Chùa Đồng Ô nằm dưới chân núi Chùa, là 1 trong 19 quả núi thuộc xã Hà Tiến. Núi Chùa có dáng hình như quả trứng khổng lồ, nổi lên trong cảnh thiên nhiên non nước, có hang thông vào lưng chừng núi, bề mặt được phủ một thảm thực vật quanh năm xanh tốt. Nhìn núi Chùa trong cảnh quan chung của toàn vùng, kì ảo tựa như một Hạ Long trên cạn. Quanh khu vực chân núi có nhiều di vật bằng đá, gốm cổ, là chứng tích về sự có mặt của con người ở vùng đất này hàng nghìn năm. Trên vách hang chùa Đồng Ô vẫn còn một bài văn khắc trên đá của du khách xưa.
Trong quá trình chuẩn bị hậu phương cho cuộc kháng chiến chống Pháp, Trung ương Đảng đã đặt xưởng quân giới Quân khu III tại đây. Vì vậy, chùa Đồng Ô, núi chùa cũng như hang động của nơi này không chỉ là thắng cảnh, mà còn là di tích lịch sử cách mạng.
 |
| Quyết định bổ nhiệm sư Thích Đàm Liên trụ trì chùa Đồng Ô |
Việc dựng chùa gắn liền với tên gọi Đồng Ô là cái tên đã được xác định vào cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn. Thời ấy, vùng Đồng Ô là đơn vị hành chính thuộc tổng Trung Bạn, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hóa là một vùng đất trù mật, kinh tế phát triển cùng với hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng. Theo các cụ cao niên trong làng, cách đây 200 năm, Nhân dân trong làng đã bỏ công, bỏ của xây dựng chùa Đồng Ô. Trong khuôn viên của chùa có hai cây duối cổ thụ trước kia nằm trong hệ thống hàng rào cũ, hiện nay nằm trong khuôn viên của di tích của chùa. Đặc biệt, tại khu vực chùa còn hệ thống cột đá hiên chùa cùng với hệ thống chân tảng để rải rác, đây là những chứng tích về lịch sử của ngôi chùa.
Hiện nay, chùa được xây lại trên nền cũ có mặt bằng kiến trúc hình chữ Đinh, gồm tiền đường 3 gian xây theo kiểu tường hồi bít đốc, phía trước sát tường vỉ có hai cột nanh, trên đỉnh cột có nghê chầu, diện tích 67,2 m2. Bốn bộ vì đều làm bằng bê tông kiểu gác chếch, mái đổ bê tông gắn ngói mũi, nền lát gạch bát đỏ, nhà mở ba cửa ra vào ở ba gian với ba bộ cửa bức bàn làm bằng gỗ, mỗi bộ gồm 4 cánh. Kích thước cửa giữa cao 2m, rộng 2,3m. Hai cửa bên mỗi cửa rộng 2m, cao 2m. Phía ngoài, bờ giải, bờ nóc được đắp các đường gờ chỉ; đấu trụ kìm nóc ở hai bên; đỉnh nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt. Nhà hậu cung được nối liền với nhà tiền đường, xây theo kiểu vòm cuốn, hình vuông, nền lát gạch bát đỏ, phía ngoài được dán ngói mũi, bờ nóc đắp gờ chỉ… phía trước chùa có ao sen.
Nằm giữa một cảnh quan thiên nhiên đẹp đẽ với nhiều dãy núi đá vôi giữa cảnh non nước mây trời và cả một quần thể di tích chùa cổ như chùa Hang, chùa Động Bồng, chùa Đồng Ô càng được tô thêm vẻ đẹp của vùng đất sơn thủy hữu tình. Vị trí và cảnh đẹp của thiên nhiên cùng với văn hóa tâm linh, trong những năm qua chùa Đồng Ô đã tiếp đón hàng nghìn du khách thập phương đến hành lễ, tham quan, vãn cảnh…
Theo sư trụ trì Thích Đàm Liên, từ năm 2014 đến nay, khi sư được về chùa Đồng Ô trụ trì, chính quyền và Nhân dân địa phương luôn tạo điều kiện giúp đỡ cả về vật chất và tinh thần. Cùng với công đức của du khách thập phương và Nhân dân, sư trụ trì đã xây dựng thêm nhiều hạng mục như nhà tổ, sân thành tượng thờ, sân chùa và khuôn viên cây xanh…
Là một ngôi chùa có cảnh quan thiên nhiên đẹp gắn với di tích cách mạng, chùa Đồng Ô còn là một địa điểm tâm linh thanh tịnh, luôn đáp ứng nhu cầu của Nhân dân trong và ngoài tỉnh mỗi khi về chiêm bái, cầu nguyện những điều may mắn, để mỗi người có thêm niềm tin vào cuộc sống, hướng tới những việc làm tốt đẹp cho đời.
Tân Thành
