Nhà giáo Nguyễn Bá Trình: Người đưa thành quả văn chương, hội họa trở về với cộng đồng

Từ một nhà giáo nhiều năm đứng trên bục giảng, Nguyễn Bá Trình đã mở rộng hành trình sáng tạo sang văn chương và hội họa, để lại một khối lượng tác phẩm đa dạng và một dấu ấn riêng trong đời sống nghệ thuật. Nhưng điều đặc biệt hơn cả là ông không chỉ sáng tác cho riêng mình. Những cuốn sách, bức tranh và thành quả lao động nghệ thuật của ông còn được biến thành những món quà dành cho quê hương, học sinh nghèo và cộng đồng. Ở tuổi 80, hành trình ấy vẫn đang tiếp tục bằng những trang viết và những dự định sáng tác mới.

Nhà giáo, nhà văn, họa sĩ Nguyễn Bá Trình.

Nguyễn Bá Trình sinh ngày 3/9/1946 tại xã Lương Điền, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Ông từng là giáo viên Toán bậc THPT tại Trường THPT An Nhơn, tỉnh Bình Định, sau đó giữ cương vị Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu, An Nhơn. Hiện ông sinh sống và sáng tác tại TP Hồ Chí Minh.

Điểm đáng chú ý trong hành trình của Nguyễn Bá Trình là sự đa dạng trong sáng tạo. Ông không bó mình trong một thể loại hay một phương thức biểu đạt mà liên tục thử sức ở nhiều lĩnh vực: Tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện ngụ ngôn, du ký, tự truyện, thơ và hội họa.

Dấu ấn của một người thầy trong văn chương và nghệ thuật

Năm 2008, Nguyễn Bá Trình ra mắt tiểu thuyết “Một ngày cho trăm năm” do NXB Văn học xuất bản. Năm 2014, ông tiếp tục giới thiệu tập du ký “Một chuyến châu Âu”.

Đến năm 2018, sức sáng tác của ông được thể hiện rõ qua một loạt tác phẩm được xuất bản bởi NXB Hội Nhà văn, gồm “Chợ hoa tối ba mươi Tết”, “Người đàn ông được cô gái chọn đêm đầu”, “Sóng không ngừng vỗ”, “Rét Hà Nội”, “Chim sơn ca và chú sâu nhỏ” và “Vườn hoa không bướm lượn”.

Năm 2025, ông tiếp tục xuất bản “Dấu chân trên những con đường mới”, một tác phẩm tự truyện, cùng tập thơ “Mưa bóng mây”. Bên cạnh đó, ông còn chuẩn bị giới thiệu tới bạn đọc tiểu thuyết “Bức tranh làng cò” và tập thơ “Nụ cười buông bỏ”, viết cho người cao tuổi.

Nhìn vào hành trình xuất bản ấy có thể thấy một điểm nhất quán: Nguyễn Bá Trình luôn duy trì hoạt động sáng tác, ngay cả khi đã rời bục giảng. Văn chương đối với ông dường như không phải một cuộc chuyển nghề đơn thuần, mà là sự tiếp nối của một hành trình tìm kiếm tri thức và khám phá đời sống.

Đặc biệt, dấu ấn của người thầy Toán vẫn hiện diện trong hoạt động nghiên cứu của ông. Công trình “Tính chất của hai đường kính liên hiệp trong một Elip” được đăng trên Tạp chí Toán học và Tuổi trẻ Việt Nam, số 530 năm 2021.

Ở lĩnh vực hội họa, ông đã sáng tác gần 50 bức tranh sơn dầu, trải rộng giữa phong cách trừu tượng và hiện thực. Một số tác phẩm từng được đăng trên các ấn phẩm của Hội Người cao tuổi và Hội Nhà báo TP Hồ Chí Minh.

Nhưng chính từ hội họa, một dấu ấn khác của Nguyễn Bá Trình trở nên rõ nét hơn: Nghệ thuật được đưa vào đời sống cộng đồng.

Đấu giá tranh “Hội đua thuyền” trị giá 60 triệu đồng cho Quỹ học bổng tỉnh Quảng Trị.

Khi những bức tranh trở thành học bổng cho học sinh nghèo

Với Nguyễn Bá Trình, giá trị của một tác phẩm không chỉ nằm ở khả năng tạo ra cảm xúc thẩm mỹ. Một bức tranh có thể trở thành nguồn lực giúp đỡ những người đang cần được sẻ chia.

Ông đã tổ chức bán đấu giá nhiều tác phẩm để gây quỹ học bổng cho học sinh, sinh viên nghèo tại quê nhà Quảng Trị và nơi ông từng giảng dạy tại thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định cũ.

Những cuộc đấu giá để lại những con số đáng chú ý:

Bức tranh “Hội đua thuyền” được bán với giá 60 triệu đồng, dành tặng quỹ học bổng tại thị xã Quảng Trị (cũ). Bức “Xe ngựa” cũng đạt 60 triệu đồng, hướng tới quỹ học bổng tại An Nhơn, Bình Định.

Đặc biệt, bức tranh “Hiếu học” được bán đấu giá với giá 200 triệu đồng, tiếp tục dành cho quỹ học bổng tại An Nhơn.

Nhà giáo Nguyễn Bá Trình tặng công trình Toán học cho thư viện Trường THPT thị xã Quảng Trị (cũ), tỉnh Quảng Trị.

Trước đó, bức “Trường Nguyễn Hoàng năm ấy” được bán đấu giá với giá 11,5 triệu đồng và trao tặng Hội Ái hữu cựu học sinh Trường Trung học Nguyễn Hoàng, tỉnh Quảng Trị.

Những con số ấy tạo nên một lát cắt đáng ghi nhận trong hành trình nghệ thuật của Nguyễn Bá Trình. Thay vì giữ tác phẩm như một tài sản cá nhân, ông lựa chọn để những giá trị mình tạo ra tiếp tục được chuyển hóa thành giá trị xã hội.

Không chỉ tranh, những cuốn sách của ông cũng được sử dụng cho các hoạt động cộng đồng. Số tiền thu được từ việc phát hành sách được ông dành tặng Bếp ăn miễn phí tại bệnh viện ở thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (cũ). Ông đồng thời tặng sách cho các thư viện.

Với một người từng có nhiều năm làm nghề giáo, việc hướng các hoạt động nghệ thuật về giáo dục cũng là một lựa chọn dễ hiểu. Ông đã tặng công trình Toán học cho thư viện Trường THPT thị xã Quảng Trị, qua đó tiếp tục duy trì sự gắn bó với lĩnh vực mà ông từng dành nhiều năm theo đuổi.

Nhìn lại hành trình của Nguyễn Bá Trình, có thể thấy ba dấu ấn nổi bật cùng song hành: tri thức của một người thầy, sức sáng tạo của một nhà văn - họa sĩ và tinh thần sẻ chia của một người luôn hướng về cộng đồng.

Ở tuổi 80, ông vẫn tiếp tục sáng tác. Những tác phẩm đã xuất bản chưa phải điểm dừng khi phía trước vẫn còn “Bức tranh làng cò”, “Nụ cười buông bỏ” và những ý tưởng nghệ thuật mới.

Có lẽ, điều làm nên nét riêng của Nguyễn Bá Trình không chỉ là một danh mục tác phẩm trải dài qua nhiều năm hay những mức giá đáng chú ý trong các cuộc đấu giá tranh. Quan trọng hơn, đó là cách ông lựa chọn để thành quả cá nhân tạo ra giá trị cho người khác.

Từ bục giảng đến trang sách, từ trang sách đến những bức tranh, rồi từ những bức tranh trở về với học sinh nghèo và quê hương, hành trình ấy tạo nên một vòng tròn đẹp của sáng tạo và sẻ chia.

Và ở chặng đường hiện tại, Nguyễn Bá Trình vẫn đang tiếp tục viết, tiếp tục vẽ, tiếp tục lưu giữ những ký ức và suy tư bằng nghệ thuật. Những “dấu chân trên những con đường mới” vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng một người, mà còn là câu chuyện về cách một đời người có thể tạo ra giá trị bằng tri thức, lao động sáng tạo và lòng nhân ái.