Bệnh người già 05/03/2026 16:46
Nỗi lo của tuổi già mỗi khi gió mùa về
Đối với người cao tuổi, sức khỏe hệ hô hấp giống như một "phu trạm" nhạy cảm trước mọi sự thay đổi của đất trời. Khi những cơn gió lạnh tràn về, kèm theo độ ẩm cao đặc trưng của miền Bắc, cũng là lúc khoa Hô hấp tại các bệnh viện trở nên đông đúc hơn bao giờ hết. Trong số đó, bệnh nhân hen phế quản (suyễn) chiếm một tỉ lệ không nhỏ.
Nhiều cụ ông, cụ bà chia sẻ rằng, nỗi sợ hãi lớn nhất không phải là tuổi già, mà là những đêm dài thức trắng, ngồi tựa vào thành giường để thở, lồng ngực co thắt lại như có ai bóp nghẹt. Vậy làm thế nào để người bệnh hen có thể "vượt vũ môn" an toàn qua những ngày thời tiết lạnh kèm nồm ẩm?
 |
| TS.BS Nguyễn Hữu Trường thăm khám, tư vấn cho bệnh nhân |
Tại sao thời tiết lạnh lại “khắc tinh” với tuổi già
Giải đáp thắc mắc này, TS.BS Nguyễn Hữu Trường phân tích: “Cơ chế bệnh sinh của hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính đường thở. Ở người cao tuổi, chức năng phổi vốn đã suy giảm theo thời gian, niêm mạc đường thở lại càng trở nên nhạy cảm”.
Theo bác sĩ Trường, không khí lạnh và ẩm chính là tác nhân kích ứng trực tiếp. Khi hít phải khí lạnh, các cơ trơn bao quanh phế quản sẽ co thắt lại để bảo vệ phổi, nhưng ở người bệnh hen, sự co thắt này diễn ra quá mức. Đồng thời, niêm mạc phế quản bị phù nề, tiết dịch nhầy đặc quánh, gây bít tắc đường dẫn khí. Hệ quả là những tiếng thở khò khè, cảm giác tức nặng ngực và những cơn khó thở kịch phát.
Bên cạnh đó, mùa lạnh cũng là thời điểm lý tưởng cho các loại virus, vi khuẩn gây nhiễm khuẩn đường hô hấp phát triển. Đây chính là "ngòi nổ" nguy hiểm nhất, dễ dàng làm bùng phát các cơn hen cấp tính, thậm chí dẫn đến suy hô hấp nếu không được xử lý kịp thời.
Chuyện đời thực: Cuộc chiến với “giặc hen” của ông giáo già
Để hiểu rõ hơn về nỗi khổ của người bệnh, chúng tôi đã có dịp trò chuyện với ông Nguyễn Văn Thạch (72 tuổi, ngụ tại phường Từ Liêm, Hà Nội), một giáo viên hưu trí đã chung sống với bệnh hen hơn 15 năm nay.
Ông Thạch bùi ngùi nhớ lại: “Có những năm, cứ hễ trời nồm, mưa phùn là tôi lại thấy rùng mình. Có lần đêm giao thừa trời rét đậm, tôi lên cơn hen cấp, mặt mũi tím tái, cả nhà phải gọi xe cấp cứu trong đêm. Cảm giác lúc đó như mình đang chết đuối trên cạn, hít vào không được mà thở ra cũng chẳng xong”.
Sau nhiều năm "trầy trật", nhờ tuân thủ phác đồ của bác sĩ, giờ đây ông Thạch đã tìm lại được sự bình yên. Ông chia sẻ kinh nghiệm: “Cái quan trọng nhất là mình không được chủ quan. Phải coi cái bình xịt thuốc như vật bất ly thân và luôn giữ cho mình một tinh thần lạc quan, ấm áp”.
5 nguyên tắc "vàng" giúp kiểm soát bệnh vững vàng
Dựa trên kinh nghiệm lâm sàng lâu năm, TS.BS Nguyễn Hữu Trường đưa ra 5 lời khuyên thiết thực dành riêng cho người cao tuổi:
Giữ ấm cơ thể - Nguyên tắc tiên quyết
NCT cần mặc đủ ấm, nhưng phải chia thành nhiều lớp áo để dễ dàng điều chỉnh theo nhiệt độ môi trường. Đặc biệt lưu ý giữ ấm "tam giác vàng" gồm: cổ, ngực và mũi. Đeo khẩu trang khi ra ngoài không chỉ ngăn bụi mà còn giúp làm ấm, làm ẩm luồng không khí trước khi đi vào phổi.
Duy trì thuốc dự phòng: "Lá chắn" không thể thiếu
Một sai lầm phổ biến là người bệnh tự ý bỏ thuốc khi thấy sức khỏe ổn định hoặc khi trời ấm lên. Bác sĩ Trường nhấn mạnh: “Thuốc dự phòng (thường là dạng xịt hoặc hít) đóng vai trò dập tắt tình trạng viêm âm ỉ trong đường thở. Ngừng thuốc đột ngột giống như việc rút lính canh khỏi thành trì, khiến cơn hen dễ dàng tấn công bất cứ lúc nào”. Người bệnh cần đảm bảo dùng thuốc đúng liều, đúng kỹ thuật hít theo chỉ dẫn.
Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ
Mùa lạnh, các gia đình thường đóng kín cửa, tạo điều kiện cho nấm mốc và mạt bụi nhà (những tác nhân gây dị ứng hàng đầu) sinh sôi. Hãy giữ nhà cửa thông thoáng nhưng không để gió lùa trực tiếp. Hạn chế sử dụng rèm vải dày, thảm len - nơi tích tụ bụi bẩn và tuyệt đối không nuôi thú cưng trong phòng ngủ.
Tránh xa các tác nhân kích ứng
Phổi của người bệnh hen rất "kỵ" các loại khói: khói thuốc lá, khói hương (nhang), khói bếp than và các mùi hóa chất nồng hắc. Việc tránh tiếp xúc với những tác nhân này là cách tự bảo vệ mình hiệu quả nhất.
Chế độ dinh dưỡng và vận động khoa học
NCT nên ăn các loại thực phẩm giàu Vitamin C, E và Omega-3 để tăng cường đề kháng. Về vận động, không nên tập thể dục quá sớm khi trời còn mù sương. Hãy chọn thời điểm nắng ấm, tập trong nhà hoặc những nơi kín gió, và đừng quên khởi động kỹ khoảng 10-15 phút trước khi bắt đầu bài tập nhẹ nhàng.
 |
Nhận diện các dấu hiệu “đỏ” để cấp cứu kịp thời
Cơn hen cấp có thể diễn biến cực kỳ nhanh. TS.BS Nguyễn Hữu Trường đặc biệt lưu ý thân nhân và người bệnh các dấu hiệu nguy kịch sau đây:
Khó thở dữ dội: Người bệnh phải ngồi ngả người ra trước, chống tay để thở, không thể nằm xuống.
Hạn chế ngôn ngữ: Khó thở đến mức không thể nói trọn vẹn một câu dài, chỉ nói được từng từ đứt quãng.
Thuốc cắt cơn mất tác dụng: Sau khi xịt thuốc cắt cơn (như Ventolin) mà triệu chứng không giảm hoặc chỉ đỡ rất ít rồi tái phát ngay.
Biểu hiện tím tái: Môi, đầu ngón tay, ngón chân chuyển màu xanh tím - đây là dấu hiệu thiếu oxy trầm trọng.
Rối loạn ý thức: Người bệnh hốt hoảng, lờ đờ, hoặc rơi vào trạng thái lịm đi, ngủ gà.
Lời khuyên từ chuyên gia: Hen phế quản là bệnh mạn tính hiện nay chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được. Đừng để sự chủ quan với thời tiết làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống tuổi già. Hãy chủ động trang bị kiến thức, tuân thủ điều trị và luôn có sẵn một 'Kế hoạch hành động' khi cơn hen xuất hiện. Kiểm soát tốt hen chính là cách để NCT tận hưởng những ngày tháng an nhàn, mạnh khoẻ bên con cháu.
