Quốc tế 02/01/2026 09:37
Theo Báo cáo Tình hình thế giới và Triển vọng năm 2025 của Liên Hợp Quốc (World Economic Situation and Prospects 2025 của UN DESA), cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục là nhân tố chi phối sâu sắc quan hệ quốc tế, làm gia tăng nguy cơ phân cực và suy giảm lòng tin chiến lược.
Quan hệ Mỹ - Trung Quốc tiếp tục được định hình giữa đối thoại, cạnh tranh và kiềm chế lẫn nhau. IMF nhận định rằng, các biện pháp kiểm soát công nghệ, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và điều chỉnh chính sách công nghiệp của các nền kinh tế lớn đang làm gia tăng chi phí cho tăng trưởng toàn cầu, đồng thời làm sâu sắc thêm xu hướng phân mảnh kinh tế.
Trong khi đó, Nga tiếp tục là một nhân tố quan trọng trong cục diện an ninh - chính trị thế giới. Liên Hợp Quốc cảnh báo xung đột kéo dài tại Đông Âu không chỉ làm suy yếu cấu trúc an ninh khu vực, mà còn gây hệ lụy lan tỏa về năng lượng, lương thực và an ninh toàn cầu, đặc biệt đối với các nước đang phát triển.
 |
| Các tòa nhà bị phá hủy do xung đột tại Khan Younis, Dải Gaza. (Ảnh: THX/TTXVN) |
Báo cáo của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) cho thấy, số người phải di dời cưỡng bức trên toàn cầu năm 2025 ước tính khoảng 117-122 triệu người đến giữa năm, giảm nhẹ so với kỷ lục 123 triệu cuối năm 2024 nhờ một số hồi hương, nhưng vẫn ở mức cao lịch sử và phản ánh nghiêm trọng của xung đột kéo dài, phản ánh mức độ nghiêm trọng của các cuộc xung đột kéo dài.
Tại Trung Đông, Liên Hợp Quốc nhiều lần kêu gọi kiềm chế và nối lại đối thoại, song thực tế cho thấy các mâu thuẫn lịch sử và lợi ích chiến lược đan xen khiến khu vực này tiếp tục là một “điểm nóng” khó hạ nhiệt với xung đột Israel-Hamas/Lebanon/Iran kéo dài và bất ổn sau sự sụp đổ chế độ Assad ở Syria. Những bất ổn tại đây tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng toàn cầu, đúng như cảnh báo của Ngân hàng Thế giới về tính dễ tổn thương của kinh tế thế giới trước các cú sốc địa chính trị.
Tại châu Phi, các báo cáo của UNDP chỉ rõ vòng xoáy xung đột - nghèo đói - biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức phát triển mang tính hệ thống, đe dọa thành quả phát triển của nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ qua.
Theo Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của IMF, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2025 tiếp tục ở mức khiêm tốn khoảng 3,2-3,3%.
Ngân hàng Thế giới đánh giá, lạm phát toàn cầu tuy đã hạ nhiệt so với giai đoạn đỉnh điểm, song vẫn cao hơn mức mục tiêu tại nhiều nền kinh tế, buộc các ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thận trọng. Điều này tạo áp lực lớn lên các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi, vốn nhạy cảm với biến động dòng vốn và chi phí vay nợ.
Thương mại toàn cầu tăng trưởng chậm khoảng 2-2,4% theo WTO cập nhật cuối năm, đúng như cảnh báo của WTO và IMF về xu hướng phân mảnh kinh tế. Việc các quốc gia ưu tiên an ninh kinh tế, tự cường chiến lược và nội địa hóa sản xuất đang làm suy yếu vai trò của thương mại tự do - một động lực tăng trưởng truyền thống của kinh tế thế giới.
 |
| Một cuộc tuần hành ủng hộ sự đoàn kết và thống nhất của châu Âu tại Rome, Ý, tháng 3/2025 |
IMF và Ngân hàng Thế giới cùng chung nhận định rằng sự thiếu phối hợp chính sách toàn cầu đang làm gia tăng chi phí điều chỉnh cho từng quốc gia, đặc biệt là các nước thu nhập thấp. Tuy nhiên, nghịch lý của năm 2025 là: Càng bất ổn, nhu cầu hợp tác đa phương càng trở nên cấp thiết…
IMF đánh giá, châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của kinh tế toàn cầu, song cũng là khu vực chịu tác động mạnh từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
ASEAN được Ngân hàng Thế giới nhìn nhận là một điểm sáng về hợp tác khu vực, song cũng đối mặt thách thức trong việc duy trì vai trò trung tâm, củng cố đoàn kết nội khối và ứng phó với các cú sốc bên ngoài.
Tổng hợp các báo cáo của Liên Hợp Quốc, IMF và Ngân hàng Thế giới cho thấy, trật tự thế giới đang dịch chuyển theo hướng đa trung tâm, đa tầng nấc, với sự nổi lên ngày càng rõ nét của các nền kinh tế đang phát triển và các cơ chế hợp tác Nam - Nam. Việc cải cách các thể chế toàn cầu được xem là yêu cầu không thể trì hoãn nếu cộng đồng quốc tế muốn duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững trong dài hạn…
Bước sang năm 2026, các tổ chức quốc tế đều đưa ra dự báo mang tính thận trọng. IMF cho rằng tăng trưởng toàn cầu có thể được cải thiện nhẹ khoảng 3,1%, theo WEO October 2025, song vẫn đối mặt nhiều rủi ro từ nợ công cao, căng thẳng địa chính trị và phân mảnh kinh tế.
Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh, năm 2026 sẽ là giai đoạn các quốc gia phải tái cân bằng mô hình phát triển, đầu tư mạnh hơn cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu.
Liên Hợp Quốc cảnh báo, nếu không có bước tiến thực chất trong đối thoại và cải cách thể chế đa phương, nguy cơ bất ổn kéo dài sẽ tiếp tục bao trùm đời sống quốc tế. Ngược lại, nếu các quốc gia lựa chọn hợp tác, tôn trọng luật pháp quốc tế và đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cục bộ, năm 2026 có thể mở ra cơ hội cho một chu kỳ ổn định tương đối mới.
