Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 9)

Ở các kì trước chúng ta đã tìm hiểu về chức năng của tạng Tâm, Tâm bào, phủ Tiểu trường và Tam Tiêu đối với sức khỏe của một người, cũng như so sánh chúng với Tim và màng ngoài tim trong Y học hiện đại. Trong kì này chúng ta cùng tìm hiểu về một số biểu hiện bệnh lí của các tạng phủ này…
A. Công năng tạng Tâm với sức khỏe con người

11. Bệnh lí tạng Tâm, Tâm bào lạc, phủ Tiểu trường, Tam tiêu

11.1. Bệnh lí tạng Tâm

11.1.1. Tâm dương hư (tâm hàn) - tâm khí hư: Là bệnh hay gặp ở NCT do một số bệnh như thiểu năng mạch vành, mất mồ hôi, mất tân dịch ảnh hưởng đến khí huyết.

a. Biểu hiện lâm sàng:

- Biểu hiện lâm sàng chung gồm có: Trống ngực, thở ngắn, tự ra mồ hôi (gọi là tự hãn), bệnh tăng lên khi hoạt động hoặc lao động mệt.

- Nếu tâm khí hư: Bệnh nhân sẽ có sắc mặt xanh, mệt mỏi vô lực, lưỡi nhạt, mềm bệu rêu trắng mạch hư.

- Nếu tâm dương hư sẽ có các biểu hiện như: Tự ra mồ hôi không ngừng, môi xanh tím, chân tay quyết lạnh, thở nhỏ yếu, lưỡi tím xám, mạch vi muốn tuyệt.

b. Pháp điều trị:

- Pháp điều trị Tâm khí hư là: Bổ ích tâm khí (tâm khí hư) Ôn thông tâm (thông dương).

- Pháp điều trị Tâm dương hư thoát là: Hồi dương cứu nghịch.

11.1.2. Tâm huyết hư và tâm âm hư:

Nguyên nhân là do sự sinh ra huyết giảm sút hoặc bị mất máu do nhiều nguyên nhân như: Phụ nữ sau sinh, rong huyết, chấn thương.

a. Biểu hiện lâm sàng:

- Biểu hiện lâm sàng chung: Đánh trống ngực, hồi hộp, dễ kinh sợ, vật vã mất ngủ, hay quên.

- Nếu tâm huyết hư (kèm theo hiện tượng huyết hư): Bệnh nhân có thêm triệu chứng hoa mắt chóng mắt, sắc mặt xanh, môi nhợt, lưỡi nhạt, mạch yếu.

- Nếu tâm âm hư (kèm theo hiện tượng âm hư): Ngoài các triệu chứng trên còn kèm theo sốt nhẹ tự ra mồ hôi, ngũ tâm phiền nhiệt miệng khô lưỡi đỏ ít, mạch tế sác.

b. Pháp điều trị:

- Pháp điều trị Tâm huyết hư: Dưỡng tâm huyết an thần.

- Pháp điều trị Tâm âm hư: Tư dưỡng tâm an thần âm.

11.1.3. Tâm hoả thịnh

Nguyên nhân là do tình chí, lục dâm hoá hoả ở bên trong cơ thể, hoặc do ăn đồ quá béo hoặc thuốc nóng gây ra.

a. Biểu hiện lâm sàng:

- Bệnh nhân vật vã không ngủ, khát nước, lưỡi đỏ, họng khô, miệng lở đau chảy mủ, chất lưỡi đỏ, mạch sác.

b. Pháp điều trị:

- Thanh tâm tả hoả.

11.1.4. Tâm huyết ứ đọng do trở ngại

Nguyên nhân do tâm khí hư, tâm dương hư hoặc gặp lạnh, tình chí bị kích động, đàm ngưng tụ, sinh ra chứng ứ đọng huyết ở tâm.

a. Biểu hiện lâm sàng:

- Bệnh nhân có biểu hiện trống ngực, đau vùng trước tim, lúc đau lúc không, có khi đau lan lên vai. Nếu nặng chân tay lạnh, mặt môi móng tay xanh tím, lưỡi đỏ có điểm tím, mạch tế hoặc sáp.

b. Pháp điều trị:

- Thông dương hoá ứ, nếu bệnh nhân choáng nặng cần dùng pháp điều trị: Hồi dương cứu nghịch.

11.1.5. Đàm hoả nhiễu tâm, đàm mê tâm khiêu.

Nguyên nhân là do tinh thần bị kích động dẫn đến khí kết lại sinh ra thấp, thấp hoá đàm gây trở ngại đến tâm.

a. Biểu hiện lâm sàng:

- Tinh thần bệnh nhân khác thường, thần chí hỗn loạn.

- Nếu đàm hoả nhiễu tâm, bệnh nhân có thêm hiện tượng vật vã, mất ngủ, dễ kinh sợ, miệng đắng, nặng thì cười nói luyên thuyên, thao cuồng, rêu lưỡi vàng dầy, mạch hoạt hữu lực. Nếu đàm mê tâm khiếu bệnh nhân sẽ có thêm hiện tượng đần độn, nói một mình, nặng đột nhiên ngã lăn ra đờm khò khè rêu lưỡi trắng dầy, mạch trầm huyền hoạt

b. Pháp điều trị:

- Pháp điều trị chứng đàm hỏa nhiễu tâm là: Thanh tâm tả hoả.

- Pháp điều trị chứng đàm mê tâm khiếu là: Trừ đàm khai khiếu.

11.2. Bệnh lí Tâm bào lạc

Tâm bào lạc thuộc Quyết Âm Phong mộc, có quan hệ biểu lí với Thiếu dương Tam Tiêu (Tướng hỏa). Tâm bào lạc lại là bộ phận bảo vệ bên ngoài của Tâm, bảo vệ cho Thiếu âm quân hỏa, ngăn không cho ngoại tà xâm nhập vào Tâm. Do đó, dù ngoại tà là loại gì, khi vào đến quyết âm gây bệnh thì hội chứng của nó sẽ biểu hiện mang thuộc tính của phong, của Hỏa.

a. Biểu hiện lâm sàng:

Chứng trạng chủ yếu của nhiệt nhập tâm bào bao gồm:

- Rối loạn chức năng Tâm bào, Tâm: Bệnh nhân hôn mê, nói sảng.

- Triệu chứng mang tính chất hỏa nhiệt như: Sốt cao, mất nước.

- Triệu chứng mang tính chất của phong là co giật.

Triệu chứng lâm sàng của nhiệt nhập tâm bào đó là: Mê sảng, nói năng lảm nhảm hoặc hôn mê, lìm lịm hoặc vật vã không ngủ, sốt cao, lưỡi đỏ sẫm, mạch hoạt sác hoặc tế sác.

Bệnh cảnh lâm sàng YHHĐ thường gặp đó là: Các bệnh nhiễm trùng, nhiễm độc, nhiễm độc thần kinh, viêm não màng não.

b. Pháp điều trị:

Dưỡng âm thanh nhiệt, hoặc Thanh Tâm khai khiếu, hoặc Thanh nhiệt lương huyết khai khiếu.

11.3. Bệnh lí phủ Tiểu trường

Tâm và tiểu trường quan hệ biểu lí. Bệnh của tâm ảnh hưởng đến tiểu trường gây rối loạn tiểu tiện như đái buốt, đái rắt, đái máu, môi miệng lở loét, sưng đau.

- Pháp điều trị: Thanh tâm hỏa, lợi niệu, chỉ huyết.

11.4. Bệnh lí phủ Tam tiêu

Bệnh của Tam tiêu chủ yếu là những phát sinh, chướng ngại trong quá trình vận chuyển thủy khí.

- Nếu Thượng tiêu không thông lợi thi sinh suyễn đầy.

- Trung tiêu không thông lợi thì thủy ẩm ngưng trệ mà bụng đầy.

- Hạ tiêu không thông lợi thì thấy phù nề.

Mặt khác, do mỗi bộ phận của Tam tiêu đều bao bọc một số tạng khí nên chứng trạng Thượng tiêu luôn bao gồm chứng trạng của Tâm Phế; chứng trạng Trung tiêu bao gồm chứng trạng của Tì Vị và chứng trạng hạ tiêu bao gồm cả Can Thận, Đại tiểu trường.

Chứng trạng Thượng tiêu quan hệ chặt chẽ với bệnh biến của Tâm và Phế.

- Hư hàn: Tinh thần không yên, đoản hơi, nói không ra tiếng.

- Thực nhiệt: Ngực bế tắc, đổ mồ hôi trán, lưỡi khô, họng sưng, suyễn đầy.

Chứng trạng Trung tiêu quan hệ chặt chẽ với Tì, Vị.

- Hư hàn: Bụng đau, ruột sôi, đại tiện lỏng mà không thông, bụng đầy, thích nắn bóp.

- Thực nhiệt: Bụng đầy trướng, không nôn mửa, không đi đại tiện, suyễn cấp.

Chứng trạng hạ tiêu quan hệ chặt chẽ với Can, Thận, Đại tiểu tràng.

- Hư hàn: Đại tiện lỏng không dứt, tiểu tiện trong dài, hoặc són đái, bụng đầy, phù nề.

- Thực nhiệt: Đại tiểu tiện không thông, đi ngoài ra máu.

Mời quý độc giả đón đọc kì 8 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong; www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 8)
Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 7) Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 7)
BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới được quảng cáo sai sự thật

Các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới được quảng cáo sai sự thật

Ngày 19/1, tại Hà Nội Bộ Y tế , Quỹ Phòng chống Tác hại thuốc lá đã tổ chức Hội thảo kỹ thuật về phòng chống tác hại của thuốc lá với các đối tác của Sáng kiến Bloomberg Việt Nam.
Bệnh nhân 1440 vẫn dương tính với SARS-CoV-2

Bệnh nhân 1440 vẫn dương tính với SARS-CoV-2

Mẫu xét nghiệm lần thứ 13 của bệnh nhân 1440 lại cho kết quả dương tính với SARS-CoV-2.
Kinh nghiệm dân gian phòng chống rắn độc cắn

Kinh nghiệm dân gian phòng chống rắn độc cắn

Khi bị rắn độc cắn, tuỳ theo loại rắn và lượng nọc độc xâm nhập vào cơ thể nhiều hay ít mà xuất hiện các triệu chứng tại chỗ và toàn thân nhanh hay chậm và nặng hay nhẹ.
Mách bạn những vị thuốc dân gian chữa viêm xoang đơn giản ngay tại nhà

Mách bạn những vị thuốc dân gian chữa viêm xoang đơn giản ngay tại nhà

Viêm xoang là một căn bệnh không hiếm gặp ở cả nam và nữ, khiến cho người bệnh gặp nhiều phiền toái toái trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Nếu không chữa trị kịp thời, viêm xoang cũng có thể gây ra những biến chứng ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe. Bài viết sau đây sẽ giới thiệu một số vị thuốc dân gian có tác dụng hỗ trợ giảm các triệu chứng viêm xoang ngay tại nhà.
Sản phụ tử vong sau mổ sinh ở Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Sản phụ tử vong sau mổ sinh ở Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Theo người nhà sản phụ, nguyên nhân dẫn đến cái chết của chị Giang khi sinh con tại Bệnh viện Đa khoa Hoàn Mỹ Đà Lạt là do sự tắc trách của đội ngũ kíp trực nên đã tố cáo sự việc tới cơ quan chức năng.

Tin khác

Người đàn ông ăn gần 1Kg kim loại đã qua cơn nguy kịch

Người đàn ông ăn gần 1Kg kim loại đã qua cơn nguy kịch
Sáng 17/1, Bệnh viện Quân y 175, TP.Hồ Chí Minh cho biết, Khoa Ngoại bụng vừa phẫu thuật cho một bệnh nhân nuốt khoảng 1kg dị vật trong bụng.

Trời rét, nhiều người cao tuổi nhập viện trong tình trạng suy hô hấp

Trời rét, nhiều người cao tuổi nhập viện trong tình trạng suy hô hấp
Theo lời khuyên từ bác sĩ, để đảm bảo sức khỏe trong những ngày rét đậm, rét hại người cao tuổi nên hạn chế ra ngoài và luôn đảm bảo cơ thể được giữ ấm. Đặc biệt, cần duy trì chế độ vệ sinh họng, vệ sinh môi trường sạch sẽ, tránh bụi bặm trong nhà.

Đảm bảo các điều kiện phòng chống rét cho người bệnh trong ngày rét đậm, rét hại

Đảm bảo các điều kiện phòng chống rét cho người bệnh trong ngày rét đậm, rét hại
Bộ Y tế yêu cầu các đơn vị cảnh báo để người dân cảnh giác nguy cơ cháy nổ, bỏng lửa, điện giật do sưởi ấm bằng điện và nhiễm độc khí than đốt do sưởi ấm bằng bếp than, củi trong nhà kín. Đối với cơ sở khám, chữa bệnh đảm bảo các điều kiện phòng, chống rét cho người bệnh...

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 15)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 15)
Trong kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về công năng của các tạng Tì và phủ Vị trong y học cổ truyền. Trong kì này chúng ta sẽ cùng so sánh sự giống và khác nhau giữa tạng Tì trong y học cổ truyền và tuyến Tụy trong y học hiện đại…

39 tuổi đã bị đột quỵ não, người đàn ông Hưng Yên không thể qua khỏi

39 tuổi đã bị đột quỵ não, người đàn ông Hưng Yên không thể qua khỏi
Bệnh nhân được đưa vào bệnh viện cấp cứu đã ở trong tình trạng hôn mê sâu, chảy máu não ồ ạt. Bác sĩ không thể làm gì được, gia đình đành xin cho bệnh nhân về.

Phạt 85 triệu đồng, đình chỉ hoạt động đối với Công ty TNHH Đào tạo và dạy nghề Sang Sang

Phạt 85 triệu đồng, đình chỉ hoạt động đối với Công ty TNHH Đào tạo và dạy nghề Sang Sang
Ngoài bị phạt tiển, Công ty TNHH Đào tạo và dạy nghề Sang Sang còn bị đình chỉ hoạt động 4,5 tháng do có nhiều hành vi vi phạm.
Xem thêm
Bệnh nhân 1440 vẫn dương tính với SARS-CoV-2

Bệnh nhân 1440 vẫn dương tính với SARS-CoV-2

Mẫu xét nghiệm lần thứ 13 của bệnh nhân 1440 lại cho kết quả dương tính với SARS-CoV-2.
Sản phụ tử vong sau mổ sinh ở Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Sản phụ tử vong sau mổ sinh ở Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Lạt

Theo người nhà sản phụ, nguyên nhân dẫn đến cái chết của chị Giang khi sinh con tại Bệnh viện Đa khoa Hoàn Mỹ Đà Lạt là do sự tắc ...
Người đàn ông ăn gần 1Kg kim loại đã qua cơn nguy kịch

Người đàn ông ăn gần 1Kg kim loại đã qua cơn nguy kịch

Sáng 17/1, Bệnh viện Quân y 175, TP.Hồ Chí Minh cho biết, Khoa Ngoại bụng vừa phẫu thuật cho một bệnh nhân nuốt khoảng 1kg dị vật trong bụng.
Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Khoa Cấp cứu và Đột quỵ, Bệnh viện Lão khoa Trung ương có 100 giường thì đều đã kín, nhiều trường hợp nặng phải thở máy. Nhiệt độ giảm sâu ...
Chuyên đề "Những điều cần biết về bệnh đột quỵ" Bài 3: Chế độ dinh dưỡng hợp lý cho người bệnh sau đột quỵ

Chuyên đề "Những điều cần biết về bệnh đột quỵ" Bài 3: Chế độ dinh dưỡng hợp lý cho người bệnh sau đột quỵ

Người cao tuổi là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh đột quỵ rất cao, tỉ lệ tử vong gây ra lớn. Mặc dù người bệnh may mắn thoát khỏi ...
Chuyên đề “Những điều cần biết về bệnh đột quỵ” Bài 2: Dấu hiệu nhận biết sớm và cách xử trí khi bị đột quỵ

Chuyên đề “Những điều cần biết về bệnh đột quỵ” Bài 2: Dấu hiệu nhận biết sớm và cách xử trí khi bị đột quỵ

Đột quỵ (hay tai biến mạch máu não) hiện là một trong số những căn bệnh có tỉ lệ tử vong cao nhất ở nước ta, chỉ đứng thứ ba ...
Mách bạn những vị thuốc dân gian chữa viêm xoang đơn giản ngay tại nhà

Mách bạn những vị thuốc dân gian chữa viêm xoang đơn giản ngay tại nhà

Viêm xoang là một căn bệnh không hiếm gặp ở cả nam và nữ, khiến cho người bệnh gặp nhiều phiền toái toái trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. ...
39 tuổi đã bị đột quỵ não, người đàn ông Hưng Yên không thể qua khỏi

39 tuổi đã bị đột quỵ não, người đàn ông Hưng Yên không thể qua khỏi

Bệnh nhân được đưa vào bệnh viện cấp cứu đã ở trong tình trạng hôn mê sâu, chảy máu não ồ ạt. Bác sĩ không thể làm gì được, gia ...
Cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ ngày giá rét

Cách chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ ngày giá rét

Để phòng tránh các bệnh về đường hô hấp cho trẻ nhỏ ngày giá rét, các bậc cha mẹ nên vệ sinh mũi, họng hàng ngày cho bé, giữ ấm ...
Phiên bản di động