Bên đôi bờ biên giới
Nằm lọt thỏm trong thung lũng vây trùng của những núi đá vôi mấy trăm triệu năm tuổi cuối đường 20 Quyết Thắng, bản Tuộc của người Ma Coong với mấy chục nóc nhà ngói đỏ hiện lên giữa điệp trùng mây ngàn gió núi. Ma Coong là một nhánh tộc rất ít người thuộc dân tộc Bru Vân Kiều với dân số chưa đầy 2.600 người sống tập trung ở 18 bản trong vùng lõi Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng. Chỉ cách biên giới Việt - Lào vài kilomet, bản Tuộc nằm lặng lẽ bình yên bên dòng sông nhỏ, cùng những vuông rẫy chênh vênh bên triền núi. Ông Đinh Phương, Trưởng bản Tuộc tự hào khoe rằng người bản Tuộc này đã định cư nhiều năm với cuộc sống no ấm, yên bình. Bản Tuộc vẫn được nhiều người gọi là bản hạnh phúc. Trên khoảnh đất bằng phẳng, những ngôi nhà sàn kiên cố, đường bê tông tới sát chân nhà sàn.
 |
| Bản làng Ma Coong nhỏ bé hạnh phúc sạch đẹp với mấy chục nóc nhà ngói đỏ hiện lên giữa điệp trùng mây ngàn gió núi. |
Bản Tuộc có 29 hộ với 129 nhân khẩu, dưới những mái nhà của ngôi làng hạnh phúc này có nhiều gia đình có con cháu mang hai dòng máu Việt Nam - Lào. Những năm chống Mỹ, từ phía Lào có rất nhiều người trốn bom đạn đi sâu vào đất Việt. “Đất lành chim đậu”, họ ở lại Việt Nam lập gia đình tạo nên mối lương duyên Việt - Lào khắp 18 bản của xã biên giới Thượng Trạch này. Như bà Y Cúc ở lại Việt Nam và nên duyên với Đinh Chay, một trai bản người Ma Coong. Họ có với nhau tất thảy 7 người con, 5 trai, 2 gái, định cư tại bản Tuộc mấy chục năm nay. Những mối duyên lành giữa đôi bờ biên giới vẫn tiếp diễn cho tận đến bây giờ. Ông Đinh Phương, Trưởng bản Tuộc bộc bạch, toàn bản có 29 hộ thì trong đó có 7 hộ gốc gác từ Lào. Ngoài gia đình Y Cúc thì một gia đinh khác là anh Khanom Thanxamay (33 tuổi, sống tại bản Noọng Ma, tỉnh Khăm Muộn, Lào) nên duyên với Y Cương, định cư tại bản Tuộc. Dù cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ còn nhiều khó khăn, nhưng trong nhà luôn đầy ắp tiếng cười. Cán bộ biên phòng vẫn trìu mến gọi bản Tuộc là bản hữu nghị Việt - Lào.
 |
| Những đứa trẻ Ma Coong được chăm sóc tốt, tự tin nói tiếng phổ thông và vui vẻ trò chuyện với người lạ. |
Những năm gần đây, được sự quan tâm của chính quyền địa phương và ban ngành các cấp, nhiều người Lào cư trú trên địa bàn xã Thượng Trạch này đã được nhập quốc tịch, được hưởng các quyền và nghĩa vụ như công dân Việt Nam, được hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất, cây và con giống; bảo hiểm y tế, giấy khai sinh, kết hôn. Họ cùng sống trong tình đoàn kết, thương mến như anh em ruột thịt. Tình cảm đó tự nhiên và bền bỉ, đặc biệt từ những gia đình mang trong mình hai dòng máu Việt Nam - Lào.
 |
| Anh Đinh Soạn trở thành hướng dẫn viên của làng giúp du khách được trải nghiệm tham quan bản làng, tìm hiểu đời sống người Ma Coong |
Trên mái nhà của ngôi làng hạnh phúc
Trước đây, do ở sâu hút trong rừng nên việc kéo điện lưới rất khó khăn. Đồn Biên phòng Cà Roòng đã hỗ trợ người dân lắp điện mặt trời để sử dụng. Đến giữa năm 2022, điện lưới quốc gia cũng đã về đến bản Tuộc. Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cà Roòng cũng nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ người dân lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống. Cây lúa nước bén rễ và sinh sôi trên vùng biên giới trở thành “cần câu” để bà con dần ổn định đời sống, thoát nghèo bền vững. Những người lính cần mẫn khai hoang đất đá, cầm tay chỉ việc, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin. Giọt mồ hôi của người Ma Coong cũng đổ ra trên đồng ruộng, lắng nghe, học hỏi và siêng năng lao động biến vùng đất cằn cỗi này trở thành đồng ruộng màu mỡ. Những hạt lúa vàng trên đỉnh núi quanh năm sương gió này chính là minh chứng cho sự ấm no và nghĩa tình quân dân rất sâu nặng nơi vùng biên.
 |
| Cán bộ, chiến sỹ Đồn biên phòng Cà Roòng và chính quyền các cấp đã giúp bà con bản Tuộc giữ gìn một bản làng kiểu mẫu nơi vùng biên cương. |
Những năm trở lại đây, bản Tuộc dần nổi lên trên bản đồ du lịch địa phương với danh xưng “Làng hạnh phúc trên đỉnh Trường Sơn”. Sự ra đời của tour trải nghiệm “Hành trình đi tìm dấu ấn Trường Sơn huyền thoại” trên Đường 20 Quyết Thắng với những điểm du lịch nổi tiếng như Hang Chỉ Huy, Hang Tám Cô, Hang Y Tá, bản Tuộc, hang Tú Làn, Làng du lịch cộng đồng Tân Hóa (được vinh danh là Làng du lịch tốt nhất thế giới 2023) cùng với danh thắng Phong Nha - Kẻ Bàng với nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách. Công ty TNHH Oxalis là đơn vị khai thác các sản phẩm du lịch và phát triển thành công mô hình cộng đồng ở nhiều địa phương đã “nhìn ra” sức hút của bản Tuộc. Theo anh Nguyễn Phi Hùng, đại diện Công ty TNHH Oxalis chia sẻ, đơn vị đã tổ chức khảo sát, sắp xếp và đào tạo đồng bào bản Tuộc để cung cấp trải nghiệm ăn trưa cho du khách tại nhà sàn của người dân, hướng dẫn người dân dọn dẹp vệ sinh thôn bản. Oxalis cũng đã đầu tư hệ thống nước sạch về bản, hệ thống chứa nước, xây dựng nhà vệ sinh tự hoại công cộng.
Là người Ma Coong đầu tiên tại bản Tuộc làm du lịch, căn nhà sàn của vợ chồng anh Đinh Soạn trở thành điểm dừng chân cho du khách để tìm hiểu văn hóa và thưởng thức ẩm thực đặc trưng. Anh cũng trở thành hướng dẫn viên của làng giúp du khách được trải nghiệm tham quan bản làng, tìm hiểu đời sống cũng như Lễ hội đập trống của người Ma Coong, một lễ hội trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Một tương lai không xa, khi con đường 20 Quyết Thắng thêm rộn ràng những bước chân du khách, đời sống của đồng bào Ma Coong sẽ vơi bớt chật vật. Người bản Tuộc cũng có quyền hy vọng về những đổi thay của một làng du lịch cộng đồng hấp dẫn hiện diện ngay giữa vùng biên viễn quê hương.
