Nguy cơ về một cuộc khủng hoảng kinh tế sâu rộng

Ngành hàng không là một trong những lĩnh vực chịu tác động tức thì. Hàng loạt hãng bay buộc phải hủy chuyến đến Trung Đông khi không phận khu vực trở nên nguy hiểm. Dù chỉ chiếm chưa tới 10% công suất toàn cầu, các hãng hàng không Trung Đông lại đóng vai trò trung chuyển chiến lược giữa châu Âu và châu Á.

Các hãng lớn như Qatar Airways, Etihad và Emirates bị ảnh hưởng nghiêm trọng, với tỷ lệ hủy chuyến lên tới hàng chục phần trăm. Đồng thời, giá nhiên liệu máy bay,chiếm từ 25-33% chi phí vận hành, đã tăng hơn gấp đôi so với trước chiến sự, buộc nhiều hãng phải tăng giá vé, phụ thu nhiên liệu hoặc cắt giảm chuyến bay. Hệ quả không chỉ dừng ở chi phí, hàng chục nghìn chuyến bay bị hủy, hành trình bị kéo dài thêm hàng nghìn km, gây xáo trộn lớn cho hành khách toàn cầu.

Tàu thương mại thả neo ngoài khơi Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) khi tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn do xung đột.

Giá vé tăng cao và bất ổn an ninh khiến nhu cầu du lịch suy giảm mạnh. Trung Đông - khu vực từng thu hàng trăm tỷ USD/năm từ du lịch, giờ gần như rơi vào trạng thái tê liệt.

Theo dự báo, lượng khách đến Trung Đông có thể giảm từ 11-27% trong năm nay, thay vì tăng trưởng như kỳ vọng trước đó. Trên phạm vi toàn cầu, hàng trăm triệu lượt du khách bị hủy, kéo theo hàng triệu đêm lưu trú bị mất trắng.

Tác động lan sang châu Âu, nơi doanh thu khách sạn giảm ngay từ những tuần đầu xung đột. Những điểm đến phụ thuộc nhiều vào khách quốc tế như Ireland hay Bồ Đào Nha chịu ảnh hưởng nặng hơn. Tại Italy, làn sóng hủy phòng gia tăng mạnh, đặc biệt ở phân khúc khách sạn cao cấp và các thành phố du lịch lớn như Venice, Rome hay Milan. Tuy vậy, một số quốc gia như Tây Ban Nha, Hy Lạp hay Bồ Đào Nha có thể hưởng lợi khi du khách chuyển hướng sang các điểm đến an toàn hơn.

Khoảng 80% số hàng hóa thế giới được vận chuyển bằng đường biển, nên bất kỳ biến động nào cũng gây tác động lớn. Giá nhiên liệu tàu biển tăng trung bình 20% đã đẩy chi phí vận chuyển lên cao.

Các tuyến đường quan trọng giữa châu Á với châu Âu và châu Phi bị ảnh hưởng khi khu vực Vùng Vịnh và Biển Đỏ, điểm trung chuyển lớn – gặp bất ổn. Nhiều tàu buộc phải đi vòng qua châu Phi thay vì qua kênh đào Suez, khiến thời gian giao hàng kéo dài và chi phí tăng mạnh.

Khu vực Vùng Vịnh cung cấp khoảng 30% lượng phân bón toàn cầu, yếu tố then chốt giúp duy trì năng suất nông nghiệp. Giá khí đốt tăng cao khiến sản xuất phân bón bị đình trệ, đe dọa nguồn cung cho nhiều quốc gia, đặc biệt tại châu Á.

Nông dân trên toàn thế giới cũng phải đối mặt với chi phí vận hành tăng, từ nhiên liệu cho máy móc đến năng lượng cho nhà kính và chăn nuôi. Nếu xung đột kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và giá lương thực tăng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trung Đông là thị trường quan trọng của ngành hàng xa xỉ, đồng thời là trung tâm phân phối lớn qua các sân bay như Dubai, Doha hay Abu Dhabi. Sự sụt giảm du lịch dự báo có thể khiến doanh số hàng hóa xa xỉ tại khu vực giảm tới 50% trong tháng 3.

Trên thị trường tài chính, hàng loạt hãng hàng không lớn đã mất hàng chục tỷ USD giá trị vốn hóa chỉ sau 3 tuần xung đột, phản ánh tâm lý bi quan của nhà đầu tư về triển vọng ngắn hạn.

Theo cảnh báo của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), thế giới có thể đối mặt với “cuộc khủng hoảng công nghiệp tồi tệ nhất trong lịch sử hiện đại”. Không chỉ do giá năng lượng tăng mạnh, mà còn vì sự gián đoạn nguồn cung khí đốt và các đầu vào thiết yếu cho sản xuất.

Trong bối cảnh đó, triển vọng phục hồi của kinh tế toàn cầu phụ thuộc lớn vào thời gian và mức độ leo thang của xung đột. Nếu chiến sự kéo dài, chi phí sẽ tiếp tục bị đẩy sang người tiêu dùng và những cú sốc hiện tại có thể trở thành một cuộc khủng hoảng sâu rộng hơn…