Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 14)

Trong kì trước chúng ta đã cùng tìm hiểu về một số công năng của các tạng Tì. Trong kì này sẽ cùng tìm hiểu tiếp về chức năng của tạng Tì và phủ Vị trong cơ thể con người theo quan điểm của Y học cổ truyền…
C. Công năng tạng Tì với sức khỏe con người

1.7. Tì khí nên thăng, vị khí nên giáng:

Tì khí không thăng thì sinh huyễn vững, tì khí hãm xuống dưới thì bụng chướng, bụng dưới chướng trụy, thoát giang.Vị mất hoà giáng thì ợ hơi, nôn mửa.

1.8. Tì ghét thấp:

Thấp trở ở trong thì vành mắt sưng, bụng chướng tiết tả, hoàng đản, thấp đọng thành nước tràn ra da thì thành phù thũng, đọng trong cơ thể thì thành ẩm. Hễ là thấp đọng ở trong trước tiên ảnh hưởng đến tì. Cho nên nội kinh nói: “Những chứng thấp, phù, đầy đều thuộc về tì”. Trên lâm sàng khi điều trị bệnh do thấp đều phải kết hợp với kiện tì.

2. Quan hệ giữa Tì với các tạng phủ khác trong cơ thể:

Tì với Vị là biểu lí, với Tâm Phế là tương sinh, với Can Thận là tương khắc.

2.1. Tì có mối quan hệ biểu lí với Vị:

Tì và vị là hai cơ quan giúp cho sự vận hóa đồ ăn. Tì chủ vận hóa, vị chủ thu nạp, tì ưa táo ghét thấp còn vị ưa thấp ghét táo. Tì lấy thăng làm thuận, vị lấy giáng làm hòa. Như vậy tính chất của tì vị đối lập nhau, giữa táo và thấp, giữa thăng và giáng, nhưng lại thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau, để giúp cho việc tiêu hóa được bình thường.

Khi tì vị có bệnh, sự thăng giáng có thể bị đảo nghịch: Như tì khí đáng lẽ đưa thanh khí (trong) lên trên, lại đưa xuống dưới gọi là chứng tì hư hạ hãm gây các bệnh ỉa chảy, sa sinh dục, sa trực tràng, băng huyết, rong huyết,… Vị khí đáng lẽ đưa trọc khí (đục) đi xuống, lại đưa lên trên gây chứng nôn mửa, nấc,…

Tì vị có bệnh gây nên sự đảo lộn về thấp và táo. Tì ghét thấp nhưng do tì hư không vận hóa được thủy thấp làm cho thủy thấp đình trệ lại gây các chứng mệt mỏi, phù thũng, ỉa lỏng.

Vị ghét táo nhưng do vị hỏa quá mạnh làm tân dịch bị khô khiến cho vị âm hư có các chứng táo bón, loét miệng, chảy máu chân răng,...

2.2. Tì có mối quan hệ tương sinh với Tâm và Phế:

Tâm hỏa sinh Tì thổ: Nếu tâm hỏa hư không sinh được tì thổ, thì trước thấy chứng bệnh của tâm hỏa hư, sau xuất hiện chứng tì hư không kiện vận đồ ăn và thủy thấp. Ngoài ra, tâm chủ huyết, tì sinh huyết. Nếu tì khí hư không vận hóa được thì tâm huyết sẽ kém gây hiện tượng hồi hộp, hay quên, mất ngủ, sắc mặt xanh gọi là chứng tâm tì hư.

Tì thổ sinh Phế kim: nếu Tì thổ hư không sinh Phế kim thì thấy chứng tì nhược, sau thấy chứng phế hư. Ngoài ra Phế chủ khí, còn Tì chủ khí hậu thiên, cả hai tạng có liên quan mật thiết với nhau. Chứng khí hư trên lâm sàng thường xuất hiện các triệu chứng như: Thở ngắn, thở gấp, nói nhỏ, ngại nói (thuộc phế khí hư), mệt mỏi, ăn kém, ỉa lỏng (thuộc tì khí hư).

2.3. Tì có mối quan hệ tương khắc với Can và Thận:

Can mộc khắc Tì thổ: Nếu can mộc có bệnh tất ảnh hưởng đến tì thổ, trước bệnh can, sau xuất hiện chứng tì không kiện vận. Can chủ về sơ tiết, tì chủ về vận hóa, sự thăng giáng của tì vị có quan hệ đến sự sơ tiết của can. Nếu chức năng sơ tiết của can bị trở ngại sẽ làm cho sự thăng giáng của tì vị trở nên bất thường gây các chứng như: Ngực sườn đầy tức, không muốn ăn, đầy bụng, ợ hơi,… Hay gặp ở các bệnh loét dạ dày tá tràng, viêm đại tràng, . . .

Tì thổ khắc Thận thủy: Nếu Tì thổ có bệnh tất ảnh hưởng đến Thận thủy, trước xuất hiện bệnh tì, sau xuất hiện thận hư. Ngoài ra, thận dương hay thận khí còn giúp cho tì vận hóa được tốt, nếu thận dương hư thì tì dương cũng hư gây các chứng ỉa chảy ở người già, viêm thận mạn tính (âm thủy).

3. Công năng của phủ Vị

Vị là nơi chứa đựng và làm nhừ đồ ăn rồi đưa xuống tiểu trường. Tì và vị có quan hệ biểu lí với nhau, cùng giúp cho sự vận hoá đồ ăn, nên gọi chung là “gốc của hậu thiên”.

Sự khác nhau giữa bệnh tì vị, thì từ thời xưa cho rằng: “Thực thì bệnh vị, hư thì bệnh tì”, tức là bệnh tì phần nhiều là chứng hư. Lấy khí hư là gốc, lưu thấp là ngọn. Bệnh vị phần nhiều là chứng thực. Tính vị thích nhuận mà ghét táo, khí nên hoà giáng. Khi có bệnh thì vị khí nghịch.

Trên lâm sàng, việc chẩn đoán và chữa bệnh đều rất chú trọng đến sự thịnh suy của tì vị. Khí của tì vị gọi tắt là “vị khí” dùng để tiên lượng tự tiến triển của bệnh là tốt hay xấu và dự kiến các kết quả của việc điều trị bệnh. Chính vì vậy người xưa đã có câu “vị khí là gốc của con người”, “còn vị khí thì sống, mất vị khí thì chết”. Bởi vậy, việc bảo vệ vị khí là một nguyên tắc cơ bản trong chữa bệnh của Y học cổ truyền.

Mời quý độc giả đón đọc kì 14 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt - Sàn thương mại điện tử: alosuckhoe.vn - Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam. Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn,quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn; Email: saodaiviet.vn@gmail.com; Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Chiều ngày 17/4, Bộ Y tế đã có thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19 khẳng định: Việc xem xét, phê duyệt có điều kiện vắc xin cho nhu cầu cấp bách trong phòng, chống dịch COVID-19 được Bộ Y tế thực hiện theo đúng quy định.
Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, trong thực đơn bán trú bữa trưa và bữa phụ buổi chiều tại 2 trường học Isaac Newton, Pascal (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) có 2 món thức ăn gồm: cá filebasa chiên bơ và pizza nhân xúc xích nghi ngờ là nguyên nhân khiến nhiều học sinh ngộ độc nhập viện.
Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Tại cuộc họp kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo Bệnh viện Tâm thần Trung ương I sau vụ bệnh nhân có tiền sử bệnh tâm thần "bay lắc", mua bán, sử dụng ma túy ngay trong bệnh viện, ông Vương Văn Tịnh, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương I đề xuất nhận mức kỷ luật là khiển trách.
Bộ Y tế “không được phép để bất cứ liều vắc xin nào phải huỷ do không tổ chức tiêm được”

Bộ Y tế “không được phép để bất cứ liều vắc xin nào phải huỷ do không tổ chức tiêm được”

Bộ Y tế yêu cầu các tỉnh/thành phố hoàn thành tiêm chủng vắc xin COVID-19 của COVAX trước ngày 5/5; địa phương nào không tổ chức tiêm hết, Bộ Y tế sẽ thu hồi
Chữa bệnh bằng ẩm thực liệu pháp Nam y

Chữa bệnh bằng ẩm thực liệu pháp Nam y

Ẩm thực liệu pháp là phương pháp cơ bản, đơn giản không chỉ đơn thuần có tác dụng bổ dưỡng nâng cao, điều hòa sức khỏe, chống mệt mỏi... cho con người mà còn góp phần phòng ngừa, điều trị bệnh tật, đặc biệt đối với NCT...

Tin khác

TP Hồ CHí Minh: Phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021

TP Hồ CHí Minh: Phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021
Để tăng cường công tác thông tin, truyền thông chính xác, kịp thời, toàn diện, có trách nhiệm, trung thực các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm; đề cao vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong việc thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm, sáng 15/4, Ban Quản lý an toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tuyên truyền phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2021.

Chung tay vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn

Chung tay vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn
Ngày 15/4, tại Hà Nội, Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng (VACHE) phối hợp với Hội Người cao tuổi Việt Nam, Viện Phát triển sức khỏe cộng đồng Ánh sáng (LIGHT) và các nhà tài trợ tổ chức Chương trình tọa đàm “2021 - sự thay đổi vì một cộng đồng khỏe mạnh hơn”.

Những quan niệm sai lầm khi dùng đông y trị liệu bất lực

Những quan niệm sai lầm khi dùng đông y trị liệu bất lực
Thường thì, khi lâm vào trạng thái bất lực ở các mức độ khác nhau, cánh “mày râu” hay tìm đến đông y để tư vấn và trị liệu. Đó là một thói quen tốt, bởi lẽ trong lĩnh vực này các biện pháp của y học cổ truyền tỏ ra có nhiều thế mạnh. Nhưng, điều đáng nói ở đây là, nhiều khi cả thầy thuốc và người bệnh đều bị mắc phải những quan niệm sai lầm không đáng có, từ đó dẫn đến hậu quả người bệnh thì “tiền mất tật mang”, còn thầy thuốc thì suy giảm uy tín. Vậy, những sai lầm đó là gì?

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 27)

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền (Kì 27)
Trong những kì trước chúng ta tìm hiểu về một số chứng bệnh của tạng Thận và một số hội chứng bệnh kết hợp giữa tạng thận và tạng tâm, tì. Trong kì này cùng tìm hiểu các hội chứng bệnh khác của tạng Thận và bệnh lí của phủ Bàng quang…

Xử phạt Công ty TNHH Doctor Beauty

Xử phạt Công ty TNHH Doctor Beauty
Quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định, Công ty TNHH Doctor Beauty vừa bị xử phạt.

Lợi ích của các loại thảo mộc và gia vị quen thuộc

Lợi ích của các loại thảo mộc và gia vị quen thuộc
Các loại thảo mộc và gia vị được dùng hằng ngày với mục đích giúp món ăn ngon miệng hơn. Tuy nhiên, những gia vị này còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe hơn bạn nghĩ.
Xem thêm
Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Bộ Y tế thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19

Chiều ngày 17/4, Bộ Y tế đã có thông tin về tiếp nhận và phê duyệt hồ sơ nhập vắc xin phòng COVID-19 khẳng định: Việc xem xét, phê duyệt ...
Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Vụ bay lắc tại BV Tâm thần: Giám đốc tự nhận mức kỷ luật khiển trách

Tại cuộc họp kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo Bệnh viện Tâm thần Trung ương I sau vụ bệnh nhân có tiền sử bệnh tâm thần "bay lắc", mua bán, ...
Tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 an toàn, góp phần đẩy lùi đại dịch

Tiêm chủng vắc xin phòng Covid-19 an toàn, góp phần đẩy lùi đại dịch

Tối 15/4, Bộ Y tế cùng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc (UNICEF) đã có thông cáo báo chí chung khẳng định ...
Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Có thể làm chậm sự lão hóa của mắt

Theo quy luật tự nhiên, sự phát triển của con người tới khoảng 25 tuổi thì dừng lại, sau đó chuyển dần sang xu hướng thoái hóa. Đã là quy ...
Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Người cao tuổi cần đề phòng bệnh hen tái phát khi trời lạnh

Ở người cao tuổi (NCT) mắc bệnh hen, cần hết sức đề phòng các cơn hen cấp tái phát, bởi nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn ...
Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Bác sĩ hướng dẫn phòng ngừa hít sặc ở người cao tuổi

Hít sặc là nguyên nhân thường gặp, gây nên tình trạng viêm phổi hít nặng và tử vong ở người cao tuổi. Đáng nói là tình trạng này dễ dàng ...
Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Hà Nội: Thực đơn tại 2 trường học có nhiều học sinh ngộ độc nhập viện

Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, trong thực đơn bán trú bữa trưa và bữa phụ buổi chiều tại 2 trường học Isaac Newton, Pascal (Bắc Từ ...
Gần 6.000 người chết vì hít khói thuốc thụ động mỗi năm

Gần 6.000 người chết vì hít khói thuốc thụ động mỗi năm

Tại lễ phat động chiến dịch khách sạn, nhà hàng không khói thuốc tại Hà Nội sáng 3/4, TS. Kidong Park, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới ...
Cứu sống thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp, lời cảnh tỉnh cho giới trẻ

Cứu sống thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp, lời cảnh tỉnh cho giới trẻ

Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vừa cứu sống nam thanh niên 31 tuổi bị nhồi máu cơ tim. Theo Ths Hoàng Minh Quang, ...
Phiên bản di động