Cây lim gần 700 tuổi – “báu vật” giữa Vườn quốc gia Bến En

Cây lim xanh gần 700 tuổi tại Vườn quốc gia Bến En, được công nhận là cây di sản Việt Nam

Cây lim xanh (tên khoa học Erythrophleum fordii) nằm cạnh tuyến đường tỉnh 520C, đoạn giáp ranh giữa hai xã Như Thanh và Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Năm 2022, cây chính thức được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Theo hồ sơ đo đạc, cây lim có tuổi đời khoảng 686 năm, cao gần 29 mét, đường kính tán khoảng 20 mét. Chu vi thân cây sát gốc đạt 6,3 mét và tại vị trí cách mặt đất 1,3 mét, chu vi thân vẫn đạt tới 5,6 mét. Với kích thước đồ sộ cùng tuổi đời gần bảy thế kỷ, đây được xem là một trong những cây lim xanh cổ thụ quý hiếm còn sót lại ở khu vực Bắc Trung Bộ.

Ít ai biết rằng, để tồn tại đến ngày nay, cây lim xanh này đã trải qua nhiều giai đoạn đầy thăng trầm. Trong những năm 1990, trước khi Vườn quốc gia Bến En được thành lập, khu vực hiện nay là nơi khai thác lâm sản chính của hai lâm trường Như Xuân và Sông Chàng. Thời điểm đó, nhiều loài cây gỗ quý có giá trị kinh tế cao như lim xanh, gội và nhiều loại thực vật rừng khác bị khai thác mạnh, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng diện tích rừng tự nhiên.

Giữa thời kỳ khai thác rừng diễn ra ồ ạt, cây lim xanh cổ thụ này là cá thể duy nhất còn sót lại. Dấu tích của một lần bị cắt ở phần gốc vẫn còn hiện hữu trên thân cây như minh chứng cho những năm tháng khốc liệt mà cây đã trải qua. Dù vậy, cây vẫn tiếp tục sinh trưởng mạnh mẽ, tán lá xanh tốt quanh năm, trở thành biểu tượng đặc biệt của vùng đất Bến En.

Ông Phạm Đức Tính, một người dân sinh sống gần khu vực cây lim, chia sẻ rằng từ khi còn nhỏ ông đã thấy cây đứng sừng sững bên đường. Trải qua biết bao mùa mưa nắng, cây vẫn xanh tốt và ngày càng trở thành niềm tự hào của người dân địa phương. Đối với nhiều người, cây lim không chỉ là một thực thể sinh học mà còn là cột mốc tự nhiên đánh dấu ranh giới giữa hai xã Như Thanh và Như Xuân.

Ông Phạm Đức Tính, một người dân sinh sống gần khu vực cây lim

Ngày nay, cây lim xanh được người dân bảo vệ nghiêm ngặt và xem như tài sản vô giá của địa phương. Nhận thức được giá trị đặc biệt của cây, Ban quản lý Vườn quốc gia Bến En đã bố trí một trạm kiểm soát với ba cán bộ thường xuyên tuần tra, theo dõi và bảo vệ nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cây di sản.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ một cá thể cây quý hiếm, Vườn quốc gia Bến En còn triển khai nhiều chương trình nhằm phục hồi và phát triển loài lim xanh trong tự nhiên. Trong giai đoạn 2011 – 2013, đơn vị đã thực hiện dự án bảo tồn và phát triển loài lim xanh với quy mô lớn. Theo đó, khoảng 1.000 ha rừng lim xanh tự nhiên được khoanh vùng bảo vệ, đồng thời hàng trăm ha rừng lim mới được trồng để phục vụ công tác bảo tồn lâu dài.

Các chuyên gia đánh giá, việc khôi phục những cánh rừng lim xanh không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm mà còn có ý nghĩa lớn đối với phát triển du lịch sinh thái. Những khu rừng lim xanh đang dần hồi sinh sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước khi đến tham quan Vườn quốc gia Bến En.

Được ví như “Hạ Long trên cạn của xứ Thanh”, Vườn quốc gia Bến En nằm trên địa bàn hai xã Như Thanh và Như Xuân, cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng 45 km về phía Tây Nam. Nơi đây có tổng diện tích tự nhiên hơn 14.000 ha, bao gồm hệ thống núi đất thấp xen lẫn núi đá vôi cùng hồ Sông Mực rộng lớn tạo nên cảnh quan thiên nhiên đặc sắc.

Bến En cũng là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam với 1.530 loài động vật và 1.417 loài thực vật bậc cao đã được ghi nhận. Nhiều loài động vật quý hiếm đang được bảo tồn tại đây như gà lôi trắng, gà tiền mặt vàng, gà so ngực gụ, cu li lớn, cu li nhỏ, khỉ mặt đỏ, khỉ mốc, mèo gấm, gấu ngựa và cầy hương.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ một cá thể cây quý hiếm, Vườn quốc gia Bến En còn triển khai nhiều chương trình nhằm phục hồi và phát triển loài lim xanh trong tự nhiên

Bên cạnh đó, hệ thực vật của Vườn quốc gia Bến En cũng rất phong phú với nhiều loài cây gỗ quý như trai lý, sao hải nam, trầm hương, táu mặt quỷ, lát hoa, sến mật và chò chỉ. Trong bức tranh thiên nhiên đa dạng ấy, cây lim xanh gần 700 năm tuổi vẫn nổi bật như một biểu tượng của sự trường tồn, minh chứng sống động cho giá trị của công tác bảo tồn thiên nhiên.

Không chỉ là một cây cổ thụ quý hiếm, cây lim xanh di sản ở Bến En còn là ký ức của rừng già, là nhân chứng cho lịch sử phát triển của vùng đất Như Thanh – Như Xuân. Sự tồn tại của cây hôm nay không chỉ mang ý nghĩa khoa học và sinh thái mà còn nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm bảo vệ rừng, gìn giữ những giá trị thiên nhiên vô giá cho tương lai.