Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 14)

Trong kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về một số công năng của các tạng Tì. Trong kì này sẽ cùng tìm hiểu tiếp về chức năng của tạng Tì và phủ Vị trong cơ thể con người theo quan điểm của Y học cổ truyền…
C. Công năng tạng Tì với sức khỏe con người

1.7. Tì khí nên thăng, vị khí nên giáng:

Tì khí không thăng thì sinh huyễn vững, tì khí hãm xuống dưới thì bụng chướng, bụng dưới chướng trụy, thoát giang.Vị mất hoà giáng thì ợ hơi, nôn mửa.

1.8. Tì ghét thấp:

Thấp trở ở trong thì vành mắt sưng, bụng chướng tiết tả, hoàng đản, thấp đọng thành nước tràn ra da thì thành phù thũng, đọng trong cơ thể thì thành ẩm. Hễ là thấp đọng ở trong trước tiên ảnh hưởng đến tì. Cho nên nội kinh nói: “Những chứng thấp, phù, đầy đều thuộc về tì”. Trên lâm sàng khi điều trị bệnh do thấp đều phải kết hợp với kiện tì.

2. Quan hệ giữa Tì với các tạng phủ khác trong cơ thể:

Tì với Vị là biểu lí, với Tâm Phế là tương sinh, với Can Thận là tương khắc.

2.1. Tì có mối quan hệ biểu lí với Vị:

Tì và vị là hai cơ quan giúp cho sự vận hóa đồ ăn. Tì chủ vận hóa, vị chủ thu nạp, tì ưa táo ghét thấp còn vị ưa thấp ghét táo. Tì lấy thăng làm thuận, vị lấy giáng làm hòa. Như vậy tính chất của tì vị đối lập nhau, giữa táo và thấp, giữa thăng và giáng, nhưng lại thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau, để giúp cho việc tiêu hóa được bình thường.

Khi tì vị có bệnh, sự thăng giáng có thể bị đảo nghịch: Như tì khí đáng lẽ đưa thanh khí (trong) lên trên, lại đưa xuống dưới gọi là chứng tì hư hạ hãm gây các bệnh ỉa chảy, sa sinh dục, sa trực tràng, băng huyết, rong huyết,… Vị khí đáng lẽ đưa trọc khí (đục) đi xuống, lại đưa lên trên gây chứng nôn mửa, nấc,…

Tì vị có bệnh gây nên sự đảo lộn về thấp và táo. Tì ghét thấp nhưng do tì hư không vận hóa được thủy thấp làm cho thủy thấp đình trệ lại gây các chứng mệt mỏi, phù thũng, ỉa lỏng.

Vị ghét táo nhưng do vị hỏa quá mạnh làm tân dịch bị khô khiến cho vị âm hư có các chứng táo bón, loét miệng, chảy máu chân răng,...

2.2. Tì có mối quan hệ tương sinh với Tâm và Phế:

Tâm hỏa sinh Tì thổ: Nếu tâm hỏa hư không sinh được tì thổ, thì trước thấy chứng bệnh của tâm hỏa hư, sau xuất hiện chứng tì hư không kiện vận đồ ăn và thủy thấp. Ngoài ra, tâm chủ huyết, tì sinh huyết. Nếu tì khí hư không vận hóa được thì tâm huyết sẽ kém gây hiện tượng hồi hộp, hay quên, mất ngủ, sắc mặt xanh gọi là chứng tâm tì hư.

Tì thổ sinh Phế kim: nếu Tì thổ hư không sinh Phế kim thì thấy chứng tì nhược, sau thấy chứng phế hư. Ngoài ra Phế chủ khí, còn Tì chủ khí hậu thiên, cả hai tạng có liên quan mật thiết với nhau. Chứng khí hư trên lâm sàng thường xuất hiện các triệu chứng như: Thở ngắn, thở gấp, nói nhỏ, ngại nói (thuộc phế khí hư), mệt mỏi, ăn kém, ỉa lỏng (thuộc tì khí hư).

2.3. Tì có mối quan hệ tương khắc với Can và Thận:

Can mộc khắc Tì thổ: Nếu can mộc có bệnh tất ảnh hưởng đến tì thổ, trước bệnh can, sau xuất hiện chứng tì không kiện vận. Can chủ về sơ tiết, tì chủ về vận hóa, sự thăng giáng của tì vị có quan hệ đến sự sơ tiết của can. Nếu chức năng sơ tiết của can bị trở ngại sẽ làm cho sự thăng giáng của tì vị trở nên bất thường gây các chứng như: Ngực sườn đầy tức, không muốn ăn, đầy bụng, ợ hơi,… Hay gặp ở các bệnh loét dạ dày tá tràng, viêm đại tràng, . . .

Tì thổ khắc Thận thủy: Nếu Tì thổ có bệnh tất ảnh hưởng đến Thận thủy, trước xuất hiện bệnh tì, sau xuất hiện thận hư. Ngoài ra, thận dương hay thận khí còn giúp cho tì vận hóa được tốt, nếu thận dương hư thì tì dương cũng hư gây các chứng ỉa chảy ở người già, viêm thận mạn tính (âm thủy).

3. Công năng của phủ Vị

Vị là nơi chứa đựng và làm nhừ đồ ăn rồi đưa xuống tiểu trường. Tì và vị có quan hệ biểu lí với nhau, cùng giúp cho sự vận hoá đồ ăn, nên gọi chung là “gốc của hậu thiên”.

Sự khác nhau giữa bệnh tì vị, thì từ thời xưa cho rằng: “Thực thì bệnh vị, hư thì bệnh tì”, tức là bệnh tì phần nhiều là chứng hư. Lấy khí hư là gốc, lưu thấp là ngọn. Bệnh vị phần nhiều là chứng thực. Tính vị thích nhuận mà ghét táo, khí nên hoà giáng. Khi có bệnh thì vị khí nghịch.

Trên lâm sàng, việc chẩn đoán và chữa bệnh đều rất chú trọng đến sự thịnh suy của tì vị. Khí của tì vị gọi tắt là “vị khí” dùng để tiên lượng tự tiến triển của bệnh là tốt hay xấu và dự kiến các kết quả của việc điều trị bệnh. Chính vì vậy người xưa đã có câu “vị khí là gốc của con người”, “còn vị khí thì sống, mất vị khí thì chết”. Bởi vậy, việc bảo vệ vị khí là một nguyên tắc cơ bản trong chữa bệnh của Y học cổ truyền.

Mời quý độc giả đón đọc kì 14 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn,quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Ngày 28/1, ghi nhận 91 ca mắc mới COVID-19, trong đó 84 ca ở cộng đồng

Ngày 28/1, ghi nhận 91 ca mắc mới COVID-19, trong đó 84 ca ở cộng đồng

Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết tính ngày 28/1 có tổng cộng 91 mắc mới COVID-19, trong đó có 84 ca cộng đồng ở Hải Dương và Quảng Ninh, 7 ca nhập cảnh được cách ly ngay.
82 ca dương tính với virus SARS-CoV-2 tại Hải Dương và Quảng Ninh

82 ca dương tính với virus SARS-CoV-2 tại Hải Dương và Quảng Ninh

Sau khi phát hiện ca mắc COVID-19 ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương và huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, ngày 27/1, các lực lượng chức năng đã vào cuộc thần tốc và phát hiện thêm 82 ca mắc mới.
Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 17)

Trong kì trước chúng ta cùng tìm hiểu về công năng của tạng Tì và phủ Vị với sức khỏe con người, so sánh chúng với chức năng của tuyến Tụy và Dạ dày trong y học hiện đại. Trong kì này và kì sau, sẽ cùng tìm hiểu về công năng của tạng Phế với sức khỏe con người…
Phát hiện 2 ca lây nhiễm COVID-19 trong cộng đồng, Ban Chỉ đạo họp khẩn

Phát hiện 2 ca lây nhiễm COVID-19 trong cộng đồng, Ban Chỉ đạo họp khẩn

Bản tin sáng ngày 28/1 của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch COVID-19 cho biết, đêm 27/1, sau khi có kết quả xét nghiệm khẳng định, xác nhận 2 ca lây nhiễm COVID-19 trong cộng đồng (1 ca ở Hải Dương và 1 ca ở Quảng Ninh), Phó Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Y tế đã họp khẩn trực tuyến với 2 tỉnh Quảng Ninh và Hải Dương. Các biện pháp khoanh vùng, dập dịch tại hai tỉnh này đang được chủ động, quyết liệt thực hiện.
Chọn đồ uống dịp Tết theo ‘mách nước’ của chuyên gia dinh dưỡng

Chọn đồ uống dịp Tết theo ‘mách nước’ của chuyên gia dinh dưỡng

Ngày nay, đồ uống không chỉ là thực phẩm giải khát mà còn phải có lợi cho sức khoẻ. Để đáp ứng được yêu cầu này, các bà nội trợ nên chọn đồ uống theo 2 tiêu chí sau theo mách nước của chuyên gia dinh dưỡng.

Tin khác

Vi phạm trong lĩnh vực sản xuất thuốc, Dược phẩm An Thiên bị phạt 100 triệu đồng

Vi phạm trong lĩnh vực sản xuất thuốc, Dược phẩm An Thiên bị phạt 100 triệu đồng
Công ty Cổ phần Dược phẩm An Thiên vừa bị xử phạt 100 triệu đồng do sản xuất thuốc Vancomycin 1000 A.T (SÐK VD-25663-16) và thuốc Vancomycin 500 A.T (SĐK VD-25664-16) có thay đổi lớn so với hồ sơ đăng ký thuốc đã được phê duyệt nhưng chưa được phê duyệt nội dung thay đổi.

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi
Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng xảy ra do sơ suất, bất cẩn trong ăn uống.

Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?
Tết về, uống gì để luôn tràn đầy năng lượng, sức khỏe? Biếu quà gì dịp Tết này để không chỉ thể hiện tình cảm đến gia đình, bạn bè mà còn chứa đựng mong ước về sự may mắn, lời chúc tốt đẹp đến với những người thân yêu?

Cách súc miệng bằng nước muối sinh lí phòng bệnh răng miệng

Cách súc miệng bằng nước muối sinh lí phòng bệnh răng miệng
Theo BS Nguyễn Văn Hùng, hiện nay, nước muối sinh lí được nhiều người dùng để súc miệng nhằm vệ sinh, sát khuẩn khoang miệng - họng, ngăn ngừa vi khuẩn tấn công. Tuy nhiên, việc dùng nước muối thế nào cho đúng, cho an toàn không phải ai cũng thực hiện đúng.

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?
Khi bị trào ngược dạ dày, nhiều người sẽ gặp phải hiện tượng ợ hơi, chướng bụng và không dám ăn thêm bất kì món gì nữa.

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả
Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
Xem thêm
Ngày 28/1, ghi nhận 91 ca mắc mới COVID-19, trong đó 84 ca ở cộng đồng

Ngày 28/1, ghi nhận 91 ca mắc mới COVID-19, trong đó 84 ca ở cộng đồng

Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết tính ngày 28/1 có tổng cộng 91 mắc mới COVID-19, trong đó có 84 ca cộng đồng ở Hải ...
82 ca dương tính với virus SARS-CoV-2 tại Hải Dương và Quảng Ninh

82 ca dương tính với virus SARS-CoV-2 tại Hải Dương và Quảng Ninh

Sau khi phát hiện ca mắc COVID-19 ở huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương và huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, ngày 27/1, các lực lượng chức năng đã vào ...
Phát hiện 2 ca lây nhiễm COVID-19 trong cộng đồng, Ban Chỉ đạo họp khẩn

Phát hiện 2 ca lây nhiễm COVID-19 trong cộng đồng, Ban Chỉ đạo họp khẩn

Bản tin sáng ngày 28/1 của Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch COVID-19 cho biết, đêm 27/1, sau khi có kết quả xét nghiệm khẳng định, xác nhận ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Bài thuốc Đông y giúp người cao tuổi phòng chữa bệnh hiệu quả

Tuổi già đồng nghĩa với cơ thể thường bị lão hóa, hệ miễn dịch giảm để cho các bệnh cơ hội có dịp phát triển.
Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Gia tăng người già nhập viện cấp cứu vì giá rét

Khoa Cấp cứu và Đột quỵ, Bệnh viện Lão khoa Trung ương có 100 giường thì đều đã kín, nhiều trường hợp nặng phải thở máy. Nhiệt độ giảm sâu ...
Chọn đồ uống dịp Tết theo ‘mách nước’ của chuyên gia dinh dưỡng

Chọn đồ uống dịp Tết theo ‘mách nước’ của chuyên gia dinh dưỡng

Ngày nay, đồ uống không chỉ là thực phẩm giải khát mà còn phải có lợi cho sức khoẻ. Để đáp ứng được yêu cầu này, các bà nội trợ ...
Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Uống gì để cả Tết tràn đầy năng lượng, sức khỏe?

Tết về, uống gì để luôn tràn đầy năng lượng, sức khỏe? Biếu quà gì dịp Tết này để không chỉ thể hiện tình cảm đến gia đình, bạn bè ...
Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết

Thêm giải pháp ăn uống ‘healthy’ nhanh, tiện lợi trong ngày Tết

Các loại đồ uống “healthy” (tốt cho sức khỏe) như nước trái cây tươi, nước gạo rang không bổ sung đường là giải pháp tiện lợi và hiệu quả để ...
Phiên bản di động