cuộc gọi từ người thân của các liệt sĩ trong cả nước để hỏi thông tin về phần mộ liệt sĩ.

“Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai thật đúng lúc, hợp lòng dân. Cũng nhờ đó, tiếp tục khơi dậy lòng biết ơn đối với sự hy sinh của các Anh hùng Liệt sĩ, những người đã hiến dâng cuộc đời mình cho Tổ quốc, cho cuộc sống bình yên của chúng ta hôm nay. Bản thân tôi cảm thấy phấn chấn hơn, như được tiếp thêm sức mạnh để tiếp tục hành trình nghĩa tình với đồng đội” - Ông Sính bộc bạch.

Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã chia sẻ: Nghĩa cử cùng tấm lòng của những người như cựu chiến binh Đào Thiện Sính là rất đáng trân trọng, đáng ghi nhận và biểu dương. Không chỉ trong chiến đấu bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc, mà ngay cả trong thời bình, tinh thần người lính Cụ Hồ vẫn luôn tỏa sáng. Họ không quản ngại khó khăn, sẵn sàng đem sức lực và nhiệt huyết tham gia hoạt động xã hội, đặc biệt trong công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ, góp phần giúp hàng nghìn thân nhân liệt sĩ hoàn thành tâm nguyện tìm và đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê mẹ.

“Cứ 2-3 giờ sáng tôi mở sổ tra cứu, rồi lên đường đi xác minh. Càng đi, tôi càng thấy mình cần phải cố gắng hơn nữa vì những đồng đội đã nằm lại chiến trường. Tôi cần phải làm tất cả những gì có thể để tìm lại tên cho liệt sĩ và để đưa các anh, các chị trở về với quê mẹ thân yêu. Đó không chỉ là nghĩa tình mà còn là trách nhiệm, là sự tri ân đối với những người đã ngã xuống. Anh trai tôi và đồng đội của tôi hy sinh để tôi được sống…” - Ông Sính nghẹn ngào, vừa như tâm sự, vừa như một lời thề nguyện.

Chia tay ông Đào Thiện Sính, tôi nhớ mãi hình ảnh ông đang ngồi chăm chú lật giở tập tư liệu dày hàng trăm trang, đối chiếu, ghi chép.... Hành trình trong suốt 40 năm, 230 nghĩa trang liệt sĩ, 42.000 lá thư gửi tới 10.077 xã ở 63 tỉnh, thành cũ, một phòng lưu trữ thông tin thu thập được với 15 nghìn ngôi mộ chưa giải mã và 162 danh sách liệt sĩ được đăng tải trên website của Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam - đó không chỉ là những con số, mà là một cuộc đời, một câu chuyện về người cựu chiến binh 79 tuổi vẫn ngày đêm đau đáu nỗi niềm tìm và trả lại tên cho các Anh hùng Liệt sĩ.