Nguyên Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn: Một đời tận tụy, trọn nghĩa tình

Từ trọng trách bất ngờ đến những dấu ấn của ngành giao thông

Nhận tin nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn từ trần ngày 10/10, tôi không khỏi bàng hoàng, đau xót. Dù biết sức khỏe của ông thời gian gần đây đã suy yếu, sự ra đi ấy vẫn để lại trong tôi niềm tiếc thương sâu sắc. Những năm tháng được làm việc dưới quyền ông, những câu chuyện tưởng đã lùi xa theo thời gian, bỗng trở về nguyên vẹn.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn

Năm 1996, ông Lê Ngọc Hoàn đang là Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải, kiêm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Khối cơ quan kinh tế Trung ương. Khi ấy, ở tuổi 59, dù chưa đến tuổi nghỉ hưu, ông đã chủ động không tham gia ứng cử Ban Chấp hành khóa mới, chuẩn bị tinh thần nghỉ chế độ.

Thế nhưng, cuối năm đó, một quyết định bất ngờ từ Chính phủ đã đưa ông vào cương vị mới: Quyền Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải.

Thời điểm ấy, ông đang công tác tại Nhật Bản. Nhận được điện từ Chính phủ, tôi, khi đó là Phó Chánh văn phòng Bộ, vội thông báo cho Vụ Hợp tác quốc tế liên hệ, mời ông về nước nhận nhiệm vụ. Hẳn đây cũng là một bất ngờ lớn đối với chính ông.

Năm 1997, ông chính thức đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng và giữ trọng trách này đến hết nhiệm kỳ năm 2003. Sáu năm đứng đầu ngành giao thông vận tải là quãng thời gian nhiều thử thách, khi nhu cầu phát triển hạ tầng ngày càng lớn, trong khi việc huy động vốn nước ngoài để đầu tư các công trình còn là vấn đề mới mẻ.

Với ông, làm đường, xây cầu, nâng cấp sân bay, cải tạo cảng biển không chỉ là những nhiệm vụ trước mắt, mà còn là bài toán về cơ chế, nguồn lực và hướng phát triển lâu dài của đất nước. Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, cùng sự quyết liệt của Bộ trưởng và lãnh đạo Bộ, nhiều công trình quan trọng được triển khai bằng nguồn vốn ODA và vốn vay nước ngoài.

Quốc lộ 1A được mở rộng, nâng cấp; đường Hồ Chí Minh chính thức khởi công. Những cây cầu lớn như cầu Sông Gianh, cầu Mỹ Thuận lần lượt hình thành, nối liền những bờ vui. Các sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân được cải tạo, nâng cấp. Cùng với những công trình hiện hữu, nhiều chiến lược, quy hoạch và văn bản quy phạm pháp luật được xây dựng, góp phần tạo nền tảng cho ngành giao thông vận tải phát triển.

Đó là những dấu ấn có thể nhìn thấy qua từng tuyến đường, cây cầu, sân bay, bến cảng. Nhưng trong ký ức riêng của tôi, những công trình ấy mới chỉ phản ánh một phần con người Lê Ngọc Hoàn. Điều khiến tôi kính trọng và nhớ mãi ở ông còn là cách đối nhân xử thế, sự chân thành và tấm lòng luôn hướng về những người xung quanh.

Gói mì chính, mảnh vải phin hoa và tấm lòng người thủ trưởng

Tôi gặp ông lần đầu năm 1984, khi ông là Tổng giám đốc Liên hiệp các Xí nghiệp Xây dựng Giao thông 8, tiền thân của Tổng công ty Xây dựng công trình 8 sau này.

Khi đó, tôi là chuyên viên Ban Tuyên truyền báo chí thuộc Bộ Giao thông vận tải, được giao viết bài về đơn vị nhân kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Ban Xây dựng 64. Công việc đưa tôi đến gặp Tổng giám đốc Lê Ngọc Hoàn để tìm hiểu, thu thập tư liệu.

Sau buổi làm việc, ông ân cần hỏi han hoàn cảnh gia đình rồi tặng tôi một gói mì chính và một mảnh vải phin hoa.

Ngày nay, đó có thể chỉ là những món quà bình dị. Nhưng trong những năm tháng bao cấp, với gia đình trẻ của chúng tôi, chúng quý giá vô cùng. Vợ chồng tôi nâng niu gói mì chính, chia thành từng phần nhỏ để biếu người thân. Mảnh vải phin hoa được dành may chiếc áo nhỏ xinh cho cô con gái đầu lòng khi ấy mới lên ba tuổi.

Đã hơn bốn thập kỷ trôi qua, tôi vẫn nhớ món quà ấy. Không phải bởi giá trị vật chất, mà bởi sự quan tâm chân thành của một người lãnh đạo đối với người làm việc cùng mình. Một cử chỉ nhỏ, đúng lúc, đủ để người nhận ghi nhớ suốt đời.

Sự chu đáo ấy cũng thể hiện trong cách ông đối xử với những người gắn bó bên mình. Khi làm Bộ trưởng, ông được anh Tự, một lái xe có tay nghề giỏi, cẩn trọng và tận tâm, phục vụ. Về sau, tuổi cao khiến anh đôi lúc bị quáng gà khi trời nhá nhem tối, dẫn đến một vài va quệt nhỏ. Văn phòng Bộ đề nghị đổi lái xe để bảo đảm an toàn, nhưng ông kiên quyết không đồng ý.

Ông nói: “Cứ để cậu ấy lái xe cho đến khi tôi nghỉ”.

Một câu nói ngắn gọn, không cần giải thích dài dòng, nhưng cho thấy cách ông nghĩ về người đã nhiều năm gắn bó với mình. Ở vị trí đứng đầu một bộ, ông vẫn dành cho cấp dưới sự tin cậy và tình nghĩa, không dễ dàng gạt bỏ một người chỉ vì những hạn chế khi tuổi tác đã cao.

Nguyên Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn tại buổi họp mặt cộng tác viên Báo Giao thông vận tải khu vực Thanh Hóa năm 1997.

Đã tin thì phải giao việc

Năm 2000, tôi được Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký quyết định bổ nhiệm làm Tổng biên tập Báo Giao thông vận tải.

Sau này, tôi được nghe kể lại rằng, trong cuộc họp Ban cán sự, khi có ý kiến đề xuất giao tôi làm Quyền Tổng biên tập để tiếp tục thử thách, chính ông đã dứt khoát nêu quan điểm: “Đã tin thì phải giao làm Tổng biên tập, anh em mới có đủ điều kiện và danh nghĩa để hoàn thành tốt nhiệm vụ”.

Tôi luôn trân trọng câu nói ấy. Đó không chỉ là sự tin tưởng dành cho một cán bộ, mà còn thể hiện cách dùng người thẳng thắn, rõ ràng của ông: Khi đã đặt niềm tin thì phải trao trách nhiệm và tạo điều kiện để người được giao việc hoàn thành nhiệm vụ.

Trong những năm tôi công tác tại báo, mỗi dịp Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, dù bận rộn, ông vẫn dành thời gian đến thăm, động viên đội ngũ phóng viên. Những cuộc trò chuyện với ông luôn gần gũi, ấm áp. Anh chị em trong tòa soạn có thể mạnh dạn chia sẻ những suy nghĩ, tâm tư của mình. Sự kính trọng dành cho ông vì thế không chỉ đến từ cương vị Bộ trưởng, mà còn từ tình cảm chân thành của những người từng được ông quan tâm, dìu dắt.

Ông cũng không quên những người có hoàn cảnh khó khăn, những gia đình chính sách. Tôi nhớ bà Mão, một cựu thanh niên xung phong bị cụt một chân nơi chiến trường, sống tại khu tập thể Bộ Giao thông vận tải trên phố Hàng Chuối. Hằng năm, cứ đến Ngày Thương binh - Liệt sĩ, ông lại lặng lẽ đến thăm, tặng quà, động viên bà và gia đình. Việc thăm hỏi các gia đình chính sách cũng được ông duy trì thường xuyên.

Sự quan tâm ấy, theo tôi, bắt nguồn từ chính những năm tháng ông từng trải qua trong quân ngũ và trên những công trường gian khó. Ông đã là Đội trưởng Đội Thanh niên xung phong, Chỉ huy trưởng nhiều công trình thanh niên xung phong, rồi Trung đoàn trưởng thuộc Bộ Tư lệnh 559 (Bộ Tư lệnh Trường Sơn).

Từ Điện Biên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Quảng Bình đến nước bạn Lào, những năm tháng lăn lộn với công trường đã tôi luyện ở ông tác phong khẩn trương, tinh thần trách nhiệm và sự thấu hiểu đối với người lao động. Ông hiểu đằng sau mỗi công trình là biết bao mồ hôi, công sức, những nhọc nhằn và hy sinh thầm lặng.

Dù đảm nhiệm trọng trách lớn, ông không tạo khoảng cách với những người xung quanh. Trong mắt tôi, ông luôn tất tả, vội vã, dường như lúc nào cũng có công việc đang chờ phía trước. Ở ông ít thấy sự thư thái của một người đứng đầu ngành, mà thường là dáng vẻ khẩn trương của người đã quen với những năm tháng lăn lộn, bền bỉ trên các công trường.

Có lẽ chính những trải nghiệm ấy đã làm nên một Lê Ngọc Hoàn vừa quyết liệt trong công việc, vừa chân thành trong cách đối đãi với con người. Những cây cầu, tuyến đường, sân bay, bến cảng là dấu ấn của một nhiệm kỳ; còn sự tin cậy, lòng nhân hậu và nghĩa tình ông dành cho đồng nghiệp, người lao động là những điều ở lại trong lòng những người từng gắn bó với ông.

Giờ đây, ông đã đi xa.

Với tôi, viết những dòng này không chỉ là nhắc lại những năm tháng công tác cùng một vị Bộ trưởng, mà còn là cách bày tỏ lòng biết ơn đối với người thủ trưởng đã để lại nhiều bài học về trách nhiệm, sự tận tụy và cách đối xử với con người.

Xin thành kính nghiêng mình tiễn biệt nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn. Những công trình ông góp sức xây dựng vẫn tiếp tục phục vụ đất nước; những nghĩa tình ông để lại sẽ còn sống mãi trong ký ức của đồng nghiệp, cấp dưới và những người từng được ông quan tâm, giúp đỡ.