Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 14)

Trong kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về một số công năng của các tạng Tì. Trong kì này sẽ cùng tìm hiểu tiếp về chức năng của tạng Tì và phủ Vị trong cơ thể con người theo quan điểm của Y học cổ truyền…
C. Công năng tạng Tì với sức khỏe con người

1.7. Tì khí nên thăng, vị khí nên giáng:

Tì khí không thăng thì sinh huyễn vững, tì khí hãm xuống dưới thì bụng chướng, bụng dưới chướng trụy, thoát giang.Vị mất hoà giáng thì ợ hơi, nôn mửa.

1.8. Tì ghét thấp:

Thấp trở ở trong thì vành mắt sưng, bụng chướng tiết tả, hoàng đản, thấp đọng thành nước tràn ra da thì thành phù thũng, đọng trong cơ thể thì thành ẩm. Hễ là thấp đọng ở trong trước tiên ảnh hưởng đến tì. Cho nên nội kinh nói: “Những chứng thấp, phù, đầy đều thuộc về tì”. Trên lâm sàng khi điều trị bệnh do thấp đều phải kết hợp với kiện tì.

2. Quan hệ giữa Tì với các tạng phủ khác trong cơ thể:

Tì với Vị là biểu lí, với Tâm Phế là tương sinh, với Can Thận là tương khắc.

2.1. Tì có mối quan hệ biểu lí với Vị:

Tì và vị là hai cơ quan giúp cho sự vận hóa đồ ăn. Tì chủ vận hóa, vị chủ thu nạp, tì ưa táo ghét thấp còn vị ưa thấp ghét táo. Tì lấy thăng làm thuận, vị lấy giáng làm hòa. Như vậy tính chất của tì vị đối lập nhau, giữa táo và thấp, giữa thăng và giáng, nhưng lại thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau, để giúp cho việc tiêu hóa được bình thường.

Khi tì vị có bệnh, sự thăng giáng có thể bị đảo nghịch: Như tì khí đáng lẽ đưa thanh khí (trong) lên trên, lại đưa xuống dưới gọi là chứng tì hư hạ hãm gây các bệnh ỉa chảy, sa sinh dục, sa trực tràng, băng huyết, rong huyết,… Vị khí đáng lẽ đưa trọc khí (đục) đi xuống, lại đưa lên trên gây chứng nôn mửa, nấc,…

Tì vị có bệnh gây nên sự đảo lộn về thấp và táo. Tì ghét thấp nhưng do tì hư không vận hóa được thủy thấp làm cho thủy thấp đình trệ lại gây các chứng mệt mỏi, phù thũng, ỉa lỏng.

Vị ghét táo nhưng do vị hỏa quá mạnh làm tân dịch bị khô khiến cho vị âm hư có các chứng táo bón, loét miệng, chảy máu chân răng,...

2.2. Tì có mối quan hệ tương sinh với Tâm và Phế:

Tâm hỏa sinh Tì thổ: Nếu tâm hỏa hư không sinh được tì thổ, thì trước thấy chứng bệnh của tâm hỏa hư, sau xuất hiện chứng tì hư không kiện vận đồ ăn và thủy thấp. Ngoài ra, tâm chủ huyết, tì sinh huyết. Nếu tì khí hư không vận hóa được thì tâm huyết sẽ kém gây hiện tượng hồi hộp, hay quên, mất ngủ, sắc mặt xanh gọi là chứng tâm tì hư.

Tì thổ sinh Phế kim: nếu Tì thổ hư không sinh Phế kim thì thấy chứng tì nhược, sau thấy chứng phế hư. Ngoài ra Phế chủ khí, còn Tì chủ khí hậu thiên, cả hai tạng có liên quan mật thiết với nhau. Chứng khí hư trên lâm sàng thường xuất hiện các triệu chứng như: Thở ngắn, thở gấp, nói nhỏ, ngại nói (thuộc phế khí hư), mệt mỏi, ăn kém, ỉa lỏng (thuộc tì khí hư).

2.3. Tì có mối quan hệ tương khắc với Can và Thận:

Can mộc khắc Tì thổ: Nếu can mộc có bệnh tất ảnh hưởng đến tì thổ, trước bệnh can, sau xuất hiện chứng tì không kiện vận. Can chủ về sơ tiết, tì chủ về vận hóa, sự thăng giáng của tì vị có quan hệ đến sự sơ tiết của can. Nếu chức năng sơ tiết của can bị trở ngại sẽ làm cho sự thăng giáng của tì vị trở nên bất thường gây các chứng như: Ngực sườn đầy tức, không muốn ăn, đầy bụng, ợ hơi,… Hay gặp ở các bệnh loét dạ dày tá tràng, viêm đại tràng, . . .

Tì thổ khắc Thận thủy: Nếu Tì thổ có bệnh tất ảnh hưởng đến Thận thủy, trước xuất hiện bệnh tì, sau xuất hiện thận hư. Ngoài ra, thận dương hay thận khí còn giúp cho tì vận hóa được tốt, nếu thận dương hư thì tì dương cũng hư gây các chứng ỉa chảy ở người già, viêm thận mạn tính (âm thủy).

3. Công năng của phủ Vị

Vị là nơi chứa đựng và làm nhừ đồ ăn rồi đưa xuống tiểu trường. Tì và vị có quan hệ biểu lí với nhau, cùng giúp cho sự vận hoá đồ ăn, nên gọi chung là “gốc của hậu thiên”.

Sự khác nhau giữa bệnh tì vị, thì từ thời xưa cho rằng: “Thực thì bệnh vị, hư thì bệnh tì”, tức là bệnh tì phần nhiều là chứng hư. Lấy khí hư là gốc, lưu thấp là ngọn. Bệnh vị phần nhiều là chứng thực. Tính vị thích nhuận mà ghét táo, khí nên hoà giáng. Khi có bệnh thì vị khí nghịch.

Trên lâm sàng, việc chẩn đoán và chữa bệnh đều rất chú trọng đến sự thịnh suy của tì vị. Khí của tì vị gọi tắt là “vị khí” dùng để tiên lượng tự tiến triển của bệnh là tốt hay xấu và dự kiến các kết quả của việc điều trị bệnh. Chính vì vậy người xưa đã có câu “vị khí là gốc của con người”, “còn vị khí thì sống, mất vị khí thì chết”. Bởi vậy, việc bảo vệ vị khí là một nguyên tắc cơ bản trong chữa bệnh của Y học cổ truyền.

Mời quý độc giả đón đọc kì 14 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn,quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Theo dòng sự kiện

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Công ty TNHH Medlatec Thanh Xuân bị phạt 30 triệu đồng do vi phạm về phòng chống dịch Covid-19

Công ty TNHH Medlatec Thanh Xuân bị phạt 30 triệu đồng do vi phạm về phòng chống dịch Covid-19

Những ngày này, toàn thành phố Hà Nội đang triển khai các biện pháp cấp bách để phòng chống dịch Covid -19 trước diễn biến ngày càng phức tạp của đại dịch này. Tuy nhiên, do không tuân thủ nghiêm các quy định mà Chính phủ ban hành nên mới đây, UBND quận Thanh Xuân đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đối với Công ty TNHH Medlatec Thanh Xuân với số tiền là 30 triệu đồng.
Chuyện thoát khỏi xơ cứng bì của một kĩ sư cầu đường

Chuyện thoát khỏi xơ cứng bì của một kĩ sư cầu đường

Từng bôn ba khắp chiều dài đất nước, xây dựng biết bao nhiêu cây cầu, con đường nhưng khi về già ông Nguyễn Thế Mộc mắc phải căn bệnh nan y. 2 năm không tìm ra bệnh, mãi đến khi biết bệnh xơ cứng bì ông mất 5 năm đi khắp Nam khắp Bắc chạy chữa nhưng bệnh tình không thuyên giảm. May mắn đến với ông khi ông đặt trọn niềm tin vào Nam y tại Nhà Thuốc Thọ Xuân Đường…
Bệnh viện FV bắt đầu chiến dịch tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 cho gần 5.000 công dân Pháp

Bệnh viện FV bắt đầu chiến dịch tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 cho gần 5.000 công dân Pháp

Trong khi các đội quân tình nguyện FV đang tham gia tiêm chủng vắc xin phòng ngừa Covid-19 trong cộng đồng theo phân công của Sở Y Tế TP Hồ Chí Minh, thì ngày 29/7/2021, tại Bệnh viện FV, chiến dịch tiêm vắc-xin mũi thứ nhất cho 5.000 công dân Pháp và thân nhân tại phía nam Việt Nam cũng được bắt đầu.
Trúng gió: Cách phòng ngừa và chữa trị

Trúng gió: Cách phòng ngừa và chữa trị

Hàng năm trong những thời điểm giao mùa, khi thời tiết thay đổi đột ngột, lúc có áp thấp, mưa bão hoặc nhiều khí lạnh, những người có thân thể yếu, sức đề kháng kém rất dễ bị trúng gió.
Bộ Y tế cảnh báo 2 sản phẩm Xuyên Tâm Liên "nổ" công dụng kháng COVID-19 là giả mạo

Bộ Y tế cảnh báo 2 sản phẩm Xuyên Tâm Liên "nổ" công dụng kháng COVID-19 là giả mạo

Chiều 26/7, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế thông báo trên thị trường đang xuất hiện 2 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe viên uống Xuyên Tâm Liên CV19 (vỏ màu đỏ) và Xuyên Tâm Liên CV19 (vỏ màu xanh) có công dụng kháng COVID-19 là giả mạo...

Tin khác

Vụ công bố 12 loại thuốc trị Covid-19: Cục Quản lý Y Dược cổ truyền thừa nhận sơ suất

Vụ công bố 12 loại thuốc trị Covid-19: Cục Quản lý Y Dược cổ truyền thừa nhận sơ suất
Thông tin đến báo chí về vụ ban hành văn bản công bố 12 loại thuốc y dược cổ truyền (YDCT) hỗ trợ, điều trị Covid-19, Cục trưởng Cục Quản lý YDCD - Bộ Y tế thừa nhận "đây là sơ suất trong quá trình soạn thảo...".

Bộ Y tế thu hồi công văn về 12 loại thuốc y học cổ truyền phòng, hỗ trợ điều trị Covid-19

Bộ Y tế thu hồi công văn về 12 loại thuốc y học cổ truyền phòng, hỗ trợ điều trị Covid-19
Chỉ hơn một ngày sau khi công bố 12 loại thuốc y dược cổ truyền (YDCT) có tác dụng phòng và hỗ trợ điều trị Covid-19, sáng 26-7, Bộ Y tế đã có văn bản thu hồi công văn này.

Hà Nội xác nhận 21 ca dương tính SARS-CoV-2, 9 ca ở BV Phổi Hà Nội

Hà Nội xác nhận 21 ca dương tính SARS-CoV-2, 9 ca ở BV Phổi Hà Nội
Sáng nay (26.7), Sở Y tế Hà Nội thông tin Hà Nội tiếp tục ghi nhận thêm 21 trường hợp dương tính với SARS-CoV-2 tại 10 quận, huyện và phân bố ở 8 chùm ca bệnh.

Hoa khôi "nhờ vả" tiêm vaccine COVID-19 đã đăng tin sai sự thật

Hoa khôi "nhờ vả" tiêm vaccine COVID-19 đã đăng tin sai sự thật
Phó Chánh Thanh tra Bộ Y tế Nguyễn Văn Nhiên vừa ký chuyển hồ sơ vụ việc hoa khôi tiêm vaccine COVID-19 không cần đăng ký đến thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông để xem xét, xử lý.

Hoa khôi khoe tiêm vaccine Covid-19 không cần đăng ký: Bộ Y tế yêu cầu Bệnh viện Hữu nghị giải trình

Hoa khôi khoe tiêm vaccine Covid-19 không cần đăng ký: Bộ Y tế yêu cầu Bệnh viện Hữu nghị giải trình
Thanh tra Bộ Y tế vừa có công văn gửi Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị, yêu cầu giải trình về vụ việc báo chí đăng tải liên quan trường hợp một phụ nữ được tiêm vaccine phòng COVID-19 mà không cần đăng ký.

Hà Nội thêm 26 ca Covid-19 mới sáng 21-7, nhiều nhất ở quận Đống Đa và Hai Bà Trưng...

Hà Nội thêm 26 ca Covid-19 mới sáng 21-7, nhiều nhất ở quận Đống Đa và Hai Bà Trưng...
Sáng nay, 21-7, Sở Y tế Hà Nội thông báo, tính từ 18 giờ chiều qua đến 07 giờ ngày nay, trên địa bàn thành phố có thêm 26 ca Covid-19 mới, trong đó có 03 ca phát hiện qua sàng lọc cộng đồng.
Xem thêm
Công ty TNHH Medlatec Thanh Xuân bị phạt 30 triệu đồng do vi phạm về phòng chống dịch Covid-19

Công ty TNHH Medlatec Thanh Xuân bị phạt 30 triệu đồng do vi phạm về phòng chống dịch Covid-19

Những ngày này, toàn thành phố Hà Nội đang triển khai các biện pháp cấp bách để phòng chống dịch Covid -19 trước diễn biến ngày càng phức tạp của ...
Bệnh viện FV bắt đầu chiến dịch tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 cho gần 5.000 công dân Pháp

Bệnh viện FV bắt đầu chiến dịch tiêm vắc-xin ngừa Covid-19 cho gần 5.000 công dân Pháp

Trong khi các đội quân tình nguyện FV đang tham gia tiêm chủng vắc xin phòng ngừa Covid-19 trong cộng đồng theo phân công của Sở Y Tế TP Hồ ...
Bộ Y tế cảnh báo 2 sản phẩm Xuyên Tâm Liên "nổ" công dụng kháng COVID-19 là giả mạo

Bộ Y tế cảnh báo 2 sản phẩm Xuyên Tâm Liên "nổ" công dụng kháng COVID-19 là giả mạo

Chiều 26/7, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế thông báo trên thị trường đang xuất hiện 2 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe viên uống Xuyên ...
Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Nghe kém ở người cao tuổi và cách khắc phục hiệu quả

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lão thính là một vấn đề về sức khỏe phổ biến ở người cao tuổi nhưng lại không được quan tâm đúng ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Chăm sóc, giữ gìn sức khỏe luôn là mối quan tâm của tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi.
Khỏe mạnh và sống lâu

Khỏe mạnh và sống lâu

Khi ta mệt mỏi, chán chường chính là lúc ta quên mất vui cười. Nhưng đó mới chính là lúc ta thật sự cần những tiếng cười thật lớn.
Quả mướp giải khát chữa bệnh

Quả mướp giải khát chữa bệnh

Nói đến quả mướp người ta thường nghĩ ngay đến món canh mướp, mùng tơi và rau đay nấu với cua đồng hoặc tôm khô ăn kèm với vài quả ...
Phiên bản di động