Hương thuốc Nam giữa miền sơn cước
Miền núi xứ Thanh có một vẻ đẹp riêng, chẳng ồn ào, phô trương mà thâm trầm, mộc mạc. Buổi sớm, những dải sương mỏng còn vương trên lưng núi, len qua tán cây rồi chậm rãi trôi xuống thung lũng. Khi mặt trời nhô lên, núi rừng như bừng tỉnh. Tiếng chim gọi nhau trong vòm lá, tiếng gió xào xạc qua những triền đồi hòa cùng nhịp sống bình dị của bản làng người Mường.
Ở miền đất ấy, cây rừng mang một thứ hương rất riêng. Mùi lá non ngai ngái sau cơn mưa, mùi vỏ cây hăng hắc, mùi rễ thuốc nồng đượm quyện với hơi đất ẩm. Có những thứ hương chỉ thoảng qua rồi tan vào gió, nhưng cũng có những mùi hương đủ sức đánh thức ký ức của cả một đời người.
 |
| Lương y Đinh Văn Hùng thăm khám cho người cao tuổi tại cơ sở thuốc Nam gia truyền |
Với lương y Đinh Văn Hùng, hương thuốc Nam có lẽ chính là hương của quê nhà, của tuổi thơ và của nghề nghiệp mà ông đã gắn bó qua bao năm tháng.
Sinh ra trong gia đình người Mường có bốn đời làm thuốc, từ nhỏ, ông Hùng đã quen với những bó lá rừng, những củ rễ phơi khô và mùi thuốc Nam thoang thoảng quanh nhà. Theo chân cha ông, cậu bé Hùng dần học cách nhận biết từng loại cây thuốc. Có cây mọc ven suối, có loại bám trên sườn núi, có thứ ẩn mình dưới những tán rừng rậm rạp. Mỗi cây một dáng vẻ, một đặc tính, công dụng và cách sử dụng khác nhau.
Nghề thuốc Nam không đơn giản là lên rừng hái lá, đào rễ mang về sắc uống. Đằng sau mỗi thang thuốc là cả một quá trình tìm hiểu, lựa chọn, phối hợp và chế biến. Có vị dùng tươi, có thứ phải phơi khô, sao chế; có loại cần kết hợp với những dược liệu khác theo kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Những bài học ấy cứ thấm dần vào ông, tự nhiên như cây rừng bén rễ vào đất. Để rồi, giữa bao ngả đường của cuộc sống, hương thuốc Nam vẫn âm thầm níu giữ bước chân người con xứ Mường.
Người lính trở về với hương thuốc quê nhà
Tuổi trẻ của Đinh Văn Hùng không chỉ có núi rừng và những cây thuốc Nam. Khi đất nước cần, chàng trai xứ Mường khoác ba lô lên đường nhập ngũ, làm nhiệm vụ tại chiến trường Campuchia. Từ bản làng yên bình, ông bước vào cuộc sống quân ngũ với bao gian khó, thiếu thốn. Trong những năm tháng ấy, vốn hiểu biết về cây thuốc được cha ông truyền dạy đã giúp ông có thêm điều kiện hỗ trợ chăm sóc sức khỏe đồng đội và người dân.
Chiến tranh lùi xa, ông Hùng trở về quê hương, nơi những dãy núi vẫn trầm mặc, những cánh rừng vẫn xanh và cây thuốc vẫn lặng lẽ sinh sôi qua bao mùa mưa nắng. Nhưng ông nội đã khuất, cha ngày một già yếu. Nghề thuốc bốn đời của gia đình đứng trước nỗi lo thiếu người tiếp nối. Vậy là người lính năm nào lại gắn đời mình với những chiếc lá rừng, những củ rễ sần sùi và mùi thuốc Nam nồng đượm.
Nếu chiến trường rèn cho ông bản lĩnh, nghị lực thì nghề thuốc dạy ông sự nhẫn nại, tỉ mỉ và lòng thương người. Từ những chuyến tìm cây thuốc đến công việc sao, phơi, phối chế dược liệu, ông cần mẫn học hỏi, gìn giữ kinh nghiệm của cha ông. Mỗi bài thuốc được truyền lại không chỉ là một công thức phối hợp các vị dược liệu, mà còn chứa đựng công sức, sự quan sát và những trải nghiệm được chắt lọc qua nhiều thế hệ.
Nghề thuốc Nam có những nhọc nhằn ít người thấu hiểu. Để có một thang thuốc, người làm nghề phải nhận biết đúng cây, lựa chọn nguồn nguyên liệu, sơ chế và bảo quản cẩn thận. Có loại lá thơm dìu dịu, có thứ rễ đắng chát, vỏ cây hăng nồng. Qua nắng, qua lửa sao chế, những mùi hương ấy quyện vào nhau, tạo nên thứ hương thuốc mộc mạc, ngai ngái mà thân thuộc, như mang theo cả hơi thở của núi rừng.
Với ông Hùng, nối nghiệp gia truyền không chỉ là chuyện mưu sinh, mà còn là cách gìn giữ một phần hồn cốt của quê hương. Bởi những cây thuốc có thể tìm thấy trên núi, trong rừng, nhưng để hiểu đặc tính và biết cách sử dụng chúng, người làm nghề phải trải qua cả một quá trình học hỏi, tích lũy kinh nghiệm.
Gắn bó với nghề thuốc cổ truyền của đồng bào Mường, ông tiếp tục tìm hiểu, lựa chọn và chế biến dược liệu, trong đó có những bài thuốc được sử dụng nhằm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho người mắc bệnh xương khớp và một số bệnh thường gặp. Điều đáng quý là giữa cuộc sống nhiều đổi thay, ông vẫn bền bỉ với công việc đã chọn, trân trọng những kinh nghiệm được cha ông trao truyền.
Tuy nhiên, gìn giữ nghề thuốc cổ truyền không có nghĩa là chỉ dựa vào kinh nghiệm dân gian. Những bài thuốc cần được nghiên cứu, đánh giá về hiệu quả và tính an toàn, sử dụng phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người. Đặc biệt, với người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh mạn tính, việc dùng thuốc Nam cần có sự hướng dẫn chuyên môn để tránh những tương tác bất lợi.
Giữ được tinh hoa của cha ông, đồng thời tiếp thu những tiến bộ của y học hiện đại, chính là con đường để nghề thuốc Nam tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống hôm nay.
Nghề thuốc còn đó, nghĩa tình còn mãi
Bốn đời làm thuốc là một chặng đường dài, được nối tiếp không chỉ bằng những bài thuốc mà còn bằng sự kiên trì và tình yêu nghề. Với ông Hùng, những cây thuốc rừng đã trở thành một phần cuộc sống, gắn với ký ức tuổi thơ, với người cha truyền nghề và cả những năm tháng trở về sau chiến tranh.
Thời gian trôi đi, miền sơn cước Cẩm Thủy cũng có nhiều đổi thay. Những con đường ngày một rộng mở, đời sống người dân từng bước được nâng lên. Thôn Kim Thanh, xã Cẩm Châu, huyện Cẩm Thủy trước đây, nay mang tên thôn Thanh Sơn, xã Cẩm Vân, tỉnh Thanh Hóa. Tên đất, tên làng có thể đổi khác, nhưng những giá trị tốt đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ vẫn bền bỉ cùng năm tháng.
Con người cũng thế! Những người làm nghề hôm nay cũng sẽ già đi. Bước chân vào rừng có thể chậm hơn, đôi bàn tay từng quen lựa từng vị thuốc không còn nhanh nhẹn như trước. Nhưng điều đáng quý là những kinh nghiệm được tích lũy bằng cả cuộc đời vẫn có thể tiếp tục được trao truyền, nếu có những người đủ tâm huyết để nối nghiệp.
Với lương y Đinh Văn Hùng, hành trình từ người lính trở về đến người gìn giữ nghề thuốc Nam gia truyền là một hành trình như thế!.
