Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền (Kì 1)

Hiện nay y học đang được chia thành y học hiện đại hay còn gọi là Tây y và y học cổ truyền hay còn gọi là Đông y. Y học hiện đại dựa vào giải phẫu, sinh lí, sinh lí bệnh để làm cơ sở nghiên cứu hoạt động của cơ thể con người và chữa bệnh. Còn Y học cổ truyền dựa vào các học thuyết đã được đúc kết từ hàng nghìn năm nói về hoạt động của cơ thể con người. Mặc dù vậy, cả hai nền y học này đều hướng đến một đích chung đó là bảo vệ sức khỏe của con người…

Con người dưới cách nhìn của y học cổ truyền

Y học cổ truyền phát triển và lí luận dựa theo các sự vật, hiện tượng của tự nhiên từ đó quy nạp thành các học thuyết như: Học thuyết âm dương, học thuyết ngũ hành, học thuyết thiên nhân hợp nhất, học thuyết kinh lạc, học thuyết vẫn khí, học thuyết tạng tượng… do đó mà YHCT mang tính trừu tượng.

Học thuyết tạng tượng và học thuyết kinh lạc là hai học thuyết quan trọng trong lí luận của y học cổ truyền để nghiên cứu về sự hoạt động của các tạng phủ và hệ thống kinh lạc cũng như các bộ phận khác trong cơ thể con người.

1. Học thuyết tạng tượng

- Tạng gồm ngũ tạng: Tâm, can, tì, phế, thận. Phủ gồm 6 phủ: Đởm, vị, đại trường, tam tiêu, tiểu trường và bàng quang.

0216 chua
Ảnh minh họa

- Tượng là chỉ các hoạt động xảy ra khi các tạng phủ hoạt động, trong các điều kiện bình thường và điều kiện bất thường (yếu tố gây bệnh), thái quá hay bất cập làm tổn thương sức khỏe thì đó là tình trạng bệnh lí, cần phải điều trị, điều hòa lại cơ thể.

1.1. Tinh, khí, huyết, tân dịch và thần

Theo y học cổ truyền, trong cơ thể con người có tinh, khí, huyết, tân dịch và thần là cơ sở vật chất cho hoạt động của các tạng phủ trong cơ thể.

Tinh: Là cơ sở vật chất của sự sống con người và các loại hoạt động cơ năng của cơ thể, là vật chất cơ bản cấu tạo nên ngũ tạng, lục phủ. Dựa vào nguồn gốc, chia tinh thành hai loại đó là:

Tinh tiên thiên: Do bố mẹ truyền cho.

Tinh hậu thiên: Được tạo thành từ chất dinh dưỡng của đồ ăn. Tinh hậu thiên do tì vị vận hóa, phân bố ở các tạng phủ nên còn được gọi là “tinh của tạng phủ”.

Tinh tiên thiên và tinh hậu thiên bổ sung cho nhau, sau khi quy nạp vào thận chúng tham gia vào việc sinh dục và phát dục của cơ thể. Tinh còn được gọi là chân âm, là cơ sở vật chất của nguyên khí nên còn được gọi là nguyên âm. Nguyên âm chống lại tà khí (yếu tố gây bệnh bên ngoài) giúp cho sự phát triển của cơ thể.

Khí: Là một thành phần cấu tạo của cơ thể, là chất cơ bản để duy trì sự sống của con người. Khí có tác dụng thúc đẩy huyết và các công năng tạng phủ kinh lạc hoạt động. Khí có mặt ở khắp nơi trong cơ thể, nguồn gốc của khí do tiên thiên hoặc hậu thiên tạo thành. Khí được chia thành 4 loại đó là: Nguyên khí, tông khí, dinh khí và vệ khí.

Nguyên khí: Còn gọi là sinh khí, chân khí, khí của chân nguyên do tinh tiên thiên sinh ra và được bổ sung không ngừng ở hậu thiên.

Tông khí: Là chỗ quỵ tụ, xuất phát, vận động của khí toàn thân

Dinh khí: Khí do chất tinh vi từ đồ ăn thức uống tạo thành.

Vệ khí bắt nguồn từ tiên thiên, do dương khí của thận sinh ra và bổ sung không ngừng bằng hậu thiên và có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể khỏi ngoại tà xâm nhập.

Huyết: Được tạo thành từ chất tinh vi của thủy cốc được tì vị vận hóa, từ dinh khí đi trong mạch và tinh được tàng trữ ở thận sinh ra. Chính vì vậy huyết có quan hệ mật thiết với các tạng tì, phế, thận. Huyết được khí thúc đẩy, đi theo mạch nuôi dưỡng toàn thân, bên trong là tạng phủ, bên ngoài cờ cơ nhục, cân cốt.

Tân dịch: Là chất nước của cơ thể, trong đó chất trong gọi là tân, chất đục gọi là dịch. Tân dịch cũng có nguồn gốc từ chất dinh dưỡng của đồ ăn hóa ra. Tân đi toàn thân, tưới và nuôi dưỡng cho các tạng phủ, cơ nhục, kinh mạch, da và tạo thành huyết dịch, không ngừng bổ sung cho huyết dịch. Dịch bổ sung cho tinh, tủy, giúp cho khớp xương cử động dễ dàng, làm nhuận da lông.

Thần: Là hoạt động về tinh thần, ý thức và tư duy của con người, là biểu hiện bên ngoài của tinh, khí, huyết và tân dịch. Thần còn là sự biểu hiện ra bên ngoài của tình trạng sinh lí, bệnh lí của các tạng phủ bên trong cơ thể. Thần còn thì sống, thần kém thì bệnh tật, thần mất thì chết. Một người có khí huyết thịnh vượng, ngũ tạng lục phủ điều hòa thì tinh thần sung túc.

Mời quý độc giả đón đọc kì 2 với nội dung tiếp theo của: “Con người dưới cách nhìn của Y học cổ truyền”. Chuyên mục được sự đồng hành của Công ty CP truyền thông chăm sóc sức khỏe Sao Đại Việt - Phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Sao Đại Việt – Thành viên Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam.

Địa chỉ: Số 18 Nguyễn Đổng Chi, phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội.

Điện thoại: 0243.207.26.26 - Di động: 084.777.6863.

www.facebook.com/toasangtroiyeuthuong

www.saodaiviet.vn Email: [email protected]

Youtube: Sao Đại Việt

Mọi ý kiến về bài viết, xin quý vị vui lòng liên lạc với địa chỉ trên.

BS Đỗ Nam Khánh & BS YHCT Nguyễn Mạnh Linh

Tin liên quan

Cùng chuyên mục

Thêm 6 người nhập cảnh mắc Covid-19

Thêm 6 người nhập cảnh mắc Covid-19

18h ngày 19/10, Bộ Y tế ghi nhận thêm 6 ca nhập cảnh mắc Covid-19 được cách ly ngay, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 1.140 ca. Đến hôm nay, cũng đánh dấu ngày thứ 47 liên tiếp Việt Nam không ghi nhận ca nhiễm trong cộng đồng.
Nhận biết sớm viêm tắc động mạch, tránh biến chứng

Nhận biết sớm viêm tắc động mạch, tránh biến chứng

Viêm tắc động mạch là tình trạng viêm co thắt các động mạch hoặc xơ vữa gây thiếu máu nuôi dưỡng, gây rối loạn dinh dưỡng và hoại tử tổ chức mô của cơ thể.
Tạp chí khoa học danh tiếng hàng đầu thế giới công bố nghiên cứu điều trị tự kỷ của Vinmec

Tạp chí khoa học danh tiếng hàng đầu thế giới công bố nghiên cứu điều trị tự kỷ của Vinmec

Tạp chí khoa học danh tiếng thế giới STEM CELLS Translational Medicine (Nhà xuất bản Wiley, Hoa Kỳ) số tháng 9.2020 công bố nghiên cứu “Kết quả của việc ghép tế bào gốc tự thân từ tủy xương kết hợp với giáo dục can thiệp cho rối loạn phổ tự kỷ” do các nhà khoa học Viện Nghiên cứu Tế bào gốc & Công nghệ gen Vinmec thực hiện. Công trình đã đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong trong nghiên cứu và ứng dụng liệu pháp tế bào gốc điều trị rối loạn phổ tự kỷ.
Loãng xương - nguyên nhân và cách phòng ngừa

Loãng xương - nguyên nhân và cách phòng ngừa

Loãng xương hầu như không có biểu hiện nào đặc biệt để người bệnh có thể nhận biết được. Loãng xương tiến triển âm thầm, đa số phát hiện khi gãy xương do chấn thương nhẹ (như gãy xương cổ tay khi chống tay, gãy cổ xương đùi hay gãy lún cột sống do trượt chân…), hoặc có thể phát hiện tình cờ khi chụp X - quang.
Bắc Ninh phát hiện 5 ổ dịch sốt xuất huyết với 7 ca bệnh

Bắc Ninh phát hiện 5 ổ dịch sốt xuất huyết với 7 ca bệnh

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, để phòng bệnh hiệu quả, người dân cần tăng cường diệt muỗi, sử dụng các biện pháp để hạn chế bị muỗi đốt; triệt tiêu điều kiện muỗi sinh sôi, nảy nở bằng cách lật úp các dụng cụ chứa nước để muỗi không có nơi đẻ trứng, tiêu diệt lăng quăng, bọ gậy…

Tin khác

8 loại nấm tốt cho sức khỏe

8 loại nấm tốt cho sức khỏe
Không chỉ thơm ngon, bổ dưỡng mà những loại nấm dưới đây còn có thể tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ chữa được nhiều bệnh hiệu quả và có thể ngừa được ung thư.

Những thói quen tốt cho trái tim

Những thói quen tốt cho trái tim
Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP. Hồ Chí Minh (HCDC), để có một trái tim khỏe mạnh mỗi người cần duy trì các thói quen như: Vận động hợp lý, duy trì lối sống lành mạnh, cùng chế độ dinh dưỡng hợp lý...

Nỗ lực chăm sóc dinh dưỡng vì sự phát triển của trẻ em trên toàn cầu

Nỗ lực chăm sóc dinh dưỡng vì sự phát triển của trẻ em trên toàn cầu
Hiện nay trên thế giới đã có 68 quốc gia triển khai Sữa học đường (SHĐ) với khoảng 160 triệu trẻ em được hưởng lợi từ việc uống sữa tại trường. Tại Việt Nam, chương trình cũng đạt được những hiệu quả đáng ghi nhận trong việc chăm sóc dinh dưỡng cho học sinh mầm non, tiểu học.

7 loại thực phẩm tốt cho người tiểu đường

7 loại thực phẩm tốt cho người tiểu đường
Người mắc bệnh tiểu đường việc không kiểm soát tốt đường máu có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm cả cấp tính lẫn mạn tính…

Công tác đảm bảo an toàn thực phẩm cho sản phẩm sữa dùng trong trường học được quan tâm

Công tác đảm bảo an toàn thực phẩm cho sản phẩm sữa dùng trong trường học được quan tâm
Vào sáng ngày 30/09, tại Trung tâm văn hóa Kinh Bắc, thành phố Bắc Ninh đã diễn ra chương trình “Hội nghị đảm bảo an toàn thực phẩm đối với sản phẩm sữa dùng trong trường học”.
Xem thêm
Thêm 6 người nhập cảnh mắc Covid-19

Thêm 6 người nhập cảnh mắc Covid-19

18h ngày 19/10, Bộ Y tế ghi nhận thêm 6 ca nhập cảnh mắc Covid-19 được cách ly ngay, nâng tổng số ca nhiễm cả nước lên 1.140 ca. Đến ...
Tạp chí khoa học danh tiếng hàng đầu thế giới công bố nghiên cứu điều trị tự kỷ của Vinmec

Tạp chí khoa học danh tiếng hàng đầu thế giới công bố nghiên cứu điều trị tự kỷ của Vinmec

Tạp chí khoa học danh tiếng thế giới STEM CELLS Translational Medicine (Nhà xuất bản Wiley, Hoa Kỳ) số tháng 9.2020 công bố nghiên cứu “Kết quả của việc ghép ...
Từ 15/11/2020 phạt đến 200 triệu đồng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Từ 15/11/2020 phạt đến 200 triệu đồng vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế

Cá nhân có thể bị phạt tối đa tới 100 triệu đồng và 200 triệu đồng đối với tổ chức nếu vi phạm hành chính về khám bệnh, chữa bệnh, ...
Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Phòng bệnh gan ở người cao tuổi

Theo quy luật của tự nhiên, càng lớn tuổi các hoạt động cơ thể ngày càng suy yếu, người cao tuổi (NCT) sẽ phải đối diện với gánh nặng bệnh ...
 8 thực phẩm giúp ‘đánh tan’ chứng táo bón hiệu quả

 8 thực phẩm giúp ‘đánh tan’ chứng táo bón hiệu quả

Táo bón kéo dài có thể làm giảm cảm giác thèm ăn, dẫn đến cơ thể suy nhược và gây nhiều phiền toái trong cuộc sống. Tuy nhiên, chỉ cần ...
Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

Dấu hiệu cảnh báo rối loạn mỡ máu, người cao tuổi cần lưu ý

Hầu hết người bị rối loạn mỡ máu ban đầu thường ít có triệu chứng rõ ràng, nhưng một số dấu hiệu như chân đau, tê bì, đau ngực hoặc ...
8 loại nấm tốt cho sức khỏe

8 loại nấm tốt cho sức khỏe

Không chỉ thơm ngon, bổ dưỡng mà những loại nấm dưới đây còn có thể tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ chữa được nhiều bệnh hiệu quả và có ...
Những thói quen tốt cho trái tim

Những thói quen tốt cho trái tim

Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP. Hồ Chí Minh (HCDC), để có một trái tim khỏe mạnh mỗi người cần duy trì các thói quen như: Vận động ...
Nỗ lực chăm sóc dinh dưỡng vì sự phát triển của trẻ em trên toàn cầu

Nỗ lực chăm sóc dinh dưỡng vì sự phát triển của trẻ em trên toàn cầu

Hiện nay trên thế giới đã có 68 quốc gia triển khai Sữa học đường (SHĐ) với khoảng 160 triệu trẻ em được hưởng lợi từ việc uống sữa tại ...
Phiên bản di động